Een klassenfoto met 26 gezichten van 30-minners die een einde aan hun leven hebben gemaakt is de blikvanger van een opvallende campagne over suïcide van het 113 Fonds. ‘De hoop is dat een jongere die worstelt ziet: ik ben niet de enige.’
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jeugdzorg en de toeslagenaffaire.
In drie rijen, netjes achter elkaar, poseren 26 jongeren en jongvolwassenen voor een opgehangen doek. Het ziet eruit als een ouderwetse klassenfoto, met wat oudere scholieren. Maar de gezichten op het groepsportret zijn van Nederlanders onder de dertig jaar die de afgelopen jaren een einde aan hun leven hebben gemaakt. ‘Elke maand overlijdt een klas aan zelfdoding’, staat erbij.
Het is een opvallende campagne die het 113 Fonds deze derde maandag van januari lanceert, een datum die bekendstaat als de somberste dag van het jaar. Met de bewerkte foto wil het fonds de aandacht vestigen op zelfdoding onder jonge Nederlanders. Vooral onder tieners is dat de afgelopen jaren toegenomen.
‘Wij willen de gezichten achter de cijfers laten zien’, zegt Patrick Lodiers. De televisiepresentator en oud-voorzitter van publieke omroep BNN werd, zo vertelt hij, tijdens zijn televisiewerk geraakt door het besef dat dagelijks in Nederland vijf mensen een einde aan hun leven maken.
Sinds 2023 is hij voorzitter van het 113 Fonds. Dat financiert onderzoek en initiatieven om suïcides te voorkomen. ‘Toen wij nadachten over hoe wij het aantal suïcides onder jonge mensen konden visualiseren, kwamen we uit op een klassenfoto, een beeld dat iedereen kent.’
‘Mensen schrikken als ze horen dat gemiddeld zo’n 26 Nederlanders onder de dertig jaar maandelijks een einde maken aan hun leven’, vertelt klinisch psycholoog Maryke Geerdink. Zij is de manager van de hulpverlening bij Stichting 113, die onder meer een hulplijn bestiert die 24 uur per dag bereikbaar is. ‘Zijn het er zo veel’, horen we dan. Met de beeldspraak van een klas kun je daarover het gesprek aan gaan.’
De campagne omvat advertenties, een reclamespot voor onder meer bioscopen en een website waarop nabestaanden vertellen over de overleden jongeren en jongvolwassenen.
Uit CBS-cijfers blijkt dat het aantal suïcides onder de dertig jaar de laatste vijftien jaar is toegenomen, vooral onder jonge vrouwen. Maar sinds 2017 schommelt het aantal redelijk constant rond iets onder de driehonderd doden per jaar.
De cijfers van de Commissie Actuele Nederlandse Suïcideregistratie (CANS) waarop deze campagne zich baseert, liggen iets hoger, omdat die alle in Nederland aanwezige mensen meerekent en niet alleen de ingezetenen. Zeker is dat onder andere leeftijdsgroepen, bijvoorbeeld vijftigers, aanzienlijk meer suïcides voorkomen.
Waarom luiden jullie nu deze noodklok?
Lodiers: ‘Toen ik de aantallen hoorde, vond ik dat ontzettend veel, het is de belangrijkste doodsoorzaak onder tieners en twintigers. Met deze campagne willen we het gesprek hierover aanjagen en extra geld binnenkrijgen. Daarmee kan onderzoek worden gefinancierd, zodat er meer kennis komt waarmee suïcides kunnen worden voorkomen.’
Journalisten worden door de Stichting 113 gemaand terughoudend te zijn met berichtgeving over suïcide, vanwege het risico op kopieergedrag. Maar deze campagne is dat zeker niet.
Geerdink: ‘Intern bespreken we zorgvuldig wanneer en hoe we cijfers naar buiten brengen. Bij dit onderwerp past terughoudendheid, maar dat staat soms op gespannen voet met het informeren en het vergroten van het bewustzijn over suïcides. Het is balanceren. We willen dat mensen geraakt worden op zo’n manier dat ze de boodschap horen, in een tijd dat er veel informatie op ze afkomt.’
Een muggenzifter zou kunnen zeggen dat de meeste twintigers al niet meer in een schoolklas zitten. Is er geen sprake van effectbejag?
Lodiers: ‘Soms is een mokerslag nodig voor een doorbraak. Dat ontdekte ik al bij BNN toen we in 2007 De Grote Donorshow organiseerden. Die genereerde internationaal aandacht voor orgaandonatie. Deze campagne is zorgvuldig voorbereid. De nabestaanden hopen dat anderen van hun verhalen kunnen leren. Toen ik die ging lezen, moest ik halverwege even stoppen. Dan verdiep je je in een leven, en dan ineens is die persoon weg.’
Wat kunnen lezers leren uit deze verhalen?
Geerdink: ‘Ze laten zien hoe divers de aanloop naar suïcide kan zijn. Bij een zelfdoding spelen altijd meerdere factoren mee.’
Lodiers: ‘De nabestaanden beschrijven de worsteling van de jongeren, met bijvoorbeeld autisme, depressie of drugsgebruik. Maar ik werd ook erg geraakt door het verhaal over een jongen die schijnbaar uit het niets een einde aan zijn leven maakte. Die jongen moet zo eenzaam zijn geweest in zijn worsteling die hij verborgen hield.
‘Ik hoop dat een jongere in een vergelijkbare situatie het leest en beseft dat hij niet de enige is. En dat hij dan besluit zich toch open te stellen. Praten, dat vindt het 113 Fonds belangrijk. En ook dat mensen leren luisteren. Dat ouders aan de keukentafel aan hun kinderen vragen: hoe gaat het echt met je, heb je weleens sombere gedachten? Dat ze niet meteen oordelen.’
Kan praten mensen afbrengen van suïcidale gedachten?
Geerdink: ‘Door te praten kunnen mensen uit die donkere tunnel stappen. Veel bellers naar de 113-hulplijn zeggen dat het hen opluchtte om hun verhaal te kunnen doen. Die lijn werd vorig jaar ruim 250 duizend keer gebeld. Daarbij hopen we dat deze campagne leidt tot meer geld voor onderzoek.’
Waarom is er meer onderzoek nodig?
Geerdink: ‘Als iemand door een misdaad om het leven komt, wordt standaard onderzocht wat er is gebeurd. Bij zelfdodingen gebeurde dat niet. Daarom zijn wetenschappers begonnen met zogenoemde psychosociale autopsies na suïcides, aan de hand van gesprekken met nabestaanden. Met deze onderzoeken kunnen we patronen zien van factoren die meespelen.
‘Onder de dertig jaar valt nu op dat naast jongeren die bijvoorbeeld psychische problemen hebben of geen aansluiting vinden bij leeftijdsgenoten, er ook een groep van vooral jongens en jonge mannen is waarbij de zelfdoding onverwachts komt. Daar zouden we meer onderzoek naar willen doen. Eigenlijk zijn we net begonnen.’
Denk je aan zelfdoding? Bel 24/7 gratis en anoniem 113 of chat op 113.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant