President Trump heeft zich flink in de vingers gesneden met het strafonderzoek naar Jerome Powell. Met die jongste aanval op de voorzitter van de Amerikaanse centrale bank doorkruist Trump de orthodoxie van zijn eigen partij: handen af van de economie.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Republikeinen vergeven Donald Trump een hoop. Toen de president uit wraakzucht de voormalige FBI-baas James Comey liet vervolgen, een oude vijand zonder macht, keken partijgenoten weg. De kansloze strafzaak tegen de New Yorkse procureur-generaal Letitia James lokte zelfs hoongelach uit; liet deze Democraat zich immers niet juist verkiezen om Trump te vervolgen? Andere doelwitten van justitiële vergelding – het zijn er inmiddels een boel – maakten nog minder los. Die zijn bij het grote publiek onbekender en, vooral daarom, minder omstreden.
Maar deze week heeft de president zich goed verslikt. Het justitiële onderzoek naar Jerome Powell, de baas van de onafhankelijke Federal Reserve (de Amerikaanse centrale bank), ontlokt een tegenreactie zoals Trump die zelden ervoer. Republikeinen buitelen over elkaar heen om hun afschuw uit te spreken. ‘Het lijkt alsof justitie als wapen wordt gebruikt’, stelt Congreslid Tom Cole. ‘Niets meer dan een poging tot intimidatie’, waarschuwt senator Lisa Murkowski.
Het verzwakken van de Amerikaanse rechtsstaat is één ding. Maar met zijn kruistocht tegen Powell doorkruist Trump de orthodoxie van zijn eigen partij: handen af van de economie.
De president weet van geen ophouden. ‘Powell is incompetent of hij is corrupt’, klaagt Trump dinsdagochtend tegen een groep journalisten. ‘Hij is een zak’, zegt hij ’s middags tijdens een speech voor zakenlui in Detroit. ‘Een belabberde voorzitter’, aldus Trump die avond in gesprek met CBS News. Allemaal olie op het vuur dat hijzelf heeft aangestoken.
Trump zoekt al langer het conflict met Powell. Hij wil dat de Federal Reserve (kortweg ‘de Fed’) de rentes verlaagt. De president kan het onafhankelijke instituut daartoe niet dwingen, noch de voorzitter ontslaan. Meermaals dreigde Trump al met vervolging. Nu is het dan zover.
De zaak draait, op papier, om een duurder uitgevallen verbouwing van het hoofdkantoor van de Fed. Daarover zou Powell hebben gelogen tegen het Congres, beweert justitie. De Fed-voorzitter zou stiekem belastinggeld gebruiken voor VIP-ruimtes en marmeren ornamenten. Powell ontkent.
‘De dreiging van vervolging komt voort uit het feit dat de Federal Reserve de rente vaststelt op basis van onze beste inschatting in plaats van de wensen van de president’, aldus Powell in een reactie.
Dat de Democraten zich achter Powell scharen, wekt geen verbazing. Die wijzen op een zoveelste machtsgreep binnen een onafhankelijke instituut door een steeds autoritairdere president. Ook bezorgde zakenlieden laten van zich horen. Een groep oud-bestuurders van de Fed, onder wie alle nog levende voorzitters, publiceerde een brandbrief. Zij ontvingen steun van centrale bankiers wereldwijd.
Maar het is de reactie van Republikeinen die Trump schrik zal aanjagen. Niet alleen uiten zij kritiek, zoals dat al langer mondjesmaat gebeurt. Ze betichten nu voor het eerst hun eigen regering van politisering van het strafrecht.
‘Als er nog twijfel bestond dat adviseurs binnen de Trump-regering actief de onafhankelijkheid van de Federal Reserve proberen te beëindigen, dan is die nu weg’, concludeerde de Republikeinse senator Thom Tillis. ‘Het zijn de onafhankelijkheid en geloofwaardigheid van justitie die in twijfel moeten worden getrokken.’
Zijn collega Lisa Murkowski dreigt met parlementaire stappen. ‘Als justitie meent dat een onderzoek naar voorzitter Powell is gerechtvaardigd, dan moet het Congres justitie onderzoeken’, zegt de senator.
Geen instituut dat historisch gezien meer bescherming geniet tegen politieke druk dan de Fed. Powell, door Trump in 2017 benoemd en door Joe Biden behouden, is een onpartijdige hoeder van de Amerikaanse economie. Die zou zonder onafhankelijke centrale bank zijn onderworpen aan de grillen van de president en de politiek.
Niet zelden leidt een situatie als deze tot instabiliteit, zoals eerder gebeurde in landen als Turkije. ‘Dat is hoe financieel beleid werkt in opkomende markten met zwakke instituten’, waarschuwen de voormalige Fed-voorzitters in hun brandbrief. ‘Dit hoort niet thuis in de Verenigde Staten, waar de rechtsstaat geldt als grootste kracht en het fundament van ons economische succes.’
Bij Jerome Powells vervolging heeft iederéén iets te verliezen, zien ook Republikeinen. Voor Trump dient hun verzet als flitsende waarschuwing: er zitten grenzen aan hoever hij kan gaan. Soms durven zijn partijgenoten, als het ze echt hoog zit, wél in actie te komen. En ditmaal blijft het niet bij woorden.
In mei loopt de termijn van Powell af. Dan is het aan Trump om een nieuwe voorzitter aan te dragen, die de Senaat vervolgens moet accepteren. Als ze dat al doet. ‘Tot deze juridische kwestie is afgehandeld’, waarschuwde senator Tillis, ‘zal ik me verzetten tegen elke nominatie voor de Fed, inclusief de aanstaande vacature van de voorzitter.’
En zo heeft Trump zichzelf flink in de vingers gesneden. In zijn eentje kan Tillis, lid van de zogenoemde Banking Committee, elke kandidatuur van een loyalist doen sneuvelen – mits alle Democraten tegenstemmen. De Republikeinse senator staat niet alleen. Murkowski, ook commissielid, sloot zich bij hem aan. ‘Mijn collega Tillis heeft gelijk’, onderstreepte ze.
Deze discussie voltrekt zich ook nog eens met een cruciale zaak in aantocht voor het Hooggerechtshof: later deze maand zullen de Amerikaanse opperrechters zich buigen over het lot van Lisa Cooke, een andere Fed-bestuurder, die door Trump afgelopen zomer werd ontslagen. Of beter gezegd: Trump probéérde haar te ontslaan. De president beticht Cooke van hypotheekfraude. Het Hooggerechtshof moet oordelen of Trump met deze ingreep zijn boekje te buiten ging. Dat zullen de opperrechters moeten doen tegen het decor van de Powell-affaire.
Verder is het nog maar de vraag of Jerome Powell, als zijn voorzitterschap er straks op zit, wel echt vertrekt bij de Federal Reserve. Hij heeft dan namelijk de keuze om aan te blijven als ‘gewone’ Fed-bestuurder. De verwachting was aanvankelijk dat de 72-jarige Powell met pensioen zou gaan. Maar nu kan hij daarover weleens anders besluiten. Aanblijven bij de Fed zou betekenen dat Powell zijn instituut blijft beschermen tegen een overname door Trump-loyalisten. ‘Soms vereist het publieke belang dat je standhoudt te midden van dreiging’, zei de Fed-voorzitter deze week.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant