Heffingen Trump De-escalatie, daar wil de Europese Commissie op inzetten. Een andere optie is: het antidwanginstrument. Duitsland en Frankrijk zien het zitten, maar het middel is zó zwaar, dat het ruime tegenstand kent.
Amerikaanse bedrijven exporteerden in 2024 meer naar de EU dan naar elke andere handelspartner. Containers in de Rotterdamse haven.
Het is niet voor het eerst dat het idee in Brussel de ronde doet. En het is ook niet voor het eerst dat de oproep afkomstig is van de Franse president Emmanuel Macron. Maar als de Europese Unie daadwerkelijk zijn antidwanginstrument inzet tegen de VS, zou dat wél een unicum zijn.
Het is dan ook nog maar de vraag of het echt zover komt. Een significant deel van de landen wil überhaupt liever afwachten. De Europese Commissie wil juist inzetten op de-escalatie, en wijst er maandag op dat ‘zelfbeheersing’ soms „de meest verantwoordelijke vorm van leiderschap is”, bij monde van woordvoerder Olof Gill.
De EU heeft bovendien alternatieven op zak die als minder stevig gelden. Vorig jaar bereidde de EU al een pakket van importheffingen op Amerikaanse goederen ter waarde van 93 miljard euro voor. Dat werd opgeschort toen in de zomer een handelsdeal werd gesloten, maar die opschorting verloopt begin februari, tenzij de EU-landen anders besluiten. Een ander dreigement is om die handelsdeal zelf, waarvan vooral het Amerikaanse bedrijfsleven profiteert, af te blazen. Ook die deal is formeel namelijk nog niet geheel beklonken.
De aanleiding voor de nieuwste discussie is, uiteraard, Donald Trump. Nadat de Amerikaanse president het vuurtje rond Groenland in het weekend verder oppookte en met importheffingen dreigde tegen landen die de voorbije dagen militairen naar het Arctische eiland hadden gezonden, was de maat volgens Macron vol. Europa moest maar eens hard terugslaan.
Macron leek maandag bijval te krijgen van de Duitse minister van Financiën, Lars Klingbeil. Volgens Klingbeil moest de EU aan Washington duidelijk maken dat „de grens is bereikt”. Daarbij verwees hij naar de „wettige gereedschapskist die is bedoeld om economische chantage aan te pakken, en die we nu moeten overwegen te gebruiken”.
Het antidwanginstrument dus. Deze ‘handelsbazooka’ is slechts enkele jaren oud en werd nooit eerder ingezet. Het is opgetuigd zodat de EU zich kan verweren als een of meerdere lidstaten economisch onder druk gezet worden. Dankzij het instrument zijn er legio tegenmaatregelen die de EU in zo’n geval in snel tempo kan nemen om de economie van de agressor te treffen.
Een greep uit de menukaart: Bedrijven kan de toegang tot de Europese markt worden ontzegd. De deelname aan publieke aanbestedingen kan worden geblokkeerd. Brussel kan zijn schouders ophalen over de bescherming van intellectueel eigendom uit het land. En anders kan de EU quota of vergunningsplichten invoeren om de handel met regeltjes en papierwerk af te knijpen.
Geheel nieuw zijn deze maatregelen niet, maar normaliter zou de EU ze pas kunnen toepassen na een slepende procedure bij de Wereldhandelsorganisatie. Dankzij het antidwanginstrument is dat niet nodig. Een voorstel van de Europese Commissie en de steun van 15 van de 27 EU-landen volstaat. Dat maakt het – in theorie – aantrekkelijk als snelle vorm van vergelding.
Het idee dateert uit 2021, toen de Europese Commissie een antwoord wilde formuleren op geopolitieke en economische druk van buitenaf. Het concrete voorbeeld was China, dat een economische campagne tegen Litouwen was begonnen nadat het Baltische land Taiwan toestemming had gegeven om een diplomatieke vertegenwoordiging in hoofdstad Vilnius te openen. De EU had toen ook al de ervaringen met de eerste regering-Trump achter de rug.
Het machtigste wapen van de EU is de toegang tot zijn markt, zeggen diplomaten in Brussel graag. Bedrijven passen hun productieprocessen aan om aan Europese regels te voldoen. Landen hebben er veel voor over om handelsakkoorden met de EU te sluiten. Door te dreigen die toegang te blokkeren, kan de EU die machtige markt als breekijzer inzetten.
Dat geldt ook voor de Verenigde Staten. Trump mag zich dan voortdurend beklagen over het handelsoverschot van de Europeanen met de VS, Amerikaanse bedrijven exporteerden in 2024 347 miljard euro goederen naar de Europese Unie, en nog eens 427 miljard euro aan diensten – meer dan naar elke andere handelspartner.
Maar ook de Europese economie zou eronder lijden als die handel schade oploopt. Dat wordt versterkt door de wetenschap dat Trump vermoedelijk met verdere escalatie zal terugslaan. Om dat te voorkomen, zijn de Europeanen tot nu toe terughoudend geweest in confrontatie met Trump, óók om de steun aan Oekraïne niet in gevaar te brengen. In feite is het antidwanginstrument daarmee de atoombom van het Europese handelsbeleid: de dreiging op zich moet voldoende zijn om een agressor af te schrikken of tot inkeer te brengen.
„Dit instrument was eigenlijk ontworpen als een pistool dat je uit je broekzak haalt en tijdens onderhandelingen op tafel legt”, zei analist Arthur Leichthammer van het Jacques Delors Centre vorig jaar tegen NRC. „Niet om het daadwerkelijk af te vuren.”
Destijds, tijdens het handelsconflict met Trump, bleef het pistool in de broekzak. Het is dan ook de vraag of de Europese leiders die met het wapen zwaaien er nu wél gebruik van willen maken. En of ze, als ze dat willen, de steun van de Commissie en voldoende andere lidstaten krijgen.
Moeten ze wel terugslaan, vraagt een aanzienlijk deel van de Europese landen zich af. Wat als het Hooggerechtshof binnenkort een streep zet door de wetgeving waar veel van Trumps tarieven op rusten? En zouden Trumps adviseurs en het Amerikaanse bedrijfsleven er voor het zover is niet in slagen hem op andere ideeën te brengen?
Eerst maar eens zien of een afspraak bij het World Economic Forum in Davos iets oplevert, is vooralsnog de overheersende gedachte. Zolang 1 februari, de dag dat Trump de eerste nieuwe heffingen van 10 procent wil laten ingaan, nog niet is aangebroken, overheerst de aarzeling.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC