Weerbaarheid Advocaat en rechter-plaatsvervanger Ot van Daalen beschreef in een boek verschillende rampscenario’s en hoe je je daartegen kunt weren. „Ik hoop dat we nu beseffen dat volledig afhankelijk zijn van Amerikaanse spullen geen optie is.”
Ot van Daalen: „Het is geen toeval dat mensen met vragen over weerbaarheid zich ook met digitale burgerrechten bezighouden.”
Uitzoeken en uitproberen is voor advocaat en rechter-plaatsvervanger Ot van Daalen (47) de beste manier om zijn onrust te bezweren. Hij doet graag dingen zelf. En hij vindt het leuk om een beetje te pielen met techniek. Toen hij rechten studeerde verdiende hij bij door voor anderen te programmeren.
Tegenwoordig runt hij zijn eigen advocatenkantoor en probeert hij tussen de zaken door uit te vogelen welk deel van het werk zich goed met AI laat automatiseren. Aan de keukentafel thuis in Amsterdam laat hij op een laptop de toepassing zien die hij heeft gebouwd met Claude, het grote taalmodel van bedrijf Anthropic. Dat wordt veel gebruikt om mee te programmeren.
Ot van Daalen (Amsterdam, 47) studeerde rechten en verdiende in die tijd bij met programmeren. Hij werkte daarna voor advocatenkantoor De Brauw Blackstone Westbroek en de Autoriteit Persoonsgegevens en was directeur van digitale burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom. Met zijn advocatenpraktijk Root legal doet hij vooral zaken met betrekking tot privacy en cyber security.
Van Daalen is als onderzoeker verbonden aan het instituut voor informatierecht. En hij is rechter-plaatsvervanger bij de rechtbank Den Haag
November 2025: Voorbereid. Zo zien de grootste Nederlandse rampscenario’s eruit. Uitgeverij POM. ISBN 978 94 9343 4196
Van Daalen test onder meer of het lukt om besprekingen voor te laten bereiden, e-mails te laten beantwoorden en de urenadministratie te doen voor de facturen. Voor de gein heeft hij ook iets gebouwd waardoor op het beeldscherm boven de espressomachine de actuele koppen te zien zijn van media die hij volgt. Zijn advocatenkantoor draait op zijn eigen server op de zolder van zijn huis, omdat hij de grote techbedrijven niet vertrouwt met de geheimen van zijn cliënten. „De warmte die van die server afkomt kan ik goed gebruiken op die koude verdieping,” zegt hij tijdens het koffiezetten.
Voor zijn boek dat in november 2025 verscheen ging hij op eenzelfde manier te werk. Al jaren groeide zijn onrust. Door de overstromingen in Limburg en een bijna-overstroming van Amsterdam, door een technische storing in de spui in IJmuiden. Door de pandemie, de oorlog in Oekraïne, bosbranden die vaker voorkomen en neerslag die steeds extremere pieken heeft. „Ik had het daar veel over met vrienden, las veel. Waar eindigt het als je die lijnen doortrekt? Qua overstromingen was in Nederland recent alleen Limburg de sjaak. Blijft dat zo?”
En dus trok hij de lijnen zelf door en probeerde zijn zorgen te factchecken. De methode was een beetje zoals bij zijn juridische dossiers. Van Daalen verzamelde veel informatie, vlooide rapporten door en is uiteindelijk ook met een aantal betrokkenen gaan praten. Het boek dat eruit rolde heet Voorbereid. Zo zien de grootste Nederlandse rampscenario’s eruit.
In zeven gemakkelijk leesbare hoofdstukken loopt de jurist de meest waarschijnlijke rampscenario’s langs. Je hebt geen stroom meer. Je huis staat onder water. Het internet doet het niet. Iedereen in Nederland wordt ziek. Je kunt niet meer pinnen. Er komt oorlog. En: een autocraat grijpt de macht.
Per thema bekijkt hij hoe de ramp eruit zou zien en vervolgens hoe Nederland daarop is voorbereid. Want voor een deel van de scenario’s bestaan gewoon draaiboeken en plannen. Zijn die geruststellend en up-to-date? Wie doet wat als de gemalen geen stroom meer krijgen? Hoe betalen en communiceren we zonder internet?
Hardop denkend geeft hij in het boek advies. De meeste hoofdstukken bevatten een of twee ‘pro-tips’. Zoals: zorg ervoor dat je zonnepanelen een stopcontact hebben. Dan kun je zelf stroom aftappen als het elektriciteitsnet het laat afweten. En zorg ervoor dat je een kopie van je identiteitsdocumenten hebt, voor als je niet meer bij de originelen kunt. In het hoofdstuk over geld rekent hij uit hoeveel je per persoon nodig hebt als je moet vluchten en bovendien een paar maanden zonder inkomen zult moeten overbruggen. Zijn ruwe schatting is 18.000 euro per persoon. Hoe bewaar je dat geld – als je dat hebt – het slimst? In dollars of in euro’s of bitcoin?
Tijdens het schrijven sloot hij zich aan bij de Internet Resiliency Club in Amsterdam, vertelt hij. Dat is een groep burgers die eens per maand bijeenkomt om te bouwen aan alternatieve communicatienetwerken voor als het internet uitvalt. In de Signal-groep van de club bleken veel oude bekenden te zitten uit de digitaleburgerrechtenbeweging, waarin Van Daalen al lang actief is. Hij was onder meer directeur van Bits of Freedom.
„Het is geen toeval dat mensen met vragen over weerbaarheid zich ook met digitale burgerrechten bezighouden. Mijn theorie: ze kijken met een security mindset en vinden privacy en burgerrechten belangrijk, omdat ze rekening houden met extreme risico’s. Zoals dat een dictator aan de macht komt. Ze kijken niet naar hoe waarschijnlijk het is dat iets gebeurt, maar naar de impact áls het gebeurt.
„Dat is een veel productievere manier om naar de wereld te kijken. Want de wereld is minder voorspelbaar geworden. Je weet helemaal niet meer of iets wel of niet kan gebeuren.”
„Ze zijn breed geïnteresseerd en heel autonoom. Heel precies. Ze willen technologie begrijpen. Ze hacken tuinlampjes met een zonnepaneeltje en stoppen daar dan een klein antennetje in. En ze houden er rekening mee dat het serieus mis kan gaan. Het zijn de mensen die in het dagelijks leven het internet draaiende houden.”
Lacht. „Behalve dat ik het internet niet draaiende houd.
„Als je het nog breder trekt denk ik dat er een relatie is met de Tweede Wereldoorlog. Als je via overlevering hebt meegekregen dat gekke dingen kunnen gebeuren neem je die toch serieuzer.” Dat geldt ook voor zijn eigen familie. Zowel zijn grootmoeder van moederskant als zijn grootvader van vaderskant was Joods en moest vluchten en onderduiken.
„Ja. Ik ben een stuk minder onrustig geworden. Sommige zorgen bleken niet realistisch. Ik dacht bijvoorbeeld altijd dat de dreiging van overstromingen vanuit zee kwam; dat de dijken door zouden breken en huizen vijf meter onder water zou komen te staan. Maar de dreiging is eerder van regenwater dat we niet afgevoerd krijgen, bijvoorbeeld doordat de gemalen het niet aankunnen. En dan komt Amsterdam misschien maar dertig centimeter onder te staan. Dat is toch van een andere orde.
„Het hoofdstuk over voedsel heb ik na wat onderzoek niet afgemaakt. We zijn een redelijk zelfvoorzienend land. Het dieet zou saaier worden, als er bijvoorbeeld door oorlog geen import meer mogelijk is, meer aardappelen, maar dat is geen ramp. Wat ik over de weerbaarheid van het elektriciteitsnetwerk leerde vond ik ook redelijk geruststellend.
„Maar op andere punten leerde ik juist hoe kwetsbaar we wél zijn. Ik heb een beter begrip gekregen van onze digitale verbondenheid. Hoelang het duurt tot het telefoonnetwerk uitvalt. Wanneer je niet meer kunt betalen.
„Vroeger haalden we water uit een put in onze achtertuin, nu hebben we een waterbedrijf. In een wereld waarin we er niet zeker van kunnen zijn dat alles waarvan we afhankelijk zijn blijft werken, is het zaak om op kleine schaal infrastructuur te repliceren. Water in huis halen dus, en kaarsen en een powerbank. Maar het probleem met internet is: je kunt geen reserve-internet bouwen, zoals je wel noodaggregaten kunt hebben.”
„In de Internet Resiliency Club proberen we voor een lokaal communicatienetwerk te zorgen. We komen er nu achter dat zo’n netwerk alleen functioneert als er genoeg mensen aan meedoen. Er moet voldoende dichtheid zijn om elkaar ook te kunnen bereiken. Die dichtheid blijkt in Amsterdam nog heel beperkt. Als onderdeel van een pilot gaan we tientallen zenders uitdelen aan vrijwilligers.
„En uiteindelijk bepaalt eigenaarschap van technologie wat je ermee kunt doen. Als jij niet de eigenaar bent van je eigen software en hardware, dan heb je ook niet de volledige zeggenschap over je digitale infrastructuur en dus minder vrijheid. Die les is niet nieuw. Dat is in wezen waar de open-sourcebeweging al tientallen jaren op hamert.
„Ik hoop dat we nu beseffen dat volledig afhankelijk zijn van Amerikaanse spullen geen optie is. En alles helemaal zelf uit de grond moeten stampen ook niet. Als we digitaal weerbaarder willen worden en een kans willen maken moet Europa in mijn ogen op de open source-trein stappen. Want dan ligt er iets om mee verder te bouwen.
„En ik hoop dat de escalatie rondom Groenland de alarmbellen doet afgaan. Dat doordringt dat je discussies daarover in de ministerraad beter niet via [Amerikaanse software als] Microsoft kunt voeren. En dat we Groenland niet eens [tegen de Verenigde Staten] zouden kunnen verdedigen zolang alle wapens uit de VS komen.
„Ik denk dat papieren geld de beste technologie is. Dat loopt niet vast. En het grote voordeel van cash, dat crypto niet heeft, is dat alle mensen het hebben en betaling ermee accepteren. Ik weet ook niet of ik zou willen dat geld niet door de overheid [via centrale banken] geregeld wordt, zoals bij crypto. De digitale euro [uitgegeven door de centrale bank] vind ik geen slecht idee.”
„Toch de overstromingen. Omdat we niet genoeg geld in die infrastructuur steken. Veel gemalen zijn aan vervanging of onderhoud toe. Het draait allemaal, maar het is niet gebouwd op de spannende tijd die we tegemoet gaan.”
„Ik ben achtergebleven met een mix van bewondering en zorg. Voor hoe al die systemen werken. Bewondering voor dat het internet, en de elektriciteit, überhaupt werkt. Maar het zijn ook fragiele systemen, gemaakt in een wereld die voorspelbaar was. Die wereld is er niet meer. We gaan naar een extremere wereld. Met hogere pieken, hardere regens, onvoorspelbaardere leiders. Dus we moeten meer back-up, decentraler, meer open source.
„Die dreiging verbaasde me. Er gebeuren dingen waar ik niet van wist. Zoals het beïnvloeden van benoemingen van rechters, zoals zoals door de PVV tot twee keer toe is geprobeerd bij de Hoge Raad.
„Hongarije en Polen zijn binnen Europa de negatieve voorbeelden en een vergelijking met hen is terecht. Hier zouden we ook rechters kunnen ontslaan door de pensioenleeftijd te verlagen. En het probleem is dat het vervolgens een knoop is die je niet meer kunt ontwarren. Want alles wat je doet om het recht te zetten – bijvoorbeeld de leeftijd weer verhogen en rechters opnieuw te benoemen – is ook politieke inmenging met de rechterlijke macht.”
„Ik implementeerde terwijl ik aan het schrijven was. Ik heb bijvoorbeeld een rugzak klaarstaan voor het geval je het huis uit moet. Ik eindig het boek heel bewust met een slotwoord over het sociale noodpakket. Het is belangrijk goed te zijn met buren en familie. Tijdens het schrijven zat ik op de bank met mijn laptop en sprak ik niemand meer. Mijn zus vindt me daarom minder geloofwaardig. Grappig dat jíj adviseert dat je goed contact moet houden, spotte ze.
„Nu probeer ik het zelf ter harte te nemen. Ik heb de Internet Resiliency Club, met allemaal leuke internetnerds. Er komt misschien een buurtfeestje. De buurvrouw appte. ‘Ik de barbecue, jij het water.’ En mijn goede voornemen voor 2026 is: vaker een biertje drinken met vrienden.”
De laatste ontwikkelingen rond klimaat, natuur en duurzaamheid
Source: NRC