DEN HAAG - Inwoners van Den Haag die een huis op erfpachtgrond hebben, zijn nog niet uit de gevarenzone. De drie grootste partijen in de gemeenteraad slaan opnieuw alarm. Het probleem is nog maar 'half' opgelost, zo luidt de kritiek. Dat kan opnieuw veel huiseigenaren duizenden euro's per jaar extra kosten, zeker nu de erfpacht binnenkort op ongeveer 4500 plekken opnieuw geregeld moet worden.
Er wordt al maanden over gesteggeld: hoe moet het verder met de erfpacht in Den Haag? In 2023 ontstond grote ophef, toen mensen in Bezuidenhout ineens fors meer moesten gaan betalen.
Dat moest anders, vond de gemeenteraad. Zolang daarover geen besluit is genomen, heeft de gemeente de afhandeling van aflopende contracten on hold gezet.
Naast de gestegen kosten, leidt ook dat tot grote bezorgdheid bij Hart voor Den Haag. 'Ik krijg berichten van makelaars dat banken momenteel geen financiering afgeven omdat de erfpachtcontracten aflopen en dat aktes daardoor niet kunnen worden gepasseerd bij de notaris', vertelt raadslid Arjen Dubbelaar.
'Dat zijn desastreuze gevolgen, mensen kunnen hun huis niet verkopen of hun hypotheek niet oversluiten. De gemeente gijzelt deze huiseigenaren in afwachting van trage besluitvorming. Dit is onacceptabel.'
Een gemeentewoordvoerder wijst erop dat het on hold zetten op verzoek van de gemeenteraad zelf is gebeurd. Hij raadt mensen aan om contact op te nemen met de afdeling erfpacht en laat weten dat die dagelijks bereikbaar is.
Maar volgens Dubbelaar is het daar veel te druk en laat de communicatie te wensen over. 'Met alle gevolgen van dien.' De gemeente herkent zich niet in dat beeld.
Ook Rutger de Ridder van de VVD maakt zich grote zorgen. 'Dit proces speelt al sinds eind 2022, we zijn nu bijna vier jaar verder en het is nog steeds niet opgelost.'
'Grotendeels staat het nu on hold, het gaat om duizenden heruitgiftes. Omdat we nog steeds geen echt besluit hebben genomen, blijft alles maar staan. Dat gaat op een gegeven moment gigantisch mis.'
'Woningen zijn inderdaad moeilijk te verkopen als de erfpacht afloopt en er is nog geen duidelijkheid', zegt D66-raadslid Peter Mekers. 'Ik hoop dat we snel een besluit kunnen nemen, zodat duidelijk is waar we heen gaan met erfpacht. Met die stijgende kosten kunnen mensen acuut in de problemen komen.'
'Het aantal contracten waarvan het canonpercentage dit jaar wordt herzien, is zo'n 4500', zegt een woordvoerder van de gemeente.
Volgens hem gaat het onder andere andere om de Vogelwijk, Bloemenbuurt, Bohemen, Scheveningen, Vroondaal, Ypenburg en Loosduinen. Hoeveel mensen daar gemiddeld meer gaan betalen, weet de zegsman niet.
'Ten opzichte van vorig jaar zijn de canonpercentages nauwelijks veranderd', zegt hij. 'Voor een deel van de erfpachters met eeuwigdurende erfpacht verandert er wel iets. Dat komt door de vijfjaarlijkse herziening van hun canon. Wie in 2021 een verlaging kreeg (van 1,8 procent naar 0,9 procent) krijgt nu een nieuwe herziening.'
Het percentage is nu 0,9 en stijgt naar 3,3 procent als ze onder de oude regels vallen of 2,2 procent als ze overstappen naar de nieuwe regeling. Maar dan nog gaat het soms om grote bedragen, zeggen Hart voor Den Haag, D66 en de VVD.
De komende jaren gaat het probleem ook spelen in andere wijken waar heruitgifte zal plaatsvinden. Volgens de gemeente gaat dat om bijvoorbeeld Waldeck, de Bomen- en Bloemenbuurt, Moerwijk en Morgenstond.
Erfpacht was ooit bedoeld om ervoor te zorgen dat mensen goedkoper een huis konden kopen, omdat ze niet meteen het hele bedrag hoefden te betalen. Het is bedoeld als instrument voor de gemeente, om zo invloed te hebben op wat er gebeurt in een wijk, bijvoorbeeld bij nieuwbouwplannen. Je gebruikt dus de grond, maar deze wordt niet van jou.
Sommige mensen hebben een tijdelijke overeenkomst waarbij voorwaarden kunnen veranderen (een heruitgifte), bij anderen is bijvoorbeeld de grondprijs eeuwigdurend vastgelegd. Er zijn een heleboel varianten, die vaak ingewikkeld in elkaar zitten en daardoor lastig te begrijpen zijn.
Ook zijn veel afspraken over hoe dat werkt en wat het kost tientallen jaren geleden gemaakt. Die lopen nu af en dus worden bedragen omgezet naar de kosten van nu. In de tussentijd is de rente vaak flink gestegen en de grondprijzen ook.
Den Haag heeft in 2024 maatregelen genomen om de rentestijgingen te dempen, door mensen de gelegenheid te bieden deze te 'middelen' in een nieuwe regeling, na een hoop ophef in 2023. Maar nog niet iedereen is daarop overgestapt, daarvoor moet je bijvoorbeeld soms eerst langs een notaris.
In de tussentijd zijn de grondprijzen ook fors gestegen en over hoe de gemeente daarmee omgaat moet binnenkort een besluit worden genomen.
Voor 'gewone mensen' is dit lastige materie, snapt ook de gemeente. 'We begrijpen dat dit ingewikkeld klinkt en dat het om serieuze bedragen gaat. Daarom doen we ons best om het proces transparant uit te leggen en zorgen we voor duidelijke informatie en ondersteuning.'
Op verzoek van de politiek is daarom een bijsluiter gemaakt in begrijpelijke taal. Die staat op de website van de gemeente.
Maar wat als mensen de enorme stijging niet kunnen opbrengen? 'De gemeente begrijpt dat een hogere canon voor sommige erfpachters financieel lastig kan zijn. Daarom is er een regeling: erfpachters met een bruto gezinsinkomen tot 60.000 euro (ongeveer anderhalf keer modaal) kunnen uitstel van betaling krijgen', klinkt het vanaf het Spui.
'Dat is in deze dure tijd onrealistisch laag. Een gezin met een modaal inkomen, zoals van een politieagent, verpleegkundige of leraar valt hier direct buiten, maar krijgt wel de rekening van de gestegen rente gepresenteerd. Dit college van burgemeester en wethouders laat de hardwerkende middenklasse in de kou staan', briest Dubbelaar.
'Deze grens sluit aan bij landelijke richtlijnen, zoals die voor startersregelingen. Jaarlijks bekijkt de gemeente of deze grens moet worden aangepast. Het doel is om mensen die het echt nodig hebben, te helpen', zegt de woordvoerder.
'Als mensen echt in de knel komen of er ontstaan onwenselijke situaties, dat ze ineens met een enorme stijging worden geconfronteerd, dan moeten mensen wel worden geholpen', zegt Lisa van de Voort van GroenLinks.
Ondertussen gaan bij verschillende partijen stemmen op om de erfpacht, al dan niet deels, af te schaffen. Bij D66 zijn ze daar in sommige gevallen wel voor te porren, zegt Peter Mekers. 'Soms is het een nuttig instrument en op die plekken moet je het behouden. Maar nu is het vooral een verdeling tussen groene en gele plekken op de kaart.'
'In de ene wijk mag je wel eigendom krijgen, in de andere niet. Ik kan niet aan mensen uitleggen waarom dat zo is. Ik wil kijken of we meer Hagenaars en Hagenezen het recht geven om hun eigen grond te bezitten.'
Hart voor Den Haag is ook helder: 'Erfpacht dateert uit een vervlogen tijd. Het is een melkkoe geworden die zorgt voor willekeur en financiële stress. Wij willen dat iedere Hagenaar, zonder restricties van die rare groene en gele kaarten, de grond kan kopen en zo volledig eigenaar kan worden. Gewoon baas in eigen huis', zegt Dubbelaar.
Ook bij de VVD zien ze er wel iets in. 'Maar het eerlijke verhaal is dat je er dan nog niet bent', zegt Rutger de Ridder. 'Dan moet je ook gaan nadenken hoe huizenbezitters ook eigenaar van de grond kunnen worden, want die kun je niet gratis geven. Moeten het wel een beetje minnelijk doen. Bijvoorbeeld door een afbetalingsregeling of iets dergelijks.'
De wil om er te komen is er duidelijk bij de liberalen. 'Ja, wij willen dit echt gaan oplossen. Met Martijn Balster is dat niet gelukt en ook de nieuwe wethouder zit enorm gebonden. Het maakt ons niet uit met wie we gaan samenwerken komende periode, het is vooral belangrijk dat het wordt uitgevoerd', zegt de Ridder.
De afschaffing lijkt dichterbij te komen, want de drie partijen Hart voor Den Haag, D66 en de VVD halen in de jongste peiling samen met 26 van de 45 zetels een ruime meerderheid.
Bij GroenLinks, dat op zeven zetels staat in de jongste peiling, zijn ze tegen de afschaffing. 'Omdat het een belangrijk middel is om als gemeente invloed te hebben op je stad', zegt fractievertegenwoordiger Lisa van de Voort.
'In de Binckhorst is bijvoorbeeld veel grond in private handen, dan kun je heel moeilijk sturen op ontwikkeling. Dan is het lastig om betaalbare woningen te realiseren.'
Zij spreekt ook van een 'achterliggend idealistisch verhaal'. Van de Voort: 'Als je erfpacht afschaft en alles wordt privaat, dan komen ook alle waardestijgingen ten goede van de mensen die er wonen. Vaak wordt grond meer waard, als een gemeente voorzieningen aanlegt zoals een tram. Dan moet ook de gemeenschap de vruchten van daarvan plukken, dat is wel zo sociaal.'
'Fijn dat D66 en de VVD zich ook zorgen maken', zegt Arjen Dubbelaar. 'Fijn dat er een raadsmeerderheid hiervoor is, wij willen dit nog voor de verkiezingen van 18 maart regelen'. D66 sluit zich daarbij aan. 'We moeten tempo maken, maar wel zorgvuldig blijven. Wat mij betreft is dit ook nog voor de verkiezingen geregeld', zegt raadslid Mekers.
'Als we dit met nieuwe raad weer moeten doen, ben je zo weer een half jaar kwijt, omdat iedereen zich opnieuw moet inlezen. Dat dat duurt allemaal wel even, omdat het echt heel ingewikkeld is.'
De erfpacht afschaffen, dat ziet het huidige college niet zitten, zegt de gemeentewoordvoerder. 'Ten opzichte van volledig eigendom is erfpacht niet duurder', zegt hij.
Ook wijst hij erop dat in veel delen van de stad mensen nu al de erfpachtgrond kunnen kopen, waardoor ze volledig eigenaar worden. Komende week worden raadsleden tijdens een technische werkbespreking bijgepraat door leden van de onafhankelijke adviescommissie grondwaardebepaling.
Dat gebeurt door vastgoedexpert professor Peter van Gool, die een eigen advies heeft opgesteld over hoe het beste met erfpacht kan worden omgegaan. Op 5 februari praat de raadscommissie Ruimte verder over eerder voorgestelde wijzigingen van het erfpachtstelsel.
'We denken en hopen dat de gemeenteraad snel tot een goed besluit kan komen, met al het voorwerk dat al is verricht en met de nieuwe adviezen die er straks liggen. Vanaf dat moment weten alle erfpachters weer waar ze aan toe zijn. Dat zou de grote winst zijn van nu doorpakken', zegt de gemeentewoordvoerder.
Hoogleraar Woningmarkt Peter Boelhouwer (TU Delft) snapt de commotie. 'Het is nooit leuk als je meer moet betalen en het is en blijft een ingewikkeld systeem. Het is complex, want er zijn heel veel regelingen. Tijdelijk, eeuwigdurend, bepalingen uit verschillende jaartallen… dat zijn best veel combinaties. Zeker een stuk of vijf, dus je moet wel goed uitzoeken waar je onder valt.'
'Die bijsluiter van de gemeente Den Haag is netjes gedaan', zegt de professor. 'Maar mensen hebben soms niet door dat zo'n erfpachtcanon afloopt. Ik pleit voor een duidelijk, verplicht rapport, een soort woningpaspoort, waarin alle zaken over je woning staan. De woz-taxatie, het energielabel, informatie over de fundering, de cv-ketel en dus ook de erfpacht. Dat zou ik wel willen. Niet alleen in Den Haag, maar in heel Nederland.'
Of het moet worden afgeschaft? 'Daar heb ik als wetenschapper niet direct een mening over', zegt Boelhouwer. 'Maar het moet allemaal wel eenvoudiger worden en mensen niet voor verrassingen plaatsen. Afkopen is trouwens ook duur, dus ik snap ook wel dat het voor veel mensen een hoop geld is.'
Source: Omroep West Den Haag