Aurora borealis Een zonnestorm, een magneetveld dat de goede kant op stond en perfecte timing zorgden ervoor dat maandagavond door heel Nederland het noorderlicht zichtbaar was.
De aurora borealis, het noorderlicht, bij de Eschmolen bij Deldeneresch.
Als de Eschmolen niet op de foto had gestaan, zou je zo kunnen denken dat deze in het noordelijkste puntje van Scandinavië was genomen. Maar de vlammende aurora borealis werd boven het Drentse Deldeneresch gefotografeerd. Door heel Nederland was het noorderlicht maandag te zien. En dat leverde bijzondere foto’s op.
Zo helder als maandagavond zag ook Eelco Doornbos het noorderlicht nog niet eerder – en dat gewoon vanaf zijn eigen balkon. Doornbos is onderzoeker ruimteweer bij het KNMI en weet alles van het natuurkundige verhaal achter dit fotogenieke fenomeen.
Het begint, zo legt hij uit, met een zeer actieve zon. Explosies op het zonneoppervlak, ook wel ‘zonnevlammen’ genoemd, veroorzaken een zonnestorm: een stroom geladen deeltjes die met grote snelheid richting de aarde trekt. Als deze elektronen de aardse atmosfeer binnendringen, botsen ze met de zuurstof- en stikstofatomen waaruit onze lucht bestaat.
Als die botsing op zeer hoge snelheid plaatsvindt, komen de atomen in een instabiele energietoestand terecht. Om weer terug te komen in hun oude toestand, zenden ze overtollige energie uit als licht in een specifieke golflengte. En dat licht is wat bekendstaat als het noorderlicht.
De lucht had maandag (bijna) alle kleuren van de regenboog: rood, geel, roze, paars en groen. Welke kleur het licht is, wordt bepaald door met welke luchtdeeltjes de elektronen botsen. Hoog in de atmosfeer, waar de lichte zuurstofdeeltjes zweven, uit de botsing zich in groen en rood licht. De zwaardere stikstofdeeltjes, die dichter bij de grond hangen, zenden paars licht uit.
Dat het noorderlicht nu zo veerkleurig was, is zeer uitzonderlijk. Wetenschapper Doornbos vertelt dat er vaak alleen groen licht is. „Die kleur zie je sowieso altijd bij het noorderlicht.” Voor rood licht heb je heftiger activiteit nodig. „En dit was een heel felle storm,” zegt Doornbos. „Dat moet ook wel, anders is het niet helemaal in Nederland te zien.”
De aurora borealis van maandagavond was een gevolg van een uitbarsting op de zon van zondagavond, en was dus iets meer dan een dag onderweg. Dat is buitengewoon snel. Daarom had het KNMI de komst van het noorderlicht ook niet eerder aangekondigd. „Dat het zo sterk en snel zou zijn, hadden we niet gedacht.”
Doornbos noemt het een kwestie van geluk dat het licht zo goed zichtbaar was. „Het was perfecte timing: veel mensen waren nog wakker, het was donker en de lucht trok open na een bewolkte dag.” En dan moest ook nog eens het magneetveld van de zonnestorm de goede kant opstaan. Dat is volgens Doornbos „altijd een dubbeltje opgooien”.
Wie maandagavond met de gordijnen dicht voor de televisie zat, krijgt mogelijk binnenkort nog een herkansing. Doornbos: „Iedere elf jaar draait het magnetische veld van de zon om. Tijdens de piek van deze cyclus is er veel zonneactiviteit. Dan is er een hogere kans op zonnestormen, en dus op zichtbaar noorderlicht.”
Op dit moment gaan we richting het einde van zo’n piek. Doornbos heeft goede hoop dat we voor de activiteit weer afneemt, nog een keer het noorderlicht kunnen zien in Nederland.
Het noorderlicht (deels met het blote oog te zien) boven Friesland. Gezien langs het Peinder Kanaal op Opeinde.
Noorderlicht te zien in het Enters Reggedal bij Enter.
Paars en groen gekleurde luchten door het poollicht boven het zuiden van Nederland tijdens de zwaarste zonnestorm in twintig jaar tijd.
Op veel plaatsen is het noorderlicht te zien, onder meer hier in Den Haag.
Twee vrouwen fotograferen met een smartphone het noorderlicht bij Eanjum.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC