De religieuze herbronning onder jongeren laat zich niet lezen als een verlangen naar nostalgie, of een terugtrekking uit de huidige samenleving. Het is een manifestatie van een verlangen om nader tot elkaar te komen.
Met de plechtige sluiting van de heilige deur van de Sint-Pietersbasiliek, is het jubeljaar officieel besloten. Voor veel jongeren die buiten de katholieke traditie staan, zal dit vooral klinken als een ritueel zonder directe relevantie. Wie terugkijkt op de momenten waarop de katholieke kerk in 2025 zichtbaar was voor het brede publiek, denkt eerder aan het conclaaf en de witte rook. Maar onder de rook van de Sixtijnse Kapel, in de schaduw van wijlen paus Franciscus, tekent zich een beweging af die minstens zo veelzeggend is.
Die beweging voltrekt zich niet op het Sint-Pietersplein, maar in studentenkringen, jongerengroepen en persoonlijke levens. Het gaat om een generatie die zingeving niet meer zoekt op Bali, maar in de stilte en de nabijheid. Al decennialang daalt het aantal katholieken jaarlijks met enkele tienduizenden, maar binnen jongere generaties tekent zich voorzichtig een religieuze herbronning af. De jaarlijkse katholieke jongerendag, die ooit met moeite enkele tientallen deelnemers trok, verwelkomde dit jaar ruim zevenhonderd jonge belangstellenden. Ook op sociale media duikt vaker content op waarin influcencers openlijk getuigen over hun katholieke geloof.
In christelijk opiniërend Nederland lopen de reacties uiteen. Ze bewegen zich tussen behoedzame argwaan en geduldige verdraagzaamheid. Ook in het dagelijks leven is het niet ongewoon om gefronste wenkbrauwen te zien wanneer een vriend, klasgenoot of collega zich onverwacht tot het geloof wendt. In klaslokalen, collegezalen en op de werkvloer wordt zo’n bekering vaak eerder met nieuwsgierige scepsis ontvangen, dan met vanzelfsprekend begrip.
Wat zegt het over onze tijdsgeest dat juist in een periode van breed gevoelde polarisatie en verregaande individualisering, jongeren actief kiezen voor een relationeel mensbeeld?
Samuel van Waas van de Borne (26) is werkzaam in de financiële sector.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het laat zien dat het tijdperk van vrijheid, zelfontplooiing en autonomie aan zijn grenzen is geraakt. De huidige generatie is opgegroeid met het idee dat identiteit een individueel project is. Onze tijdgeest wordt gekenmerkt door keuzevrijheid zonder richting. Succes geldt daarbij vooral als een zichtbaar en meetbaar persoonlijk resultaat, voortkomend uit individuele prestaties en zichtbaarheid. In de digitale wereld van bewondering en impliciete bewijslast, zijn we steeds meer van elkaar gaan vragen, terwijl we minder voor elkaar zijn gaan dragen.
Dat 61 procent van de jongeren prestatiedruk ervaart, is dan ook geen losstaand gegeven, maar een symptoom van deze tijdgeest. Daarnaast nemen financiële zorgen en onzekerheid onder leeftijdsgenoten toe: ongeveer een kwart voelt zich machteloos, en slechts 12 procent is werkelijk financieel gezond.
Ook staan we steeds vaker tegenover elkaar. Of het nu gaat om identiteit of succes, of maatschappelijke thema’s waar we ons hard voor willen maken, we vinden vaker redenen om het met elkaar oneens te zijn dan om nader tot elkaar te komen.
In zo’n context is de aantrekkingskracht van een relationeel mensbeeld begrijpelijk. Het veronderstelt namelijk dat de mens niet op zichzelf staat, maar gevormd wordt in relatie tot anderen. Daarmee biedt het soelaas in een wereld waarin leeftijdsgenoten elkaar steeds vaker passeren zonder elkaar werkelijk te zien.
Maar wat betekent dit voor onze huidige seculiere samenleving? Nederland functioneert niet omdat er rigide en besloten zuilen naast elkaar bestaan, maar omdat normen en waarden in hoge mate gedeeld zijn en samen een gemeenschappelijke cultuur vormen. Daaruit volgt dat onze maatschappij dus ook niet werkt als een verzameling individuen die ieder hun eigen, persoonlijke zuiltje dragen.
Onze poldersamenleving is historisch niet gebouwd op uniforme overtuigingen, maar op het vermogen om ondanks uiteenlopende belangen met elkaar in gesprek te brengen. Juist daarin schuilt de kracht van een nieuwe generatie die zich relationeel oriënteert. Deze verrassende verschuiving laat zich naar mijn mening dan ook niet lezen als een verlangen naar nostalgie, of een terugtrekking en ontkenning van de huidige samenleving. Het is een manifestatie van een onderliggend verlangen om nader tot elkaar te komen.
Het antwoord op polarisatie, begint bij dialoog. En iedere betekenisvolle dialoog begint bij het werkelijk zien van de ander. Door ruimte te geven om te groeien en een nieuwe identiteit te vormen, ontstaat er ook ruimte voor naastenliefde om in een verruwde samenleving opnieuw gestalte te krijgen.
Dat betekent ook dat deze beweging zich soms op onhandige, zichtbare en voor buitenstaanders wellicht ongemakkelijke manieren uit. Af en toe een church fit-post, een mantilla die weer opduikt in het Nederlandse straatbeeld, sociale media tijdlijnen waarin geloof plots een plaats krijgt naast brainrot en politiek. Het oogt misschien vreemd, soms zelfs wat theatraal, maar dat is eigen aan elke zoektocht naar vorm.
Wie ruimte wil voor minder polarisatie, zal moeten verdragen dat nieuwe vormen zich eerst onwennig aandienen. En oké, misschien zijn de nieuwe generatie gelovigen niet het wondermiddel om de samenleving te lijmen. Tegelijkertijd herken ik een hoopvol signaal dat het ik-tijdperk zijn vanzelfsprekendheid begint te verliezen.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant