In de rubriek Schermtijd schrijft techverslaggever Rutger Otto wekelijks over het internet. Deze week sprak hij met de Nederlandse directeur van Wikimedia over het 25-jarige bestaan van Wikipedia.
Een internet zonder Wikipedia is nauwelijks nog voor te stellen. De website vierde deze week zijn vijfentwintigste verjaardag. Voor mij is de vrije encyclopedie zo'n bastion dat nog steeds werkt volgens de belofte van Web 2.0, namelijk: het internet van en voor gebruikers, gebaseerd op kennisdeling en gratis toegankelijk voor iedereen.
Hoewel het web sinds 2001 enorm is veranderd, bleef Wikipedia in de kern grotendeels hetzelfde. De non-profit-organisatie draait nog steeds op donaties van bezoekers en is daardoor vrij van advertenties. Een gigantische groep vrijwilligers verzorgt de artikelen. Ze schrijven nieuwe pagina's, controleren elkaar op feitelijkheid en updaten waar nodig.
De organisatie achter Wikipedia is Wikimedia. De Nederlandse tak heeft een kersverse directeur, Cristina Fodor. Zij vertelt me over de veranderingen in de afgelopen 25 jaar. "Wikipedia is vooral uitgebreider en professioneler geworden", zegt ze. "Met meer beschikbare talen en artikelen."
Je moet dan ook goed zoeken naar onderwerpen die géén pagina op Wikipedia hebben. Er bestaan inmiddels zo'n 66 miljoen Wikipediapagina's (waarvan 7 miljoen Engelstalig en 2 miljoen in het Nederlands) en dat worden er nog steeds elke dag meer.
Vergeleken met andere websites of sociale media lijkt Wikipedia misschien wat sober. Het gaat niet om video's die je aandacht grijpen, maar om lappen tekst met zo veel mogelijk informatie.
"De gedachte van Wikipedia is - anders dan op de rest van het internet - niet om mensen zo lang mogelijk op het platform te houden", zegt Fodor daarover. "We hebben niets te verkopen. Dus bij ons vind je geen reclames of dwingende algoritmes. Iedereen ziet hetzelfde."
Natuurlijk is Wikipedia lang niet de enige plek waar je informatie kunt vinden. Met de opkomst van AI-chatbots lijkt de noodzaak om Wikipedia te bezoeken zelfs kleiner dan ooit. Mensen die vroeger naar Google gingen en doorklikten naar de encyclopedie, krijgen nu al een AI-samenvatting te zien van informatie die ze zoeken. En ook ChatGPT kan je vooruit helpen.
Fodor ziet daarin een maatschappelijke verandering. "Jongeren komen überhaupt bijna niet meer op Google", zegt ze. "Zij halen informatie ergens anders vandaan, van chatbots of via sociale media. Dat is een maatschappelijke verandering die door AI wordt versneld."
De missie van Wikipedia is: open informatie voor iedereen. Toch wringt het. "Is het moreel acceptabel dat AI-modellen aan de haal gaan met het werk van vrijwilligers, die daar veel tijd, moeite en liefde in steken?", vraagt Fodor zich hardop af. "Is het oké dat een paar rijke mannen in Silicon Valley verdienen aan het werk van die vrijwilligers?"
Veel van de informatie in AI-chatbots zoals ChatGPT komt van Wikipedia, maar wordt wel gemengd met informatie van andere websites. De controle van vrijwilligers en bronvermelding zoals op Wikipedia ontbreekt vaak. Of zoals Fodor het zegt: "AI is afhankelijk van door mensen gedocumenteerde kennisbronnen."
Het kan in de toekomst een probleem worden als Wikipedia zijn bezoekersaantallen zou zien dalen. Daarmee zou het platform mogelijk minder vrijwilligers trekken. En het gaat om de vrijwilligers, zegt Fodor. "Het is een collectieve onderneming. Hoe minder mensen er komen, des te minder vrijwilligers er zijn die artikelen kunnen aanpassen."
De Wikipedianen zitten trouwens niet bij de pakken neer. Net als ik zien ze de site als het dorpje van Asterix, dat de Romeinen (in deze geweldige metafoor nepnieuws en AI-troep) probeert buiten te houden.
"Je krijgt steeds vaker informatie voorgeschoteld die past binnen het profiel dat big tech van je heeft gemaakt", zegt Fodor. "Die informatie past bij jou en daardoor vervalt de behoefte om iets te controleren. Want dat doe je alleen als je twijfelt. Dat is het probleem van nu. Als mensen dat beseffen, wordt Wikipedia relevanter dan ooit."
Schermtijd ging vorige week over hoe lastig het wordt om het echte en neppe beelden te herkennen. Dit waren jullie reacties.
Wat vinden jullie van Wikipedia? Laat het me weten. Dat kan in de reacties hieronder of via rutger@nu.nl. Misschien verschijnt jouw bericht aankomende week in Schermtijd. Ik lees alles, maar het is te veel om iedereen te antwoorden.
Tot volgende week!
Source: Nu.nl algemeen