Steeds vaker belanden mensen met complexe psychische problemen in de maatschappelijke opvang, terwijl ze daar eigenlijk niet thuishoren. Zo ook bij de daklozenopvang in Dordrecht. ‘Het is hier een grote circustent.’
is verslaggever van de Volkskrant. Ze maakte de podcast Niemandsland over de gebrekkige hulp voor mensen met ernstige psychiatrische problemen en hun omgeving.
De 50-jarige dakloze man omschrijft de situatie in zijn hoofd als volgt: er lopen veertig vossen rond. Raken de vossenstaarten elkaar, dan explodeert zijn brein. Daarvan is deze ochtend in de Dordtse daklozenopvang gelukkig geen sprake. Eerder vandaag begroette hij bezoek nog wel met geschreeuw, al zegt hij daar zelf over: ‘Ik zong een liedje.’
En nu staat de man – zonnebril, hoedje en T-shirt met de tekst ‘party animal’ – vrolijk kunstjes te doen in de gang van het Leger des Heils in Dordrecht. Met zijn echte naam in de krant wil hij niet. ‘Noem me Spiderman’, zegt hij terwijl hij zijn armen naar achter gooit en als een grote spin door de gang loopt, op handen en voeten.
Soms krijgt ‘Spiderman’ een time-out omdat hij zich misdraagt. Bijvoorbeeld als hij boos wordt. Of als hij met een brandslang de opvang ‘schoon wil spuiten’, inclusief een medewerker. ‘Ik mikte op haar, ze rende weg.’
Dan mag de lenige vijftiger tijdelijk de opvang niet in. ‘Voorheen vonden we hem soms dan toch in zijn slaapkamer’, zegt teammanager Siebe van der Bij. Hoe hij daar kwam, wil ‘Spiderman’ niet zeggen. ‘Maar wij denken dat hij buiten omhoogklom naar de eerste etage, en via het raam binnenkwam. Vandaar zijn bijnaam’, zegt Van der Bij, die voor de zekerheid een extra slot heeft geplaatst.
‘Spiderman’ behoort tot het type dakloze dat het Leger des Heils steeds vaker ziet. Oftewel: mensen met een opeenstapeling van complexe problemen: verslaving, psychische problemen, schulden. Mensen die niet in de daklozenopvang thuishoren, maar er wel – soms jarenlang – belanden omdat ze door het versnipperde zorgstelsel, ingewikkelde regels en gebrek aan geschikte plekken nergens anders terecht kunnen.
Uit een intern onderzoek van het Leger des Heils, dat dinsdag verschijnt, blijkt dat op sommige opvanglocaties inmiddels 65 procent van de cliënten verward of onbegrepen gedrag vertoont. ‘Het zijn er meer, en we zien hun problemen complexer worden’, vat Tara Jane Thomas, adviseur van het Leger des Heils, samen.
Verandert er niets, stelt ze, ‘dan schrijf je deze mensen in feite af, de overlast op straat zal verder toenemen, de politie zal het nog drukker krijgen.’ Inmiddels zijn agenten al 20 procent van hun tijd kwijt aan meldingen over verward of onbegrepen gedrag, bleek uit recentelijk gepubliceerde cijfers. ‘En ook hier, bij de maatschappelijke opvang, worden de gevolgen van het niet-functionerende zorgstelsel pijnlijk zichtbaar’, zegt Thomas.
Het wordt steeds ingewikkelder om deze groep te helpen. ‘Daarvoor heb je echt specifieke kennis en kunde nodig.’ Het verwarde of onbegrepen gedrag leidt bovendien soms tot spanningen tussen cliënten. Zo bracht de politie op oudjaarsnacht een vrouw naar de Dordtse opvanglocatie. ‘De agenten wisten ook niet wat ze met haar moesten’, zegt Van der Bij. ‘Ze was heel erg verward. ’s Nachts trok ze rookmelders van het plafond en draaide alle camera’s om. Het alarm ging af. Iedereen wakker, zwaar geïrriteerd.’
Bovendien neemt het risico op geweld toe. ‘In 2024, op een andere locatie, was er een fataal incident’, zegt Thomas. ‘Omdat er geen passende zorg is, wordt iemand uiteindelijk zo wanhopig dat hij een gevaar vormt voor zichzelf of anderen. Bovendien hebben veel cliënten op straat geleerd om te overleven, om altijd voorbereid te zijn op het ergste.’ Daarom gaat zij er inmiddels vanuit dat mensen bewapend binnenkomen. ‘Niet alleen met messen, maar ook steeds vaker met vuurwapens.’
Vuurwapens heeft teammanager Van der Bij in Dordrecht nog niet gezien. Wel zo nu en dan een mes. En een maand geleden viel een boze cliënt hun bewaker aan. ‘Deze man heeft het verstand van een 4-jarige, ADHD, moeite zijn impulsen te beheersen en een alcoholverslaving.’
Volgens zijn ‘wlz-indicatie’ zou hij eigenlijk op een plek moeten wonen waar hij intensieve zorg krijgt en permanente begeleiding. ‘We zoeken al drie jaar naar zo’n plek’, zegt Van der Bij. Sinds kort lijkt er schot in de zaak te zitten. Toch werd het de cliënt eind vorig jaar te veel en moest de politie hem afvoeren. ‘Hij dacht dat zijn bankpas die dag met de post zou komen. Maar de postbode was nog niet geweest, toen werd hij wanhopig.’
Niet veel later kwam de post alsnog. ‘Nadat de politie hem had vrijgelaten, keerde hij terug. Samen openden we de brief. Het contrast was zo groot: als een kind zo blij zat hij te klappen, omdat hij een eigen bankpas had.’
Dat de sfeer soms gespannen is, merkt ook ‘Spiderman’. Al is hij zelf nooit bang. ‘Als ze in mij schieten, heb ik gewoon een extra gaatje’, zegt hij, terwijl hij inmiddels in zijn kamer staat, waar hij met tussenpozen al zo’n vier jaar woont. Het is een overvolle, eclectisch ingerichte ruimte. Aan het plafond hangen waslijnen, een krantenfoto van prinses Amalia hangt aan de muur en een uitgeknipt kruis van wc-papier is op een computerscherm geplakt.
Soms, zegt ‘Spiderman’, die van de hak op de tak vertelt, ‘is het hier wel één grote circustent. Onlangs kwam er iemand op me af en die zei: ik kan hard slaan, ik ben een moordenaar. Ik antwoordde: ik kan ook slaan.’ Hij haalt zijn schouders erover op. Maar, zegt hij even later, ‘het is wel vervelend voor Siebe en zijn collega’s. Iedereen zou juist blij moeten zijn met het Leger des Heils.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant