Vroeger, als ik mijn zorgen deelde – de zorgen van een meisje van tien – zei mijn oma Anneke altijd: ieder huisje heeft zijn kruisje. Pas later begreep ik wat ze bedoelde: achter elke voordeur schuilt iets wat iemand moet dragen. Soms klein, soms groot, maar altijd aanwezig.
Wanneer je ouder wordt, ga je je afvragen hoe het zo is gekomen. Je wordt nieuwsgierig naar iemands achtergrond, naar de keuzes die iemand maakte, naar waar we vandaan komen. Omdat je wilt begrijpen waarom iemand is wie hij is.
Onze eerste levensjaren zijn vormend voor wie we zijn, en wie we worden. Werd je vastgehouden als baby, of hunkerde je naar contact dat uitbleef? Waren je ouders warm naar elkaar, gaven ze elkaar weleens een échte omhelzing? Was er ruimte om verdrietig te zijn? Werd er gesproken, of werd er geschreeuwd?
Over de auteur
Frederiek Roukens is co-assistent aan de Universiteit van Amsterdam. In de maand januari is zij gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier meer over ons beleid.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het zijn ervaringen die je als kind misschien nog niet begrijpt, maar die je lichaam wel degelijk opslaat. Soms aan de oppervlakte, soms verstopt in een klein kamertje, waarvoor je pas jaren later de sleutel vindt.
Iedereen ontwikkelt, bewust of onbewust, zijn eigen manier om met dat verleden om te gaan. De een zoekt verlossing in drank, drugs of seks. De ander werkt tot hij erbij neervalt. Weer iemand trekt zich terug en verdwijnt langzaam in eenzaamheid. En sommigen redden zich zonder al te veel omwegen.
Je kunt niets doen aan het gezin of de plek waarin je bent geboren. De beschadigingen die je meeneemt uit je jeugd zijn evenmin jouw schuld. Allesbehalve. Maar er komt een moment waarop je wél verantwoordelijkheid kunt nemen. Niet omdat jij schuldig bent, maar omdat je een keuze hebt. De keuze om het anders te doen.
Zeker nu, in een tijd waarin psychische hulp langzaam minder taboe wordt, is het verschil met eerdere generaties voelbaar. Voor onze ouders en grootouders was dat anders. Zij leerden dat zwijgen veiliger was dan spreken.
De herinneringen van mijn opa aan de Tweede Wereldoorlog bleven tot zijn overlijden een gesloten kamer. Vlak voor de bevrijding verloor hij zijn broertje. Ze kropen samen onder de houten eettafel in de keuken, terwijl buiten het artillerievuur door de straat donderde. Ze maakten zich klein. Hielden elkaar vast. Een verdwaalde granaatscherf trof hem. Marius was acht jaar.
Wat wordt verzwegen, lijkt soms niet te bestaan. Dat kan een tijdlang werken. Tot het zich in dat kleine kamertje ophoopt en een andere uitweg zoekt.
Het wordt steeds duidelijker dat traumatische ervaringen in de jeugd de manier waarop iemand later met stress omgaat, blijvend kunnen beïnvloeden. Patronen die ooit hielpen om te overleven, kunnen later juist in de weg gaan zitten. In sommige families werkt trauma door in de volgende generatie. Dat noemen we intergenerationeel trauma. Een stille erfenis.
Als we die keten willen doorbreken, moeten we ergens beginnen. We kunnen anderen niet dwingen om hulp te zoeken, en dat moeten we ook niet willen. Maar wat wél in onze macht ligt, is ons eigen proces. Het vraagt moed, geen schaamte, om uit te reiken wanneer je vastloopt.
Die stap kan groot en beangstigend voelen. En de realiteit werkt niet altijd mee. De wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg zijn lang. Te lang.
Maar je kunt klein beginnen. Neem iemand in vertrouwen. Zeg eens hardop wat je meedraagt. Soms verandert er iets wanneer iemand even met je meekijkt. Het laat je voelen dat je niet alleen bent, en dat kan al genoeg zijn.
Denk aan je ouders of grootouders, die hun pijn in stilte moesten dragen omdat hulp simpelweg niet bestond. Misschien is het wel aan ons om te doen wat zij niet konden. Spreken, waar zij leerden zwijgen. Voor wie we liefhebben. Voor wie na ons komt.
Maar misschien nog wel het allerbelangrijkste: doe het voor jezelf. Gesloten kamers ruimen zichzelf niet op. Soms moet je die sleutel durven pakken.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns