Censuur De internetblokkade in Iran duurt inmiddels bijna twee weken. Het land is langer dan ooit bijna volledig afgesloten van het internet. „Dit is een all-out, een bijna volledige blokkade.”
Archiefbeeld uit oktober 2025 van een vrouw die op haar telefoon kijkt in Teheran.
Niet eerder duurde een internetblokkade in Iran op deze schaal zo lang. Sinds 8 januari is Iran bijna volledig afgesneden van het wereldwijde web, blijkt uit netwerkgegevens van netwerkmonitors als Cloudflare.
Na dagen van hardhandig optreden is het aantal protesten in Iran afgenomen, melden internationale persbureaus. Dat er duizenden doden gevallen zijn, heeft ook opperste leider ayatollah Ali Khamenei inmiddels erkend. Het internet, zo lieten regeringsfunctionarissen aan internationale persbureaus weten, moet de komende dagen hersteld worden, „zodra de veiligheidsomstandigheden dat toelaten”.
Daar was dinsdag nog niet veel van te zien in gegevens van Cloudflare. De landelijke internetblokkade duurt al langer dan alle voorgaande. In november 2019 ging tijdens grote protesten het internet zes dagen aaneengesloten plat. Tijdens de Israëlische aanvallen van juni 2025 werd Iran zo’n vier dagen volledig afgesneden van het wereldwijde internet.
Nu zitten ongeveer 85 miljoen Iraniërs al twaalf dagen in het digitale duister.
Zo’n 20 procent van het wereldwijde internetverkeer wordt naar eigen zeggen via servers en software van het Amerikaanse bedrijf Cloudflare verwerkt. Wie wil weten of de stroom van het dataverkeer wereldwijd stokt, kan naar zogenoemde netflow-gegevens kijken die het bedrijf publiceert. Storingen houdt Cloudflare ook nauwgezet bij.
Ook andere netwerkmonitors als Netblocks – een organisatie die internetcensuur in kaart brengt – en het Internet Outage Detection and Analysis (IODA) van het Georgia Institute of Technology – zagen het netwerkverkeer van en naar Iran op 8 januari binnen enkele uren opdrogen. De eerste haperingen zijn om 15.00 uur lokale tijd te zien. Tegen half negen ’s avonds komt er amper nog dataverkeer het land in en uit.
Het is „een all-out, bijna volledige blokkade”, zegt de Nederlandse netwerkdeskundige Job Snijders. Zelfs automatische systemen die normaliter iedere paar minuten contact zoeken met buitenlandse servers staan in Iran uit, ziet hij. Het betekent dat het Iraanse regime verregaande controle over het internet uitoefent. „Dat kan alleen als de internettoegang centraal, monopolistisch aangestuurd wordt. Zelfs als iedere netwerkprovider meewerkt, krijg je dat anders nooit zo snel voor elkaar.”
In aanloop naar de volledige blokkade op 8 januari waren er al kleinere verstoringen van het netwerkverkeer, een middel dat het regime vaker gebruikt om stakingen en protesten de kop in te drukken. „De Iraanse internetblack-outs dienen twee doelen: ze moeten het samenkomen en coördineren van de protestbeweging verhinderen”, zegt de Brit Alp Toker, directeur van Netblocks. „En ze moeten verhullen dat er slachtoffers vallen tijdens het hardhandige optreden tegen demonstranten.”
Het opwerpen van de internetblokkade kostte minder dan vier uur, zegt Toker. „De landelijke black-out begon in de ochtend van 8 januari in het Koerdische gebied.” In het noordwesten van Iran wonen zo’n 8 miljoen Koerden. „Daar was een gigantisch protest aan de gang, waar hard ingegrepen werd. Toen de demonstratie niet onder controle kwam, werd de landelijke shutdown ingesteld.”
Bij maatschappelijke onrust in Iran is het internationale internetverkeer een van de eerste doelwitten van overheidsingrijpen. De snelle en totale blokkade is het resultaat van jarenlange investeringen van het regime in controle over de Iraanse netwerkinfrastructuur, zegt Toker. „We hebben de afgelopen jaren de censuurtechnologie van Iran zich zien ontwikkelen.” Het doel is repressie en controle. Een landelijk intranet, het National Information Network, moet belangrijke overheidsdiensten toegankelijk houden zónder dat er informatie naar buiten kan lekken.
In 2019 stopten de Iraanse internetknooppunten met het doorgeven van al het internetverkeer naar het achterliggende netwerk. Dat is een botte ingreep met grote economische gevolgen, want zo wordt in feite het Iraanse internet volledig afgekoppeld van het internet buiten Iran. „We zagen de Iraanse netwerken een voor een op zwart gaan na een telefoontje vanuit de overheid”, zegt Toker. „Het duurde dagen voordat het Iraanse internet volledig afgekoppeld was, en er waren manieren om de blokkade te omzeilen.”
Tijdens de massale demonstraties in het najaar van 2022, na de marteling en de dood van de 22-jarige Jina (Mahsa) Amini, probeerde het regime gerichter en sneller in te grijpen. ’s Avonds blokkeerde een digitale avondklok het gros van de mobiele netwerken, in een poging om protesten te onderdrukken én de economie te ontzien. „Er waren in 2022 grote verschillen tussen regio’s en er werd vooral veel verkeer gefilterd”, zegt Toker. „Van grote landelijke black-outs was toen geen sprake.”
Inmiddels spreekt Toker van „een killswitch”: met één druk op de knop wordt het Iraanse internet afgesloten. De stopknop werd tijdens de Israëlische aanvallen in 2025 voor het eerst ingedrukt – toen ging Iran zo’n vier dagen op zwart. „Dezelfde techniek wordt ook nu gebruikt en blijft onverminderd van kracht.”
Het effect van deze blokkade is vergelijkbaar met de ingreep van 2019 – er komt amper internetverkeer uit Iran. Maar er zijn wel degelijk veranderingen, ziet Snijders. De botte bijl is verruild voor een verfijnder instrument. Zo wordt slechts een deel van het internetverkeer integraal door de Iraanse internetknooppunten geblokkeerd, zegt Snijders. „Voor andere delen van het netwerkverkeer hebben ze een firewall opgeworpen, om de deur op een heel klein kiertje te laten.”
Onder strikte controle blijft zo verbinding met de rest van het internet mogelijk, schrijft de Iraanse digitalerechtenorganisatie Filterwatch in een rapport. „Als ook deze routes waren ingetrokken, dan hadden de autoriteiten de mogelijkheid verloren om met chirurgische precisie bepaalde personen en organisaties weer toegang tot het internet te geven.”
In afwachting van wat het aangekondigde herstel van het internet zal betekenen, zijn Iraniërs voor vrij internet aangewezen op satellietverbindingen van bijvoorbeeld Starlink. Dat is verboden en het regime probeert de antennes op te sporen en verbindingen te verstoren door het GPS-signaal te beïnvloeden. Zonder GPS-signaal kunnen ontvangers de satellieten niet goed volgen, wat tot een instabiele verbinding leidt.
Filterwatch vreest dat de huidige blokkade geen tijdelijke noodmaatregel meer is en dat vrij internet in Iran niet meer terug zal keren. Gewone Iraniërs mogen surfen en goedgekeurde diensten gebruiken op het strikt gecontroleerde landelijke intranet, terwijl toegang tot het wereldwijde web sterk begrensd en gecontroleerd wordt.
Steeds meer mensen en organisaties krijgen toestemming om door het gaatje in de firewall te kruipen en vanuit Iran het wereldwijde netwerk op te gaan. Internetverkeer vanuit Iran neemt door deze „domestic whitelisting” de afgelopen dagen weer toe, schrijft IODA maandag. Maar: „Van betekenisvol herstel van de verbinding met het wereldwijde internet voor Iraniërs is geen sprake”, melden de onderzoekers. Een fractie – zo’n 3 procent van het verkeer vóór de blokkade – kan doorgang vinden.
Helemaal zonder internet zal het regime in Iran zich niet kunnen handhaven, denkt Toker. „Ondanks internationale sancties blijft Iran profiteren van toegang tot het internet en een rijk netwerk aan handelspartners. Daarvoor is toch enige mate van internettoegang nodig.”
Doorzie de wereld van technologie elke week met NRC-redacteuren
Source: NRC