DEN HAAG - Het heeft bijna twee jaar geduurd: de restauratie van het schilderij de Stier van Potter in het Mauritshuis in Den Haag. Door moderne technieken deden de restaurateurs Abbie Vandevire en Jolijn Schilder niet alleen opmerkelijke ontdekkingen, maar moesten ze ook lastige keuzes maken. Daarbij was het idee om zo dicht mogelijk bij het origineel te komen. Het resultaat? Een groot verschil tussen voor en na de restauratie.
Jolijn Schilder voelde vanaf het begin een diepe band met De Stier. 'Ik voel me heel erg verbonden, want ik ben zelf gek op dieren', vertelt ze. 'Abbie is dat ook, dus we hadden meteen een grote binding met het schilderij.'
Wat het voor Jolijn nog specialer maakte, was haar eigen achtergrond. 'Ik ben opgegroeid op een boerderij, in de streek waar Paulus Potter is geboren. Het schilderij voelde daardoor een beetje als thuiskomen.'
Abbie is het daar volmondig mee eens: 'Het schilderij heeft iets magisch. Het was voor ons een kans om iets heel persoonlijks te doen, terwijl we tegelijkertijd het historische belang van het werk in ere hielden.'
Hoewel de stieren op De Stier van Potter eruitzien als levende, ademende dieren, is hun realiteit iets complexer. 'Ze zijn overtuigend, maar Potter heeft ze samengesteld uit verschillende schetsen,' legt Jolijn uit. 'Potter bestudeerde de dieren goed, maar hij creëerde een ideaalbeeld. Het is geen exacte weergave van de werkelijkheid.'
Voor Abbie was dit een fascinerende ontdekking. 'Het was voor ons belangrijk om dat begrip van Potters werk vast te houden tijdens de restauratie en de stieren hun plek in het schilderij terug te geven, zoals hij het had bedoeld.'
Het schilderij heeft in de loop der jaren veel veranderingen ondergaan. De Stier was oorspronkelijk kleiner, bestond uit twee stukken doek en had alleen de stier in het landschap. Gaandeweg besloot Potter het schilderij uit te breiden.
'Waarschijnlijk vond hij dat de compositie niet helemaal werkte, dus hij voegde drie extra stukken doek toe', vertelt Jolijn. 'Dat gaf ons de kans om meer van de oorspronkelijkheid van Potters werk bloot te leggen. We ontdekten hoe zijn creatie zich door de tijd heen ontwikkelde.'
Tijdens de restauratie stuitte Jolijn op een andere verrassende ontdekking: onder een eerdere restauratie vonden ze de originele poot van de stier.
'Er was een blad over de poot geschilderd, wat niet oorspronkelijk was. Toen we dat verwijderd hadden, kwamen we terug bij de oorspronkelijke poot die Potter had geschilderd', zegt Jolijn opgetogen. 'Het voelde als een soort thuiskomen voor de stier. Nu staat hij weer stevig op zijn poten.'
Verder ontdekten ze ook kleine details die het schilderij verrijkten: de Franse tak. Een tak die tijdens een eerdere restauratie in de tijd van Napoleon in Frankrijk werd toegevoegd, werd opnieuw bekeken.
'Er was een tak die eigenlijk niet Potters bedoeling was. We hebben hem behouden, maar wel veranderd zodat hij meer in lijn was met wat Potter had bedoeld', zegt Abbie. Dit soort kleine, maar belangrijke aanpassingen, laten zien hoeveel aandacht er werd besteed aan elk detail van het schilderij.
Een van de grootste veranderingen tijdens de restauratie was de lucht. 'We gaven de lucht een nieuwe adem', zegt Jolijn. 'Het schilderij veranderde van een sombere, donkergrijze lucht naar een veel levendigere, meer zomerse lucht met buien en opklaringen.'
Deze transformatie kwam niet zonder uitdaging. 'De gele vernislaag die er op zat, verhinderde dat we de ware kleuren konden zien. Het was een beetje als het uitdoen van een oude jas die niet meer past', legt Jolijn uit. 'Nu komt de stier weer tot zijn recht, met een lucht die Potter zelf waarschijnlijk voor ogen had.'
Wat de restauratie nog specialer maakte, was de samenwerking met het KNMI. Het Mauritshuis werkte samen met forensisch meteoroloog Rob Sluiter om de wolken en het weer dat Potter in zijn schilderij wilde vastleggen te achterhalen.
'We hadden zoveel hulp van Rob en zijn team. Het gaf ons de tools om de lucht precies te herstellen zoals Potter het bedoelde', zegt Abbie. Dit wetenschappelijke element maakte het proces voor hen bijzonder. 'Het was niet alleen kunst, maar ook wetenschap. Dat bracht het schilderij echt tot leven.'
Na twee jaar intensief werk en gedetailleerde restauratie is het schilderij eindelijk klaar om weer te schitteren in het museum. 'Het is een soort afscheid', zegt Jolijn. 'Maar ook een nieuw begin voor de stier. Wij zijn trots op wat we hebben bereikt, maar het schilderij is nu weer klaar om de wereld in te gaan.'
Abbie voegt eraan toe: 'Voor ons is het een hoogtepunt. Maar ons werk is nog niet helemaal voorbij. We zijn nog bezig met de documentatie en publicatie van alles wat we hebben geleerd.'
De restauratie van De Stier is niet alleen een moment van terugkeer naar de oorsprong, maar ook een stap vooruit.
'We gebruiken moderne, synthetische materialen die minder snel vergelen. We willen de stier uit de cyclus van elke generatie restauraties halen', vertelt Abbie. 'We hopen dat dit tijdens ons leven de laatste keer is dat de stier gerestaureerd hoeft te worden.'
Source: Omroep West Den Haag