Geert Wilders zag vaker Kamerleden gedesillusioneerd vertrekken, maar het opstappen van zeven fractieleden is zelfs naar PVV-maatstaven een ongekende klap. Rechtse rivalen en het beoogde kabinet-Jetten kunnen profiteren.
‘Een zwarte dag voor de PVV’, noemde Wilders zelf het vertrek van zeven Kamerleden. Hij had het naar eigen zeggen niet zien aankomen en dat terwijl een deel van de afsplitsers al tijden in zijn inner circle verkeerde. Hidde Heutink diende als campagneleider bij de laatste verkiezingen, Gidi Markuszower en René Claassen waren betrokken bij de samenstelling van de PVV-lijst. Blijkbaar hadden ze betere banden met de nieuwe aanwas dan Wilders zelf: van de zeven PVV-afsplitsers zitten er vier nog maar net in de Tweede Kamer, onder wie nummer drie op de lijst Shanna Schilder en nummer vier Annelotte Lammers.
Wilders koos na de scheuring dinsdag meteen de vlucht naar voren. Hij erkende aangeslagen en teleurgesteld te zijn, maar beloofde ook dat de zon ‘wel weer gaat schijnen voor de PVV’. ‘We blijven altijd doorgaan.’
Er sprak enige ervaring uit. Wilders zag in de bijna twintigjarige geschiedenis van de PVV wel vaker Kamerleden gedesillusioneerd vertrekken. De klachten die de afsplitsers dinsdag in een statement formuleerden, klonken als echo’s uit dat verleden. Ook nu ging het weer over een gebrek aan inspraak, het autoritaire leiderschap van Wilders, het ontbreken van concrete resultaten, de fixatie op de islam. Hero Brinkman, Marcial Hernandez, Joram van Klaveren en Louis Bontes hadden ooit vergelijkbare klachten. Toch verdwenen zij in de anonimiteit, terwijl Wilders bleef.
Ook de nieuwe afsplitsers kampen met hetzelfde probleem als hun voorgangers: bij het grote publiek zijn ze nauwelijks bekend. Wilders is een solist die niet kan delegeren, zo valt steeds weer te horen uit de boezem van de PVV. Zijn partij komt daardoor niet tot wasdom, maar het voorkomt tegelijkertijd dat er ooit iemand uit zijn schaduw kan treden. De zeven PVV’ers die zich nu afscheiden, kregen bij de laatste verkiezingen nauwelijks voorkeurstemmen. ‘Dat is het businessmodel van de PVV’, merkte Markuszower dinsdag gelaten op. Alles draait nu eenmaal altijd om Wilders.
Het biedt PVV’ers die wel trouw blijven aan de partijleider de kans om de spijtoptanten af te schilderen als zetelrovers of erger. Dion Graus noemde zijn ex-fractiegenoten dinsdag ‘matennaaiers’ en ‘muiters’. Ook dat voelde vertrouwd. Exact dezelfde bewoordingen gebruikte het omstreden Kamerlid, dat in opspraak kwam na verwijten van huiselijk geweld en misbruik van de onkostenvergoedingen van de Tweede Kamer, bij eerdere afsplitsingen.
De PVV mag dan ervaring hebben met afsplitsers, het grote verschil is dat nu een grote groep Kamerleden gezamenlijk opstapt. Onderlinge loyaliteit en vriendschap is van oudsher een zeldzaamheid binnen de PVV. Daarvoor is iedereen te afhankelijk van Wilders, het enige partijlid. Wie binnen de fractie de toorn wekt van de partijleider, hoeft nooit op de steun te rekenen van anderen. Niemand wil zijn eigen ruiten ingooien, het is ieder voor zich.
Dat zich nu toch een groep heeft gevormd, toont bovenal aan hoezeer de regeringsverantwoordelijkheid een wissel heeft getrokken op Wilders’ controle over zijn eenmanspartij. De PVV-voorman moest tijdens het kabinet-Schoof overleggen met andere coalitiepartijen, zijn eigen bewindspersonen in het gareel zien te houden en ook nog de fractie besturen. Op al die terreinen bleek dat uiteindelijk teveel gevraagd. Het kabinet-Schoof ging in vlammen op; ex-PVV-minister Fleur Agema verliet na ruzie de politiek en ex-PVV-staatssecretaris Ingrid Coenradie stapte over naar JA21; nu is met enige vertraging ook de fractie ontploft.
Wilders zal nog opgelucht zijn dat oudgedienden als Graus, Martin Bosma, Raymond de Roon en Teun van Dijck hem wel trouw blijven, zoals ze al sinds het prilste begin doen. Alexander van Hattem, de fractievoorzitter in de Eerste Kamer, heeft ook zijn loyaliteit herbevestigd. De schade had groter kunnen zijn, maar het wantrouwen van Wilders zal er niet minder om worden. Markuszower was in 2023 nog voorbestemd om vicepremier te worden namens de PVV, totdat bleek dat hij niet door de AIVD-screening kwam. Na een kortstondige verwijdering werd hij als trouwste adjudant weer in genade aangenomen. Nu gaat diezelfde Markuszower het verzet leiden.
Andere partijen op de uiterste rechterflank, zoals JA21 en FvD, zijn niet genegen om de zeven PVV-afsplitsers asiel te verlenen, bleek dinsdag al snel. Zo dreigt het bestaan van de groep-Markuszower, die overweegt om zich om te dopen tot de Nederlandse Vrijheids Alliantie, de komende jaren een jeukend en zichtbaar litteken te blijven voor Wilders. Zijn ex-fractiegenoten verwijten hem dat hij niks bereikt voor zijn kiezers en niet in staat is om samen te werken.
Andere partijen op de rechterflank zullen het met genoegen gadeslaan: de groep-Markuszower kan Wilders verzwakken, zonder vooralsnog een electorale bedreiging te vormen voor henzelf. Ook voor de nieuwe coalitiepartijen D66, VVD en CDA is de schade die de PVV-leider oploopt een meevaller. De PVV is met de resterende 19 zetels niet meer de grootste oppositiepartij – dat is nu GroenLinks-PvdA – en de vraag is hoe geloofwaardig de ‘keiharde oppositie’ die Wilders aankondigt op de korte termijn nog is.
De PVV-leider had het nieuwe kabinet al gretig omgedoopt tot ‘de bende van Jetten’. Jetten zal met genoegen wijzen naar de bende die Wilders’ PVV ondertussen zelf is geworden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant