Een onderzoek naar een vaccin tegen hepatitis B in het Afrikaanse land Guinee-Bissau krijgt veel kritiek. De studie wordt bekostigd met Amerikaans geld.
Een meisje heeft een vaccinatie gekregen.
„Zeer onethisch”, „immoreel” en „wreed”. Zo klonken enkele van de kwalificaties die critici gaven aan een voorgenomen vaccinstudie met pasgeborenen in het West-Afrikaanse Guinee-Bissau. De studie, die dit jaar zou moeten beginnen, zou bijwerkingen van een vaccin tegen hepatitis B in kaart brengen. Daarvoor zou een groep van 7.000 kinderen vlak na de geboorte een hepatitis-B-vaccinatie krijgen en een controlegroep van eveneens 7.000 kinderen zou die prik niet krijgen.
Maar daar wringt de schoen, want in Guinee-Bissau vormt hepatitis B een aanzienlijk risico. Van alle volwassenen in het land draagt 18 procent het virus bij zich, en kinderen die er vroeg in hun leven mee worden besmet kunnen daar jaren later ernstige en levensbedreigende complicaties aan overhouden. Ze krijgen te maken met een hoog risico op levercirrose en leverkanker, wat hun levensverwachting drastisch beknot.
De Wereldgezondheidsorganisatie stelt daarom dat kinderen in gebieden waar hepatitis B veel voorkomt, zo snel mogelijk gevaccineerd dienen te worden. Daar voldoet deze studie dus niet aan, die wordt gefinancierd door het Amerikaanse infectieziekteninstituut CDC en wordt geleid door onderzoekers van de University of South Denmark. „Dit riekt naar neokolonialisme”, reageerde Gavin Yamey, hoogleraar global health aan Duke University in de Britse krant The Guardian, omdat een proef met dergelijke risico’s voor kinderen in het Westen nooit zou mogen worden uitgevoerd.
Na alle commotie van de afgelopen weken is de studie stopgezet. Dat meldde althans Yap Boum, senior vertegenwoordiger van Africa CDC, het agentschap voor volksgezondheid van de Afrikaanse Unie. Maar of het werkelijk helemaal van de baan is, blijft onbevestigd. Guinee-Bissau was in november 2025 toneel van een militaire coup. De overheid, inclusief het ministerie van Volksgezondheid, heeft sindsdien ingrijpende veranderingen ondergaan, waardoor geen heldere communicatie mogelijk is, schrijft The Guardian.
Vorige week lekte het protocol van de studie uit naar het blog Inside Medicine. Daaruit bleek dat ook de Nijmeegse onderzoeker Mihai Netea genoemd wordt als een van de leiders van de studie. Maar desgevraagd ontkent Netea die verantwoordelijkheid. „Het klopt dat wij aan deze studie zouden bijdragen, maar alleen voor de immunologische laboratoriumtesten. We waren niet betrokken bij de opzet van de studie.”
Wegens alle ophef heeft Netea besloten uit de studie te stappen. „Eerst moet dat ethische probleem eruit gehaald worden.” De oplossing daarvoor ligt voor de hand, zegt hij. „Je kunt alle moeders in de studie vooraf testen op hepatitis-B-besmetting, en dan kinderen die risico lopen meteen vaccineren. Dat zou moeten worden ingebouwd in deze trial. Collega’s in Denemarken gaan daar nu naar kijken. Totdat dit geregeld is doet Radboud niet meer mee.”
Volgens Netea zou de studie moeten uitwijzen of het hepatitis-B-vaccin ook tegen andere infecties helpt. Maar critici zeggen dat de uitkomst van de studie alleen maar gebruikt zal worden om het antivaccinsentiment van de Amerikaanse minister van Gezondheid Robert F. Kennedy verder aan te jagen. „Op die discussie ga ik niet reageren”, zegt Netea, „daar heb ik wel een mening over, maar tegenover de krant hou ik mij bij de wetenschap.”
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC