Republikeinse stilte Hoewel enquêtes uitwijzen dat een grote meerderheid van de Amerikanen niet zit te wachten op een annexatie van Groenland, laten de Republikeinen in het Congres president Trump het NAVO-bondgenootschap in zijn ergste crisis in tachtig jaar storten. Waarom?
De voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, de Republikein Mike Johnson (midden), en zijn partijgenoten Lisa McClain en Steve Scalise na een persconferentie in het Capitool in Washington op 7 januari.
Donald Trumps aanhoudende dreigementen om Groenland te bezitten zijn „dommer dan dom”, meent de Republikeinse senator Thom Tillis uit North Carolina. De verdeeldheid die hij hiermee zaait binnen de NAVO „speelt Poetin in de kaart”, zegt ook Lisa Murkowski, Republikeinse senator uit Alaska. Trump „bedreigt NAVO-lidstaten, wat beschamend is”, zei de Republikeinse afgevaardigde Don Bacon uit Nebraska. „Ik en de meeste Amerikanen zijn het oneens met de president zijn hardhandigheid.”
Het is niet dat Republikeinse Congresleden collectief zwijgen over Trumps obsessie met het inlijven van Groenland. Zeker binnenskamers zouden sommigen op hem inpraten in te binden. Wat vooral opvalt, is dat zo weinigen zich openlijk durven uit te spreken. En dat die paar dapperen reeds als critici bekend staan. Of dat ze, zoals Tillis, hun vertrek uit Washington al hebben aangekondigd.
„Zijn Republikeinen en minister Marco Rubio [van Buitenlandse Zaken] werkelijk bereid om de NAVO te dumpen omdat ze te bang zijn op te staan tegen Trump?”, sneerde de Democratische senator Mark Kelly maandag daarom op X.
Het antwoord op die vraag lijkt vooralsnog: ja. En na tien jaar mag dat weinigen in Washington nog verrassen. Sinds de buitenstaander Trump hun partij in 2016 overnam, zijn de meeste Republikeinen doodsbang hem openlijk dwars te zitten.
Intern verzet drukt Trump effectief de kop in, met het dreigement om bij de Republikeinse voorverkiezingen steun uit te spreken aan een loyalere uitdager. Die endorsements werken zeer disciplinerend: omdat bij voorverkiezingen vooral radicalere kiezers stemmen, komt Republikeinse dissidentie in de praktijk neer op politieke zelfmoord.
Het maakt dat zijn partij zelfs niet met de president afrekende, nadat hij in januari 2021 aanhangers het Capitool liet bestormen. Ook Republikeinse volksvertegenwoordigers moesten die dag rennen voor hun leven, maar bij de daaropvolgende afzettingsprocedure durfden ze Trump er niet op af te rekenen.
Hun angst was gerechtvaardigd, bleek later. De tien afgevaardigden die voor impeachment van de president durfden te stemmen, moesten één voor één de politiek verlaten, nadat Trump steun gaf aan rivalen, of daarmee dreigde.
Eerder deze maand wist het Witte Huis zo ook een interne opstand tegen zijn Venezuela-beleid te smoren. Vijf Republikeinse senatoren dreigden met de Democraten voor een voorstel te stemmen, waarmee de regering het Congres toestemming zou moeten vragen om troepen in het Zuid-Amerikaanse land te mogen stationeren. Op de valreep wist het Witte Huis twee andere Republikeinse senatoren zo te intimideren dat ze hun aanvankelijke steun introkken en het voorstel sneuvelde.
Terwijl de mondiale gevolgen van zijn Groenland-beleid in potentie nog groter zijn dan rond Venezuela, houdt de Republikeinse kadaverdiscipline zo stand. Ook nu de populariteitscijfers van de president dalen en peilingen uitwijzen dat een grote meerderheid van de Amerikanen niet zit te wachten op annexatie van het eiland, laten de Republikeinen hem het NAVO-bondgenootschap in zijn ergste crisis in tachtig jaar storten.
Naast de vrees voor Trumps toorn, spelen meer politieke calculaties. Ten eerste lijken sommige partijgenoten niet te kunnen of willen geloven dat het de president menens is met Groenland. Hij zou ‘slechts’ dreigen met militair ingrijpen om een goede deal te sluiten met de Denen. Vanuit dit ongeloof beargumenteren ze dat ze Trumps dreigement serieuzer zouden maken dan nodig door zich er tegen uit te spreken.
Zo stelde de Republikeinse senator John Kennedy (Louisiana) eerder deze maand dat „zelfs een bescheiden intelligente brugklasleerling begrijpt dat het binnenvallen van Groenland eersteklas stupide zou zijn. En president Trump is niet eerste klas stupide, noch is minister Rubio dat. Ze zijn niet van plan om Groenland binnen te vallen.”
Daarnaast rekenen Republikeinen er op dat het invoerheffingenwapen waarmee Trump nu dreigt, hem spoedig uit handen wordt getrokken. Het Hooggerechtshof kan elk moment uitspraak doen over de vraag of de president deze wel buiten het Congres om kan instellen. In eerdere hoorzittingen toonden de hoge rechters zich hier sceptisch over.
Ook kan onrust op de financiële markten Trump mogelijk dwingen de heffingen in te trekken, zoals vorig jaar april gebeurde toen hij zijn handelsoorlog aftrapte. Toen dinsdag de Amerikaanse beurzen na een lang weekeinde weer opengingen, begon de tienjaarsrente op Amerikaanse staatsobligaties meteen te klimmen.
De Democraten proberen de Republikeinen ondertussen voor het blok te zetten. Er circuleren meerdere resoluties en wetsvoorstellen om Trumps handelingsvrijheid op voorhand te beteugelen. Deze verbieden Trump bijvoorbeeld om de VS uit de NAVO terug te trekken, spreken zich uit voor „respect voor soevereiniteit en territoriale integriteit” of houden de president aan de War Powers Act, die regelt dat het Congres instemming moet geven voor oorlogshandelingen.
Deze voorstellen krijgen ook steun van Republikeinen. Maar nog niet genoeg om een eventueel presidentieel veto te overleven. Daarvoor zou zich in beide kamers van het Congres een twee derde meerderheid moeten aftekenen – die lijkt er zeker in het Huis niet te zijn.
Anders dan hun collega’s in de Senaat, die voor zes jaar worden gekozen, moeten alle afgevaardigden in november op voor herverkiezing. Zelfs als zij Trumps annexatiedrift niet delen, moeten zij bevreesd zijn in opmaat naar de Congresverkiezingen van november Trumps steun te verliezen. Of om donaties mis te lopen van belangrijke Republikeinse geldschieters, vooral uit de techwereld, die met de president azen op Groenlands zeldzame aardmetalen.
Hun eigen politiek overleven stellen ze op de korte termijn zo wellicht veilig. De schade die Trump ondertussen aanricht in de trans-Atlantische relatie zal van blijvender aard zijn.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC