Er is één optie die gerealiseerd kan worden zonder veel technische of juridische hindernissen: Groenland zou (weer) toe kunnen treden tot de EU. De 400 miljard dollar die techbedrijven jaarlijks aan de EU verdienen, zijn een argument dat Trump namelijk zeker zou begrijpen.
De recente ‘speciale militaire operatie’ van Donald Trump in Venezuela markeert een keerpunt in de mondiale geopolitiek. Nu hij heeft aangetoond dat hij zijn doelstellingen met brute kracht kan bereiken met minimale gevolgen – terwijl hij de publieke aandacht ook nog afleidt van binnenlandse controverses, zoals de kosten van levensonderhoud of de Epstein-dossiers – zou Trump wel eens in de verleiding kunnen komen om deze aanpak te herhalen. En Groenland zou wel eens zijn volgende doelwit kunnen zijn.
Wolfgang Koeth is senior expert bij het Europees Instituut voor Bestuurskunde (EIPA) Maastricht, gespecialiseerd in EU-buitenlandse zaken en uitbreidingsbeleid. Hij schrijft dit stuk op persoonlijke titel.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Nu de Amerikaanse checks and balances verzwakt lijken, en er maar weinig mensen in de naaste omgeving van Trump zijn die zijn impulsen in twijfel trekken, kan het idee van een Amerikaanse stap op Groenland niet langer worden afgewezen. Militair verzet is uitgesloten en Trump heeft tot nu toe weinig aarzeling getoond om zelfs zijn naaste bondgenoten van zich te vervreemden.
Hoewel de EU in eerste instantie misschien zal reageren met morele verontwaardiging en lippendienst aan het internationaal recht, is het twijfelachtig of enige EU-regering – inclusief Denemarken – uiteindelijk bereid zal zijn om de VS over een dergelijke actie te confronteren. En ook al zou de clausule inzake wederzijdse verdediging in de EU-Verdragen hier juridisch gezien van toepassing zijn, aangezien Groenland deel uitmaakt van het Deense grondgebied, hij zal geen indruk maken. Dit artikel is namelijk alleen van waarde als de andere lidstaten de politieke wil opbrengen om hun verbintenis na te komen.
Is er dan niets dat kan worden gedaan om Trump ervan te weerhouden zijn basisinstincten te volgen? Er is één optie die het overwegen waard is: Groenland zou kunnen besluiten om opnieuw toe te treden tot de EU.
Groenland was in 1973 als onderdeel van Denemarken al toegetreden tot de voorloper van de EU, de Europese Economische Gemeenschap, maar stapte in 1985 uit het blok – voornamelijk om zijn visserij-industrie te kunnen beschermen. Hoewel hertoetreding tot de EU geen verschil zou maken op het gebied van ‘harde veiligheid’, zou het wel een belangrijk psychologisch effect kunnen hebben. Deze stap zou zelfs in de VS veel publiciteit kunnen krijgen en zou de boodschap overbrengen dat de VS niet alleen Denemarken, maar de EU als geheel aanvalt.
Amerikaanse technologiebedrijven verdienen zeker 300 miljard dollar per jaar op de Europese markten, en het risico dat de EU hen na een annexatie buitensluit, of hun leven in ieder geval veel moeilijker maakt, is een reële mogelijkheid. Verwacht daarom dat de grote technologiebedrijven nog nerveuzer zouden worden dan ze nu al zijn en hun lobbymechanismen op volle toeren zouden laten draaien om dit te voorkomen. En hun argument is een dat Donald Trump zeker begrijpt.
De herintegratie van Groenland zou kunnen worden gerealiseerd zonder de langdurige uitbreidingsonderhandelingen waarmee landen als Albanië of Oekraïne te maken hebben. Net zoals Oost-Duitsland na de Duitse hereniging in 1990 naadloos weer tot de EEG toetrad, zou Groenland relatief gemakkelijk weer tot de EU kunnen toetreden, aangezien het al deel uitmaakt van EU-lidstaat Denemarken.
Hoewel er technische en juridische hindernissen kunnen zijn, en aanpassingen van verdragen nodig zouden zijn, kan politieke wil dergelijke obstakels snel overwinnen. Eerdere ervaringen hebben aangetoond dat als de lidstaten de wil hebben om technische en juridische hindernissen te overwinnen, zij daar over het algemeen een manier voor vinden.
Uiteindelijk ligt de beslissing bij de bevolking van Groenland. Zij moeten hier dus het eerste en laatste woord over hebben. Maar uit een enquête van 2025 van het Groenlandse Centrum voor Buitenlands en Veiligheidsbeleid blijkt dat 60 procent van de Groenlanders in een referendum voor hertoetreding tot de EU zou zijn, en dat aantal zal na de recente gebeurtenissen waarschijnlijk nog stijgen.
Aan de kant van de EU zou dit enkele concessies kunnen betekenen, met name met betrekking tot het gemeenschappelijk visserijbeleid. Maar er zijn al eerder concessies gedaan aan nieuwe leden, of het nu gaat om de verkoop van pruimtabak in Zweden of het slachten van varkens thuis in Roemenië. Afgewogen tegen de geopolitieke stabiliteit, lijkt het aanpassen van de quota voor garnalen en heilbot een redelijk compromis.
Evenzo zal het toestaan van de verkoop van zeehondenhuidproducten in de EU misschien niet in goede aarde vallen bij dierenrechtenactivisten, maar in het licht van de geopolitieke geloofwaardigheid van Europa kan dit worden heroverwogen.
De EU heeft laten zien dat zij in tijden van crisis daadkrachtig en besluitvaardig kan optreden. Dit moment biedt zowel een crisis als een kans. Laten we hopen dat deze niet wordt verspeeld.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant