In een grot op Sulawesi hebben archeologen een vervaagde menselijke handafdruk opgeduikeld van zeker 67,8 duizend jaar oud, de vroegste tot dusver bekend. Fascinerende gedachte: is het misschien de hand van een uitgestorven voorlopersoort van de mens?
is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Gua Metanduno is al decennia een bekende toeristische attractie in het zuiden van het Indonesische eiland. Een grot in de bossen, met wanden bedekt met honderden kriebelige bruine tekeningetjes uit de prehistorie. Van paarden, kippen, varkens, slangen, mensen, boten, zonnen en allerlei kronkels en vormen.
Maar daar, half verstopt achter een kip van ‘maar’ een paar duizend jaar oud, blijkt zich iets nog veel uniekers te bevinden, al moet je goed kijken om het te zien. Een menselijke hand, met de vingers gespreid, als wazige afdruk vereeuwigd op de rotswand. Kennelijk doordat iemand de linkerhand tegen de muur drukte, en er met de andere hand oranje of rood pigment tegenaan blies. Iets verderop zit nog zo’n handafdruk, nog moeilijker zichtbaar.
Eigenlijk kan dit helemaal niet, constateren archeologen die de handafdruk beschrijven in vakblad Nature. De hand achter de kip is minstens 67,8 duizend jaar en mogelijk meer dan 75 duizend jaar oud, blijkt uit nieuwe dateringen. En zo lang geleden liepen er volgens de gangbare inzichten eigenlijk nog geen moderne mensen rond op Sulawesi.
Maar die moderne mensen waren er kennelijk wél, eerder dan gedacht, constateren de onderzoekers, onder leiding van archeoloog Maxime Aubert van de Griffith Universiteit in Australië. In Leiden doet steentijdarcheoloog Gerrit Dusseldorp nog een opmerkelijke, andere suggestie: ‘Misschien kijken we hier wel naar de hand van homo erectus.’
Dat is de simpelere jager-verzamelaar die voorafging aan de moderne mens, vroeger ook wel bekend als de ‘javamens’. Alleen nemen archeologen altijd aan dat de homo erectus een te weinig verfijnd binnenleven had voor uitingen zoals grottekeningen. Maar zeg nooit nooit: zo toonden Leidse archeologen tien jaar geleden al eens aan dat een mossel met krassen erop misschien duidt op simpele tekenkunst bij homo erectus.
‘Vijf jaar geleden had ik ook niet verwacht dat ik dit nog eens als mogelijkheid zou opperen’, zegt Dusseldorp. Hij wijst op werktuigen die in de omgeving zijn opgegraven. Daarbij zitten instrumenten die onmiskenbaar van de moderne mens zijn, maar ook oudere werktuigen: ‘Die zien er een beetje onbeholpen uit. Ze lijken op wat je van homo erectus zou verwachten.’
De handafdrukken uit Sulawesi lijken naderhand een beetje bijgewerkt, schrijft Aubert, misschien wel om ze wat meer klauwachtig te maken. Gedateerd werden ze door gesteente te analyseren dat er door de millennia overheen is gegroeid. Conclusie: de hand achter de kip is daar waarschijnlijk tussen de 67,8- en de 75,4 duizend jaar geleden aangebracht; de hand ernaast tussen de 61- en de 80 duizend jaar geleden.
Dat is ouder dan de huidige recordhouder, het pakweg 64 duizend jaar oude silhouet van een linkerhand in de grot van Maltravieso, in Spanje. Ook daarvan nemen veel archeologen inmiddels aan dat het wellicht niet de hand van een moderne mens is – maar van een neanderthaler. ‘Al blijft er wel wat kritiek’, benadrukt Dusseldorp.
Archeologen nemen aan dat de moderne mens, homo sapiens, vanaf ongeveer 80 duizend jaar geleden steeds nadrukkelijker uitwaaierde over de wereld. In Zuidoost-Azië werd zijn opmars richting Australië echter gestuit door de zee – ze moeten er vanaf zo’n 65 duizend jaar geleden op vlotten zijn overgestoken.
Ook in zeven andere grotten onderzocht de groep oude rotstekeningen, waaronder ook handafdrukken. Die blijken echter minder oud: tussen de 51- en 20 duizend jaar.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant