De Amerikaanse president Donald Trump wil Groenland inlijven en sluit militaire actie niet uit. De spanningen tussen de VS en Europa lopen zo hoog op, dat zelfs de NAVO wordt bedreigd. We legden vragen van NU.nl-lezers over het gedoe rond Groenland voor aan onze buitenlandverslaggever.
Recente peilingen suggereren dat veel Amerikanen niet weten wat ze aanmoeten met Trumps ambities in de poolcirkel. Die zijn opvallend impopulair, zelfs onder zijn eigen achterban.
In een onderzoek van Reuters/Ipsos zei 17 procent van de respondenten de president daarin te steunen. Het is een bonusdetail dat ons eraan herinnert dat sommige mensen het ook gewoon druk hebben met hun eigen levens: een op de vijf had geen idee dat er iets rond Groenland speelt.
In een peiling in opdracht van CNN steunde 25 procent van de ondervraagden de Amerikaanse pogingen om Groenland in te lijven. Opvallend is dat ongeveer de helft van de Republikeinse kiezers tegen was. Dat gold ook voor de Reuters-peiling. Normaal wordt Trump onder die groep veel breder gesteund (denk aan 80 procent en hoger), door dik en dun.
In een onderzoek van Quinnipiac University zei 86 procent van de respondenten dat de Verenigde Staten geen militaire middelen moeten gebruiken om Groenland te veroveren en was 55 procent ook tegen een aankoop van het eiland.
Ja, dat is denkbaar. Verschillende Democratische politici in de VS hebben militairen opgeroepen om 'illegale bevelen' niet op te volgen, dus dit is daar momenteel volop onderwerp van gesprek. Vijf van hen worden onderzocht door het Amerikaanse ministerie van Justitie vanwege die uitlatingen.
Als militair een onwettig bevel weigeren klinkt misschien eenvoudiger dan het is. Een militaire hiërarchie is strak en rigide. Hoge Amerikaanse militairen zijn producten van die structuur: ze hebben letterlijk decennialang bevelen opgevolgd en gegeven. De drempel om dat niet te doen is hoog. Het kan je oneervol ontslag opleveren of zelfs in de cel doen belanden. Dat is nog gerekend buiten de vraag in hoeverre een militair goed kan inschatten of een bepaald bevel illegaal is.
Kortom, militaire deskundigen zeggen over het algemeen dat je in voorkomende gevallen (zoals, pak 'm beet, het opblazen van speedboten in internationale wateren of een invasie van een ander land om een zittend staatshoofd te arresteren) beter niet blind kunt rekenen op het ethisch zelfreinigend vermogen van strijdkrachten. Onder de streep voeren die in de eerste plaats uit waar de politiek toe besluit.
Dat grondstoffen deel uitmaken van de motivatie van Trump is duidelijk. We kunnen niet uitsluiten dat hij ook andere doelen heeft. Veel deskundigen zijn het bijvoorbeeld niet eens met Trumps argument dat Amerikaans bezit van Groenland essentieel is voor de veiligheid van de VS, maar dat wil niet zeggen dat de president het zelf niet oprecht gelooft.
In dezelfde trant kan ik je vraag niet heel beslist beantwoorden. De vraag wat Trump écht meent en wat als onderhandelingstactiek is bedoeld, zorgt momenteel voor slapeloze nachten in Europese hoofdsteden. We kunnen in deze fase natuurlijk nooit uitsluiten dat alle heisa rond Groenland uiteindelijk resulteert in een grondstoffendeal tussen de VS en Groenland/Denemarken.
Als je uitgaat van de recente uitlatingen van de Amerikaanse president, dan lijkt het daar voorlopig niet op. In een interview met The New York Times zei hij dat iets bezitten voordelen biedt die je misloopt als je iets huurt of leaset. Hij lichtte dat verder niet toe, maar zei wel dat het volgens hem "psychologisch noodzakelijk" is dat de Amerikanen Groenland daadwerkelijk in hun bezit krijgen.
De secretaris-generaal van de NAVO dient het bondgenootschap als diplomatiek leider, aangesteld met goedkeuring van alle lidstaten. Hij faciliteert de communicatie tussen de lidstaten, probeert alle neuzen in dezelfde richting te krijgen en kan spreken namens de NAVO.
Andere besluitvorming binnen de NAVO gebeurt ook op basis van unanieme steun, dus je zou kunnen zeggen dat Mark Rutte 32 bazen heeft. Die zijn natuurlijk niet allemaal even invloedrijk. De VS is veruit het machtigste NAVO-lid. Topmannen van het bondgenootschap krijgen vaker de kritiek dat hun belangrijkste marsorders afkomstig zijn uit Washington.
De secretaris-generaal moet hoe dan ook rekening houden met een ingewikkeld web van verschillende belangen en verhoudingen. Dat wordt er niet eenvoudiger op als het machtigste NAVO-land een militaire en territoriale bedreiging vormt voor datzelfde bondgenootschap.
Rutte lijkt er opnieuw voor te kiezen om Trump niet tegen de haren in te strijken en hem juist uitgebreid te vleien. Het is geen geheim dat de Amerikaanse president dat laatste kan waarderen, getuige ook zijn publicatie van een flatteus recent privébericht van de NAVO-topman.
Na de NAVO-top in Den Haag van afgelopen juni schreef collega Edo van der Goot een artikel over die strategie van Rutte (inclusief een eerdere complimenteuze sms).
Source: Nu.nl algemeen