Op het vliegveld van Istanbul komen bij gelande passagiers uit Teheran de verhalen los over het moordzuchtige ingrijpen van het regime bij de straatprotesten. ‘Mensen moeten soms door de lijken graaien om hun geliefde te zoeken.’
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Pegah haalt een blauw notitieboekje uit haar tas en laat wat pagina’s met gekrabbelde aantekeningen zien. ‘Vrienden in Teheran hebben me boodschappen meegegeven voor hun familieleden in het buitenland. Zodra ik thuis ben, ga ik ze allemaal bellen om te zeggen dat alles in orde is.’ Zo voorziet ze in wat vanuit Iran door de blokkade van het internet en het telefoonverkeer niet mogelijk is.
Bepakt en bezakt loopt de 40-jarige Iraanse met man en kind op de luchthaven van Istanbul. Ze moet een vlucht halen naar Spanje, waar het gezin woont. Maar graag houdt ze even stil om de buitenwereld te vertellen over de toestand in haar vaderland, waar ze net drie weken op familiebezoek was.
Naast haar blauwe boekje heeft Pegah vooral haar eigen belevenissen meegenomen. Daarvan getuigt ze met vurigheid. ‘Ze zijn mensen aan het vermoorden’, zegt ze. ‘Schrijf dit alsjeblieft op: er zijn véél mensen vermoord. Niet alleen in Teheran, ook in Karaj, waar we familie hebben, en in andere steden. Ze hebben veel kinderen vermoord. Ze schieten op hele families.’
Ooggetuigenverslagen uit Iran zijn door de blokkade moeilijk te krijgen, maar op het vliegveld van Istanbul liggen ze voor het oprapen. Een deel van de dagelijkse tien vluchten vanuit Teheran was deze week geschrapt, maar nog altijd landen er veel Iraniërs. De Volkskrant spreekt dinsdag met tien van hen, onder wie enkele echtparen. Enkelen komen voor een al geplande vakantie, de meesten wonen in Europa en waren op familiebezoek. De meesten hebben zelf gedemonstreerd. Niemand wil op de foto.
Wat opvalt is de gelijkluidendheid van de verhalen, de belangrijkste waarnemingen komen bij allen terug.
- Het gebruik van geweld door leger en politie, dat veel grover is dan bij eerdere protestgolven. ‘Er staan sluipschutters op gebouwen, die mensen in het hoofd schieten’, zegt de 53-jarige Kourosh, inwoner van Newcastle. ‘Toen de inzet van traangas de betogers niet bleek af te schrikken, kwam de politie terug met een ander soort gas, dat mensen deed stikken en overgeven. Ik doe al dertig jaar aan alle protesten mee, maar dit heb ik nooit meegemaakt.’
- De breedheid van het protest, waaraan wordt deelgenomen door alle sociale klassen en leeftijdsgroepen, met een piek in de categorie 15-27 jaar. ‘Dat zijn mannen en vrouwen’, zegt Hamid (42) uit Teheran, die met zijn vrouw een stedentripje doet in Istanbul. ‘De vrouwen zijn zelfs talrijker dan de mannen.’ Vooral nadat kroonprins Reza Pahlavi op 8 januari de bevolking had opgeroepen de straat op te gaan, werd het protest massaal. De internetblokkade gaf het leger vervolgens de dekking er genadeloos op in te hakken.
- Het grote aantal doden, veel meer waarschijnlijk dan de ruim vijfhonderd die mensenrechtenorganisaties melden. Het moeten er duizenden zijn. ‘Een vriendin van mij werkt in een ziekenhuis in de stad Shiraz’, zegt Maya, een 36-jarige promovendus aan een universiteit in Italië. ‘Daar werden op één ochtend al 77 lichamen binnengebracht. Een klein ziekenhuis! Kun je nagaan.’
Een paar bizarre details springen eruit. Gewonde betogers die in het ziekenhuis door de politie met handboeien aan hun bed worden vastgemaakt, zodat ze gearresteerd kunnen worden zodra ze een beetje opgelapt zijn. Ambulances die bij de massa betogers komen, zogenaamd om gewonden op te halen, maar dan - als een paard van Troje - vol blijken te zitten met soldaten.
Bijna alle Iraniërs vertellen over de geldbedragen die mensen moeten betalen als ze bij het mortuarium het lichaam van een familielid komen ophalen - als het al niet in een anoniem graf is gedumpt. Bij welgestelde Iraniërs kan het oplopen tot meer dan 10 duizend euro.
‘De zoon van een vriend van me was doodgeschoten’, zegt Kourosh. ‘Toen hij het lichaam kwam ophalen, moest hij geld betalen, en hij moest een verklaring ondertekenen.’ Voor dat laatste kon de vader kiezen. Óf hij moest vastleggen dat zijn zoon aan een hartaanval was overleden, óf hij moest erkennen dat de jongen lid was van de basij (een gehate knokploeg van het regime) en was doodgeschoten door ‘terroristen’, oftewel betogers. ‘Hij koos voor de hartaanval’, zegt Kourosh.
Zoals gezegd, de verhalen liggen op het vliegveld voor het oprapen. ‘Lichamen worden opgestapeld in vriescontainers’, zegt Houri (45), de vrouw van Kourosh. ‘Mensen moeten soms door de lijken graaien om hun geliefde te zoeken.’
Haar echtgenoot: ‘Toen de mensen zich verzamelden bij een gebouw van de basij-milities in Teheran, werd vanaf het dak geschoten met een mitrailleur. Ik was erbij, ongelooflijk. Ik had een video, maar die heb ik gewist omdat ze telefoons controleren op het vliegveld van Teheran.’
Eenstemmigheid is er ook over Donald Trump: het dreigement van de Amerikaanse president tegen het regime wordt ervaren als een steun in de rug. Alleen Maya heeft bedenkingen. Verandering, zegt ze, moet van binnenuit komen. ‘Ik wil niet dat Trump het verschil maakt.’
Maar Houri denkt dat de meeste Iraniërs blij waren met Trumps dreigement. ‘Ze hopen dat hij net zoiets gaat doen als met Maduro. Ze hebben een zetje van buiten nodig om het momentum vast te houden. Daarom was er gisteren veel teleurstelling dat Trump toch met het regime gaat praten. Hij is een zakenman, hij let op zijn eigen belangen.’
In Teheran was het maandag rustig, zeggen allen. Doordat de autoriteiten een eigen demonstratie hadden georganiseerd, bleven tegenstanders van het regime wijselijk binnen. Maya: ‘Op elke straathoek staan soldaten. Ze schieten meteen.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant