Afsplitsing In de PVV broeit het al langer, Tweede Kamerleden zijn geïrriteerd over het autoritaire leiderschap van Geert Wilders. En ze vinden: hij doet zijn best niet meer.
René Claassen, Annelotte Lammers en Gidi Markuszower in de plenaire zaal tijdens het wekelijkse vragenuur in de Tweede Kamer.
Het is voor de hele Tweede Kamer nog even wennen, de afsplitsing van zeven PVV’ers op dinsdag. De dag erna zitten twee van hen, Gidi Markuszower en Hidde Heutink, in een vergaderzaaltje op de achtste verdieping. Het is een kamer die iedereen in het gebouw mag reserveren, op het scherm voor de deur staat: ‘PVV’. Alsof de mensen daarbinnen niet net politieke geschiedenis hebben geschreven: het is voor het eerst dat zoveel Kamerleden tegelijk uit een fractie stappen om samen verder te gaan.
Op de deur had moeten staan ‘Groep Markuszower’, want zo zullen de zeven officieel heten totdat er nieuwe verkiezingen komen en zij, zoals ze nu van plan zijn, de Nederlandse Vrijheids Alliantie (NVA) hebben opgericht.
Markuszower is nu fractievoorzitter, Heutink vicefractievoorzitter. Ze willen het helemaal anders gaan doen dan in de PVV-fractie, waar ze allemaal ondergeschikt waren aan Geert Wilders, die hen niet toestond om met journalisten te praten. De PVV draait alleen om hém.
Als ex-PVV’ers gaan ze sinds dinsdag van de ene cameraploeg naar de andere, van de ene tv-studio naar de andere, voor zo’n beetje elke journalist maken ze tijd. En alle zeven mogen ze met journalisten praten, ze mogen allemaal in studio’s zitten. „Vind jij dit niet leuk om te doen?” vraagt Markuszower woensdagmiddag aan Heutink. In de gang op de achtste verdieping staat RTL klaar met een camera. Markuszower gaat er toch zelf ook bij staan. Heutink, die de campagneleider was van Wilders, ziet er gespannen uit, het is zichtbaar nieuw voor hem. Meteen erna staan fotografen te wachten. „We gaan vriendelijk lachen”, roept Markuszower.
In de grote debatzaal kreeg de Groep Markuszower dinsdag meteen een eigen plek, in het gebouw hebben de ex-PVV’ers alleen nog maar het vergaderzaaltje. Ze weten nog niet waar hun werkkamers komen en Markuszower heeft geen idee of hij nog terug kan komen in de PVV-gang om zijn bureaustoel op te halen. Zijn eigen stoel, niet van de fractie. Markuszower had als een van de weinige PVV’ers een eigen kamer in het beveiligde deel van de gang waar ook Wilders zijn werkkamer heeft. Markuszower was een vertrouweling van Wilders, ze waren vrienden. Op de kandidatenlijst van de PVV stond hij op plek 5.
Markuszower had de dag ervoor van Wilders geëist dat die de alleenheerschappij uit handen zou geven, hij had er een stuk over geschreven waarin stond dat de PVV „niet afhankelijk mag zijn van de besluiten van één PVV-lid”, en dat de PVV meer moest zijn dat „alleen een getuigenispartij over de gevaren van de Islam”. Daarmee werd „geen enkel probleem van de kiezer opgelost”, volgens Markuszower.
Tweede Kamerleden van andere partijen hadden al weken geleden geruchten gehoord over een crisis die dreigde bij de PVV, een groepje Kamerleden zou eruit willen stappen. De naam van PVV’er René Claassen ging al rond als een van de hoofdrolspelers in het conflict, en ook hij stapte er dinsdag uit. Het groepje Kamerleden zou, zo ging rond, vooral moeite hebben met de manier waarop Wilders omging met de PVV’ers om hem heen.
Wilders is volgens mensen die hem goed kennen extreem veeleisend, en ook grillig en wantrouwend, een controlfreak. Wie de ene dag zijn vertrouweling is, kan die positie de dag erna zomaar kwijt zijn. Wilders kan die ex-vertrouwelingen soms heel lang negeren, en die dan toch ineens weer omarmen. Markuszower kreeg ermee te maken, en ook Fleur Agema, jarenlang zijn rechterhand. Maar toen ze in het kabinet-Schoof zat, ze was minister en vicepremier, kreeg ze ruzie met Wilders.
Bij de oprichting van zijn partij in 2006 had Wilders al bedacht dat hij géén gedoe wilde in zijn partij. In interviews zei hij dat hij door de Lijst Pim Fortuyn, die ruziënd uit elkaar was gevallen, zijn „lesje had geleerd”: hij zou zelf het enige lid zijn en blijven van de PVV. Dat gaf hem grip op zijn partij. Hij hoefde geen congressen te organiseren, hij hoefde aan niemand uit te leggen wat hij deed, hij kon zelf alle besluiten nemen. Iedereen die op de kandidatenlijst wilde van de PVV, wist dat: ‘Geert is de baas’.
Maar niet iedereen die in de Tweede Kamer kwam, kon dat verdragen. In 2012 stapte PVV’er Hero Brinkman uit de fractie omdat hij, zei hij, vond dat de partij democratischer georganiseerd moest worden. Er waren daarna ook andere PVV’ers, Marcial Hernandez en Wim Kortenhoeven, die het niet meer volhielden met Wilders. Ze vonden dat de partij „Noord-Koreaans” werd geleid door Wilders. In NRC zei oud-Kamerlid van de PVV Karen Gerbrands in 2019 dat Wilders vanaf die tijd „steeds achterdochtiger” was geworden. „Mensen zeggen weleens dat hij de aansluiting met de maatschappij een beetje kwijt is. Zo wil ik het niet noemen, maar hij zit op een eiland.”
Geert Wilders (PVV) en Gidi Markuszower (R) tijdens het wekelijkse vragenuur in de Tweede Kamer.
Wilders werd al vanaf 2004 zwaar beveiligd. In de jaren erna waren er vaak mensen om hem heen die zijn wantrouwende, onvoorspelbare gedrag dááraan toeschreven: hij kwam niet meer onder de mensen.
PVV’ers in Den Haag zagen dat Wilders ook voor zichzelf veeleisend was. Hij vond het belangrijk om de allerbeste te zijn in de debatten, en hij was ook bang om te falen. Hij wilde elk optreden tot in de puntjes voorbereiden, met zijn vertrouwelingen om zich heen. Die moesten dag en nacht beschikbaar zijn. Daar werden ze moe van, maar dat was hij zelf ook steeds. En steeds meer. In de campagne voor de verkiezingen op 29 oktober 2025 was Wilders uitgeput. Al deed hij aan die campagne nauwelijks mee.
Medewerkers waren bezorgd, hij moest meer slapen. Ze hadden geen idee of hij naar hun adviezen luisterde. Ze zagen wel dat hij er steeds slechter uit ging zien, en nauwelijks nog leek te onthouden wat er tegen hem werd gezegd.
In vorige campagnes mochten andere PVV’ers ook nog weleens meedoen aan debatten in het land. Deze keer niet. Wilders wilde alles zelf doen, maar daar kwam nauwelijks iets van terecht. Hij deed geen kranteninterviews, hij ging niet bij Nieuwsuur zitten voor een lang gesprek zoals hij in 2023 nog wel had gedaan. Om hem heen dachten PVV’ers dat dat kwam omdat hij niet goed kon uitleggen waarom hij het kabinet-Schoof had laten vallen, en dat hij nauwelijks verweer had tegen de felle kritiek op zijn minister van Asiel en Migratie Marjolein Faber, die niets voor elkaar had gekregen.
PVV’ers waren geïrriteerd en boos: Geert, dachten ze, wíl helemaal niet winnen.
In 2023 was de PVV de grootste partij van Nederland geworden met 37 zetels, na een campagne waarin hij wél veel interviews deed en zei dat hij bereid was tot compromissen. Maar op de uitslagenavond zagen PVV’ers dat Wilders zich geen raad wist: moest hij nu premier worden? Hij moest er niet aan denken. Om hem heen was het idee: door zijn angst om te mislukken.
Op X liet hij daar niets van merken, hij bleef zeggen dat hij premier had moeten worden.
Op de uitslagenavond in oktober 2025, de PVV werd tweede ná D66, maakte Wilders een opgeluchte indruk. „Oppositie voeren”, zei hij toen, „is veel leuker.” Maar de PVV’ers die er dinsdag zijn uitgestapt, waren helemaal niet opgelucht. Zij waren ervan overtuigd dat de PVV weer de grootste had kunnen worden, als Wilders maar zijn best had gedaan. In het stuk dat Markuszower had voorbereid voor de fractievergadering van deze week was dat het laatste punt: „Evaluatie van de verkiezingen”.
Hij was er niet meer aan toegekomen, de vergadering was al geschorst.
Op de achtste verdieping van de Tweede Kamer proberen Hidde Heutink en Gidi Markuszower woensdagochtend te bedenken hoe het nu verder moet. Ze moeten, zegt Heutink, „de fractie laten draaien” en „de burelen organiseren”. „En het Kamerwerk gaat ook door.” Voorlopig zonder medewerkers. Markuszower kijkt op zijn telefoon, in de app DebatDirect: „Wanneer begint mijn debat? Of is het al begonnen?”
Het is nog niet begonnen.
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag
Source: NRC