is econoom en publicist.
Na de aankondiging, eind vorige week, dat D66, CDA en VVD een minderheidskabinet willen vormen, publiceerde CDA-leider Henri Bontenbal een opstel over dat fenomeen. De inhoud ervan doet vrezen voor de bestuurbaarheid van Nederland, als de drie partijen serieus zijn over hun aangekondigde voornemen.
Bontenbal, die zijn schrijfsel publiceerde op de CDA-website, presenteert het idee om een minderheidskabinet te vormen – een kabinet dus dat niet kan steunen op een vaste zetelmeerderheid in de (Tweede) Kamer – als ‘een nieuwe stap in de parlementaire geschiedenis van Nederland’.
Het is, schrijft hij, een figuur die al eerder is aanbevolen. Hij wijst op een advies van de Raad voor het Openbaar Bestuur uit 2016. En op de staatscommissie Parlementair Stelsel 2018. In deze rapporten wordt steevast verwezen naar de Scandinavische landen, vooral Denemarken, waar minderheidskabinetten de regel zijn, en goed lijken te werken.
Bontenbal stelt vervolgens de goede vraag. ‘In hoeverre zijn het Nederlandse staatsrecht en de politieke cultuur vergelijkbaar (met Denemarken, Noorwegen en Zweden, red.)?’ Het korte antwoord: niet.
De CDA-leider benoemt een aantal verschillen zelf. Ik noem er maar een paar. De Deense politiek kent, ten eerste, twee ‘blokken’, ongeveer even groot. Een minderheidskabinet kan veelal rekenen op steun van partijen uit het eigen blok die niet meedoen aan de coalitie. Nederland, stelt Bontenbal vast, kent geen blokpolitiek.
Het tweede verschil is dat Denen voorafgaand aan verkiezingen stembusakkoorden sluiten en premierskandidaten presenteren.
Ten derde: Denemarken kent geen Eerste Kamer. In Nederland kan de samenstelling van de twee Kamers sterk verschillen, zoals dezer dagen ook het geval is.
Ten slotte: de Deense politieke cultuur is gericht op samenwerking, de Nederlandse is een conflictmodel (geworden).
Niettemin, concludeert Bontenbal in zijn opstel, gaan ‘D66, CDA en VVD aan de slag met het bouwen aan een minderheidskabinet’.
Volgt Bontenbals conclusie uit hetgeen hij voorafgaande aan zijn conclusie heeft opgeschreven? Neen! Wat ontbreekt in zijn verhaal is hoe in Nederland een minderheidskabinet kan werken óndanks alle geïnventariseerde staatsrechtelijke en culturele verschillen met, bijvoorbeeld, Denemarken.
We hebben weliswaar geen blokpolitiek; we hebben geen vaste gedoogpartner; we hadden bij de verkiezingen geen stembusakkoord; geen gezamenlijke premierskandidaat; we kennen wel een Eerste Kamer met een andere politieke samenstelling dan de Tweede; en toch gaat het minderheidskabinet werken omdat…
Waarom ik denk dat het niet gaat werken? Of hierin althans een groot gevaar zie? Omdat oppositiepartijen de hun toebedachte rol niet zomaar zullen willen spelen. Die gaan niet braaf met het minderheidskabinet onderhandelen over hun ‘eigen’ onderwerp; ze zullen óók invloed eisen op andere onderwerpen. Voorbeeld. Het kabinet zal met GroenLinks-PvdA willen spreken over klimaat- en natuurbeleid. En met JA21 over bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid. Dan gaat Jesse Klaver (GL-PvdA) toch iets vinden van de ‘afbraak’ van zorg en sociale zekerheid. En gaat Joost Eerdmans (JA21) toch zijn standpunt over klimaatbeleid herhalen, namelijk: weggegooid geld. Natuurlijk gaan Klaver en Eerdmans dat doen. Met bestuurlijke verlamming tot gevolg. En als het minderheidskabinet dan toch denkt eruit te zijn met Eerdmans, moet die deal nog door de Eerste Kamer. O wacht, dat lukt niet, want daar is GroenLinks-PvdA de grootste.
Misschien, heel misschien, is het opperen van het idee van een minderheidskabinet alleen instrumenteel. Dat als de gevaren ervan echt doordringen (bestuurlijke verlamming te midden van grote nationale vraagstukken en een wereld die in brand staat) er bereidheid ontstaat alsnog een breed middenkabinet te formeren. Laten we het hopen.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen. Frank Kalshoven is econoom en publicist. Reageren? Email: frank@frankkalshoven.nl.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns