De Amerikaanse president Donald Trump verslechterde zaterdag de al troebele relatie met de Europese Unie door importheffingen aan te kondigen. Experts uiten in gesprek met NU.nl hun zorgen over de escalatie. "De enige hoop is dat Trump inconsequent is."
Volg de laatste ontwikkelingen rondom dit nieuws in ons liveblog.
Dreigen met importheffingen is inmiddels een bekende zet van Trump. Maar in dit geval is de ernst van een ander formaat. "Het is ongekend dat een NAVO-lidstaat zijn economische macht gebruikt om de EU te dwingen grondgebied af te staan", zegt Amerikadeskundige Andrew Gawthorpe. "Dit is zeer slecht voor de relatie tussen de EU en de VS en ongelooflijk ernstig."
De verontwaardiging in Europa is groot. Demissionair buitenlandminister David van Weel spreekt van chantage. EU-voorzitter Ursula von der Leyen waarschuwt zelfs voor "een gevaarlijke neerwaartse spiraal" in de relatie met de VS. De reeks landen worden gestraft voor hun militaire aanwezigheid ter voorbereiding op een NAVO-missie in Groenland, het land dat Trump zo graag wil inlijven.
Hoogleraar internationale betrekkingen Annette Freyberg-Inan ziet dat Trump een beproefd recept opnieuw uitvoert. "Maar het is choquerend dat hij doet alsof het niks is. Deze actie zorgt voor economische problemen. Niet alleen in de landen die hij straft, maar ook bij hemzelf thuis."
Importheffingen zijn voor Trump een relatief 'veilig' wapen: ze verhogen de druk zonder direct militair geweld te gebruiken. Tegelijkertijd is het risico op verdere escalatie reëel, zegt Gawthorpe. "De EU zou kunnen reageren met handelsmaatregelen tegen de VS. Maar als de handelsoorlog verergert, zou Trump ook militaire maatregelen kunnen nemen."
Een belangrijk element in Trumps strategie lijkt het aanwakkeren van verdeeldheid binnen Europa. Volgens Gawthorpe kijken niet alle EU-landen hetzelfde aan tegen Groenland of de risico's voor de NAVO. Oost-Europese landen, die sterk leunen op Amerikaanse veiligheidsgaranties, kunnen zich afvragen hoever zij willen gaan voor Groenland. Precies die twijfel kan Trump uitbuiten door sancties en heffingen selectief op te leggen aan individuele landen in plaats van aan de EU als geheel.
Toch lijken de Oost-Europese landen minder VS-gezind te worden, zegt Freyberg-Inan. "In Oost-Europa twijfelen ze sinds de inval van Rusland in Oekraïne ook steeds meer aan de betrouwbaarheid van de VS als veiligheidspartner."
Freyberg-Inan ziet ook een paradox: externe druk kan de Europese eenheid juist versterken. "Als de vijanden niet alleen in het oosten maar ook in het westen zitten, kan dat Europese samenwerking juist verdiepen. We moeten ons vooral niet uit elkaar laten spelen. Europa is niet Trumps volgeling."
De centrale vraag is dan ook: hoe moet de EU reageren? De ambassadeurs van de lidstaten komen zondag om 17.00 uur bijeen om het daarover te hebben. Verzoening lijkt weinig effect te hebben. "Trump begrijpt alleen concrete macht", zegt Gawthorpe. "Hij zal alleen reageren als we iets doen dat hem echt pijn doet."
Tegelijkertijd is terugvechten met harde tegenmaatregelen riskant. Europese handelsmaatregelen of het beperken van Amerikaanse militaire aanwezigheid in Europa zouden Trump kunnen raken, want hij profiteert van de strategische ligging van de militaire basissen. Dat opheffen heeft ook hoge kosten voor Europa zelf. Stoppen met de militaire oefening op Groenland kan de druk tijdelijk verlichten, maar bevestigt tegelijk dat economische chantage werkt.
Freyberg-Inan pleit daarom voor een dubbele strategie: op korte termijn niet buigen voor dreigementen, om een principiële lijn te trekken rond soevereiniteit en internationaal recht. En op lange termijn minder afhankelijk worden van de VS. "Dat doet pijn en kost tijd", zegt ze. "Maar blijven toegeven is geen optie. Je moet een lijn trekken."
Het is sowieso onzeker of Trump de heffingen uiteindelijk kan doorzetten. Gawthorpe wijst op een rechtszaak in de VS over de grondwettelijkheid van zijn tarievenbeleid. En ook binnen zijn eigen partij groeit weerstand. Maar de relatie van de EU met de VS heeft al duidelijke schade opgelopen.
"Ik zie geen manier waarop dit kan worden hersteld, tenzij Trump zijn doel loslaat", zegt Gawthorpe. "Maar tot nu toe zegt hij keer op keer dat hij met niets minder dan het bezit van Groenland genoegen zal nemen. De enige hoop is dat Trump eerder heeft bewezen dat hij inconsequent is."
Source: Nu.nl algemeen