Regelmaat wordt samen met rust en reinheid als de pijlers onder een gedegen opvoeding gezien, en blijven ook in het volwassen leven nuttig. Maar hoe voorkom je dat het leven té saai wordt?
schrijft voor de Volkskrant over praktische kwesties uit het dagelijks leven en (duurzaam) reizen.
Na elke vakantie klinken op het schoolplein steevast dezelfde zinnen: ‘De vakantie was heerlijk, maar terug in het ritme is toch ook wel weer fijn.’ Rust en overzicht zijn prettig, maar tegelijk raken we onrustig als álle dagen volgens hetzelfde stramien verlopen en snakken we na een paar weken alweer naar de vrijheid van vakantie.
Volgens socioloog Theun Pieter van Tienoven van de Vrije Universiteit Brussel, die onderzoek doet naar tijdsbesteding, worden onze dagen sterk gestuurd door institutionele tijdsstructuren zoals schooltijden, werktijden en openbaar vervoer, en door sociale tijdsnormen, zoals dat je kinderen op tijd naar bed stuurt. Zelfs in onze ‘vrije tijd’ blijkt onze tijdsinvulling grotendeels voorgeprogrammeerd. ‘We denken als mensen dat we zelf onze tijd indelen, maar dat is een illusie’, zegt Van Tienoven.
Bij werkende ouders met kinderen bestaat zo’n 65 procent van de dagen uit dezelfde opeenvolging: opstaan, ontbijt, kinderen naar school, werk, avondeten, sportclub, bedtijd. ‘Hoe meer sociale rollen iemand vervult, zoals ouder, werknemer, partner of teamgenoot, hoe meer vaste tijdspatronen daarbij horen’, aldus Van Tienhoven. ‘Dat is ook nodig: zonder die afstemming zou samenleven nauwelijks mogelijk zijn.’
Routine is geen teken van een saai leven, maar een manier om het leven überhaupt georganiseerd te krijgen, zegt Van Tienoven. ‘Zonder routines zouden we compleet gek worden. Als je elke dag opnieuw moet uitvinden wanneer je kookt of je kinderen naar bed brengt, kost dat enorm veel mentale energie. Routine werkt juist bevrijdend: je hoofd is leger, waardoor er meer ruimte kan ontstaan voor andere dingen.’
Regelmaat ligt aan de basis van ons bestaan, schrijft Volkskrant-journalist Wilma de Rek in haar boek Rust, reinheid en regelmaat: wijsheid van vroeger voor het leven van nu. ‘Alles wat leeft, is doortrokken van natuurlijke cycli: dag en nacht, seizoenen. Ons lichaam, onze biologische klok, alles om ons heen voelt zich het prettigst bij regelmaat. Een onregelmatige hartslag of ademhaling veroorzaakt onmiddellijk onrust. En wanneer de zomertijd ingaat en de klok een uur vooruitgaat, raken velen uit hun doen. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat een meerderheid van de mensen zich vermoeider voelt en slechter slaapt. Deze effecten houden dagenlang aan.’
Chronobiologisch onderzoek laat zien waarom. De biologische klok, een klein cluster cellen diep in het brein, stuurt slaap, eetlust, hormonen en stemmingen aan. Wordt dat systeem langdurig verstoord door onregelmatige werktijden, nachtwerk of voortdurend laat opblijven, dan raakt het lichaam uit de pas, met een verhoogd risico op fysieke klachten, zoals hartproblemen en obesitas, of mentale klachten, zoals angst en depressie.
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Toch kijken we vaak neer op wat wordt aangeduid als ‘burgerlijke regelmaat’. Van Tienoven verklaart dat uit culturele veranderingen. ‘In een sterk geseculariseerde samenleving is de nadruk komen te liggen op beleven, op het bijzondere en het uitzonderlijke.’ Sociale media versterken dat beeld. ‘We willen in het nu leven en voortdurend iets unieks beleven. Die tiende boterham met pindakaas telt niet mee als verhaal op een verjaardag of voor je Instagram-tijdlijn, die skydive wel. Daardoor lijkt het gewone dagelijkse leven minder waardevol.’
Een zekere weerzin tegen te veel routine is niet alleen een cultureel fenomeen, er bestaat daadwerkelijk zoiets als een onderprikkeld brein, vooral in werkverband. Arbeids- en organisatiepsycholoog Wilmar Schaufeli, emeritus hoogleraar aan de Universiteit Utrecht: ‘Als de arbeidscyclus te kort en te repetitief is – denk aan lopendebandwerk – treedt mentale uitputting op. Afwisseling van taken is essentieel. Na een tijdje hetzelfde taakje uitvoeren raakt je brein vermoeid. Doe je dan iets anders, krijg je weer energie.’
Schaufeli ontwikkelde de Dutch Boredom Scale om verveling op het werk te meten. Volgens hem kan te weinig uitdaging in het werk leiden tot lusteloosheid, cynisme en verlies van betrokkenheid. ‘Daarbij is niet zozeer de routine zelf het probleem; problematisch wordt het wanneer die volledig is voorgeschreven, zonder dat je daar invloed op hebt. Dan verdwijnt de betrokkenheid’, zegt Schaufeli. Het gaat niet om de handelingen zelf, maar om de vraag wie bepaalt hoe de dag is ingericht. ‘Is het iets wat je zelf hebt gekozen, of iets wat je wordt opgelegd?’
‘Natuurlijk leidt een totaal gebrek aan structuur ook tot stress. Ook op de werkvloer zijn voorspelbaarheid, routine en deadlines nuttig. Maar de mate waarin, verschilt per persoon’, zegt Schaufeli. Hij onderscheidt de zogeheten sensation seekers, die een sterke behoefte hebben aan prikkels en afwisseling, terwijl anderen juist gedijen bij een vast stramien. Ook is er een duidelijk onderscheid in ‘segmenteerders’, die werk en privé strikt gescheiden houden, en ‘integreerders’, die het prettiger vinden om rollen door elkaar te laten lopen.
De Rek wijst in haar boek op het verschil in natuurlijke ritmes en maatschappelijke ritmes. ‘Schooltijden, werktijden, deadlines en notificaties dwingen ons soms tot gedrag dat haaks staat op wat het lichaam nodig heeft. Dat is eigenlijk een opgelegde regelmaat.’ Vooral voor avondmensen werkt de maatschappelijke klok problematisch. Hun biologische ritme loopt later dan de gangbare dagindeling. Daardoor lopen ze constant uit de pas met de omgevingscyclus. Ochtendmensen hebben juist een biologisch voordeel: hun natuurlijke ritme ligt dichter bij de standaardtijd van de samenleving, waardoor ze makkelijker functioneren binnen vaste kaders. Zoals De Rek schrijft: ‘In het ideale scenario leven we met ritme en regelmaat, maar dan wel die van onze eigen klok.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant