is huisarts en columnist van de Volkskrant.
Ze reageert niet meer op aanspreken. Af en toe gaat een oog half open, alsof ze wil checken of er nog iemand bij haar is. Wanneer ze onrustig wordt, start de huisarts palliatieve sedatie. Daarbij wordt in de laatste levensfase het bewustzijn verlaagd om lijden te verlichten, zonder het sterven te bespoedigen.
Na het weekend leeft de vrouw nog steeds, en voor de familie begint het te lang te duren. Ze vragen om euthanasie. De huisarts legt uit dat mevrouw al stervende is en dat zij nooit met hem over een euthanasiewens heeft gesproken, maar de zoon blijft aandringen. Hij weet zeker dat zijn moeder dit nooit had gewild. En, alsof dat een steekhoudend argument is: een hond krijgt toch ook gewoon een spuitje als het einde nadert? Gaandeweg wordt duidelijk waar de haast vandaan komt. De begrafenis moet deze week plaatsvinden. De week erna gaat het gezin op vliegvakantie.
In een samenleving waarin alles maakbaar lijkt, moet zelfs het sterven passen. Alsof doodgaan iets is dat je kunt plannen en beheersen. Hoewel de meeste huisartsen euthanasie zien als een groot goed, ervaren ze verzoeken erom steeds vaker als dwingend en onrealistisch. Alsof het gaat om een dood op bestelling: ‘Het is toch gewoon uw werk?!’.
Een collega vertelde mij over meneer B. Na de zoveelste behandeling voor een chronische, maar niet levensbedreigende aandoening loopt hij aan het eind van de middag rechtstreeks van het ziekenhuis naar de huisartspraktijk. ‘Ik wil nú euthanasie’, roept hij, terwijl hij met beide handen de balie omklemt en eroverheen hangt. ‘Niet morgen, niet volgende week. NU!’
Mijn collega kent meneer B goed. Hij belt wekelijks met allerlei medische en niet-medische vragen en klachten. Over een wens om te sterven hebben ze het niet eerder gehad. Door de commotie onderbreekt ze haar consult en loopt naar de balie. ‘Meneer B, ik heb een vol spreekuur. Ik kom morgen bij u langs om rustig te praten.’
Diezelfde avond hangt meneer B op dezelfde manier over de railing van zijn portiekflat. Buren bellen de politie. De crisisdienst komt, opname volgt. De volgende dag gaat het verhaal rond in de buurt: hij is nog bij zijn huisarts geweest, maar die heeft hem weggestuurd. Wilde geen euthanasie doen. Slechte huisarts. Arme man.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Euthanasie is geen simpele handeling, maar een lang en kwetsbaar proces. Een patiënt moet herhaald en consequent aangeven te willen sterven en een tweede arts moet vaststellen dat er sprake is van uitzichtloos en ondraaglijk lijden, zonder redelijke behandelopties. Daar gaan gesprekken, formulieren, twijfel en slapeloze nachten aan vooraf. Achteraf volgt wekenlang wachten op het oordeel van de toetsingscommissie. Wordt het niet zorgvuldig bevonden, dan heet het geen euthanasie, maar moord. Moord met voorbedachten rade.
Dat steeds minder huisartsen euthanasie willen uitvoeren, heeft weinig te maken met afnemende steun en alles met een toegenomen druk. Verzoeken zijn complexer geworden, de verwachtingen hoger en de juridische nasleep zwaarder. Tel daarbij op de stijging van het aantal verzoeken bij dementie en psychisch lijden, morele mijnenvelden vol onzekerheid over lijden en wilsbekwaamheid. Terughoudendheid is dan geen onwil, maar pure zelfbescherming. ‘Ik doe alles voor mijn patiënten’, zei een collega eens, ‘maar ik ga niet de bak in voor ze.’
Dan zijn er de wilsverklaringen. Notariële documenten, soms tientallen jaren oud. ‘Ik wil ’m verzilveren’, zei een oudere dame alsof het om een tegoedbon ging. Zo werkt het niet. Die notaris is überhaupt niet nodig als het gaat om een euthanasiewens. Het echte werk zit in gesprekken met je arts. Dat kán je huisarts zijn maar dat hoeft niet.
Want iedere arts mag euthanasie uitvoeren. Als de vertrouwensband sterker is met een longarts, cardioloog, psychiater, oncoloog of arts in het verpleeghuis, voer dan dáár het gesprek. Laat daar de onafhankelijke arts meekijken. Haal de huisarts er niet op het laatste moment bij om het ‘klusje’ te klaren.
Euthanasie is geen recht, geen service en geen vanzelfsprekendheid. Het is een grote gunst. En net zoals iedere arts euthanasie mág uitvoeren, mag iedere arts het ook weigeren. Neem het daarom nooit voor lief. Achter die ene handeling schuilen tijd, twijfel en morele moed. En die laten zich niet op bestelling leveren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns