Het heeft twintig jaar onderhandelen gekost, maar een belangrijk VN-verdrag voor de oceaan kan nu echt ingaan. Dat moet ervoor zorgen dat het grootste ecosysteem ter wereld beter beschermd wordt. Experts zien het als een mijlpaal, al moet het echte werk nog beginnen.
Het 'verdrag van de volle zee' wordt gezien als een doorbraak in het beschermen van de oceaan. Het is het eerste wettelijke instrument dat de open zee beschermt. Dat gebied beslaat bijna de helft van het aardoppervlak en is het grootste onbeschermde natuurgebied op aarde.
Klimaatverandering, overbevissing, vervuiling en binnenkort misschien mijnbouw in de diepzee zijn stuk voor stuk bedreigingen voor de oceaan, vertelt directeur Han Dolman van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ). De zee neemt 70 procent van de aarde in, biedt habitat aan miljoenen soorten en is van levensbelang voor de mens.
De oceaan levert via plankton een groot deel van de zuurstof die we inademen en is essentieel voor de voedselvoorziening en wereldhandel.
Ook is de oceaan een belangrijke buffer tegen klimaatverandering. De zee neemt ongeveer een kwart van alle CO2-uitstoot op en vangt het grootste deel van de warmte door broeikasgassen op. "Het klimaatsysteem van de aarde valt of staat met een gezonde oceaan", zegt Dolman. En toch is het grootste gedeelte ervan tot nu toe onbeschermd gebleven.
Dat zit zo: waar territoriale wateren ophouden - meestal 200 (zee)mijl van de kust - begint de 'volle zee', ook wel de open zee. Dat gigantische gebied is niemands eigendom, waardoor er ook nauwelijks wetten gelden. Daardoor kunnen daar activiteiten plaatsvinden die het ecosysteem beschadigen, zonder juridische consequenties.
Er bestaan wel losse afspraken, bijvoorbeeld over de vangst van bepaalde vissoorten zoals kabeljauw, vertelt Dolman. Maar die regels zijn minimaal en versnipperd. Daarom dringen milieuorganisaties en wetenschappers al jaren aan op internationale bescherming van dat gebied. Na twintig jaar onderhandelen op VN‑niveau is daar gehoor aan gegeven.
De Verenigde Naties namen het verdrag al in 2023 aan, maar het gaat zaterdag pas in. Om geldig te zijn, moet een verdrag namelijk door minimaal zestig landen worden aangenomen. Na 120 dagen gaat het vervolgens in. Inmiddels hebben al 83 landen het verdrag geratificeerd.
Nederland hoort daar niet bij, al heeft het land het verdrag wel ondertekend. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zegt eraan te werken. De overheid moet eerst de wetgeving rond hebben voordat het zo'n verdrag kan ratificeren, legt een woordvoerder uit. Ze hoopt eind 2026 zover te zijn.
Tegen de tijd dat Nederland het verdrag kan ratificeren, zijn er ruim drie jaar voorbij. "Normaal duurt zo'n traject twee jaar", weet Dolman. "Politieke wil had dit proces kunnen versnellen."
Desalniettemin is dit een "historisch moment", vindt Farah Obaidullah van stichting The Ocean and Us. Ze werkt al ruim twintig jaar op het dossier en was ook betrokken bij de teksten van het verdrag. "Het maakt een einde aan het 'Wilde Westen' op zee."
Dat is goed nieuws voor zeedieren, vertelt pooldeskundige Gert Polet van het Wereld Natuur Fonds, een van de organisaties die decennialang lobbyden voor het verdrag. Het WWF deed uitgebreid onderzoek naar blauwe corridors - vaste migratieroutes van zoogdieren zoals walvissen en zeeschildpadden.
Veel van de corridors lopen door internationale wateren waar veel wordt gevaren, wat kan leiden tot verstoring en aanvaringen. Zo overwintert de narwal in ijsvrije gebieden in het Noordpoolgebied, bij Groenland. Precies daar neemt de scheepvaart op dit moment toe. Het nieuwe oceanenverdrag maakt het mogelijk om de corridors beter te beschermen, legt Polet uit.
Met het verdrag is ook de eerste stap gezet richting de internationale doelstelling om in 2030 30 procent van de oceanen te beschermen. Op dit moment is dat zo'n 1 procent.
De wetteloosheid op de open zee is hiermee niet direct voorbij. Het verdrag geldt als een soort startsein. Het verdrag legt de juridische basis om overheden, bedrijven en anderen verantwoordelijk te houden wanneer zij onrechtmatige praktijken uitvoeren op de open zee. "Tot nu toe was niemand aansprakelijk", zegt Obaidullah.
De praktische uitwerking van het verdrag volgt nog, bijvoorbeeld welke gebieden beschermd worden en hoe handhaving, financiering en monitoring eruitzien.
Dat zal tijd kosten, maar zo gaat dat bij VN-processen, zegt Obaidullah. Zij vergelijkt ze met een gigantisch schip dat van koers verandert: langzaam maar gestaag.
Source: Nu.nl algemeen