Niemand die de hel van het kantoorleven beter in beeld wist te vatten dan Scott Adams. Zijn strip Dilbert stond in meer dan 2.000 kranten. Racistische uitlatingen maakten abrupt een einde aan dat succes.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Uiteindelijk heeft ook de macht van Donald Trump zijn grenzen. De Amerikaanse president beloofde begin november dat hij zich zou inzetten voor spoedeisende medische zorg voor Scott Adams, de geestelijk vader van de Amerikaanse strip Dilbert. Adams kampte met uitgezaaide prostaatkanker. Als Trump al iets in werking heeft gezet, heeft het niet mogen baten. Adams overleed dinsdag. Hij werd 68 jaar.
Hiermee lijkt definitief het doek te vallen voor Dilbert, Dogbert, de Baas met het duivelskapsel (pointy haired), Wally, Alice en de andere personages die 35 jaar lang het Dilbert-universum bevolkten. De laatste weken was Adams al zo verzwakt dat hij niet meer in staat was om de strip zelf te tekenen. Dat liet hij over aan een assistent. Adams verzon nog wel de snijdende grappen over luie en domme collega’s, incompetente managers, holle marketing en satanische automatisering.
Voor de buitenwereld was het doek voor Dilbert al veel eerder gevallen. Begin 2023 deden honderden kranten de strip in de ban na ophef over racistische uitspraken van Adams. Zijn uitgever gooide alle boeken en Dilbert-kalenders in de papierversnipperaar.
Het was niet eens een aflevering van Dilbert die Adams de das omdeed. De tekenaar schoot zichzelf in de voet in de videopodcast die hij sinds 2015 op YouTube zette, Real Coffee with Scott Adams. Hij citeerde een aan alle kanten rammelende opiniepeiling waaruit zou blijken dat een kleine helft van de Afro-Amerikanen zich keerde tegen de opvatting ‘dat het oké is om wit te zijn’. De slogan wordt veel gebruikt door extreemrechtse groeperingen om de ‘superioriteit’ van het ‘witte ras’ te bejubelen.
De uitkomst van de enquête toonde volgens Adams aan dat een flink deel van de Afro-Amerikanen tot een groep behoort die witte Amerikanen haten. Die deden er in zijn ogen goed aan deze ‘haatgroep’ zo snel mogelijk te mijden als de pest. Toen een storm van protest uitbrak, wierp Adams tegen dat hij verre van racistisch was. Tevergeefs.
Voor miljoenen fans ontstond een ongemakkelijke situatie. Kon die meter aan gebundelde strips en satirische managementwerken nog wel in hun boekenkast blijven staan? Konden ze wel met goed fatsoen een abonnement nemen op Dilbert Reborn, een voortzetting van de verbannen strip op internet?
Met de nieuwe Dilbert-uitingen probeerde Adams de verliezen goed te maken die hij leed toen zijn kleine media-imperium ineenstortte. De tekenaar raakte naar eigen zeggen 80 procent van zijn inkomsten kwijt. Op het hoogtepunt stonden Dilberts belevenissen in meer dan 2.000 dagbladen, in 65 landen en in 25 talen. De strips werden gebundeld in boeken en verwerkt tot een animatieserie.
De eerste aflevering van Dilbert verscheen op 17 april 1989 in de krant, maar Adams blies de ongelukkige loonslaaf al vele jaren eerder leven in. Hij was toen werkzaam voor de telefoonmaatschappij Pacific Bell, maar zocht naar een andere broodwinning. Pogingen om de strip in een krant of een tijdschrift te krijgen, mislukten aanvankelijk.
Uiteindelijk wist Adams Dilbert te slijten aan United Media, een syndicaat dat elke dag tientallen strips, cartoons en columns verspreidt onder zijn kranten en tijdschriften en later websites. Na vijf jaar had Dilbert een vaste plaats in vijfhonderd dagbladen. Voor Adams bleef de strip een nevenbaantje: hij tekende de grappen ’s ochtends vroeg, voor hij naar zijn werk ging.
In 1995 kwam Dilberts grote doorbraak. Dat was voor een deel te danken aan toeval. Adams verloor zijn baan bij Pacific Bell. Tegelijkertijd hingen twee grote tekenaars hun penselen aan de wilgen: Gary Larson, de maker van The Far Side, en Bill Waterson, die Calvin & Hobbes bedacht. In de kranten moest een gat worden opgevuld.
Met de grotere roem kwamen ook de kritische geluiden. Voor sommigen werd de laatste jaren steeds duidelijker dat Adams er discutabele opvattingen op na hield. In 2022 introduceerde de tekenaar het personage Dave, het eerste Afro-Amerikaanse personage in de wereld van Dilbert. Doordat Dave zich identificeerde als ‘wit’ kon Adams de draak te steken met het diversiteits- en inclusiebeleid van Amerikaanse bedrijven. Sommige kranten in VS zouden de afleveringen met Dave niet afdrukken.
In datzelfde jaar nam de San Francisco Chronicle afscheid van Dilbert nadat de strip had geopperd dat de herstelbetalingen aan tot slaaf gemaakte Amerikanen ook konden worden geclaimd door ondermaats presterende werknemers, en dat het diversiteitsbeleid heteroseksuelen dwingt zich voor te doen als homoseksueel.
‘Zijn strip ging van hilarisch naar kwetsend en gemeen’, schreef de hoofdredacteur van de Chronicle bij die gelegenheid. ‘Er waren maar weinig lezers die het merkten toen we ermee stopten en we kregen maar een handvol klachten. We kregen veel meer klachten toen we met andere strips stopten.’ Ook nu lijkt Dilbert, of zijn schepper, door weinigen echt te worden gemist.
3 X SCOTT ADAMS
Het ‘peervormige’ uiterlijk van Dilbert was volgens Scott Adams gebaseerd op een collega bij Crocker National Bank in San Francisco waar hij van 1979 tot 1986 werkte als telecomspecialist. De naam Dilbert werd gesuggereerd door Adams’ toenmalige baas bij het belbedrijf Pacific Bell.
In 1997 deed Adams zich een maand voor als managementgoeroe bij Logitech, een Zwitserse specialist in computeraccessoires. Dat gebeurde met medeweten van de vicevoorzitter van de raad van bestuur. Diens medebestuurders slikten onzinadviezen en een volledig leeg mission statement.
Adams heeft in boeken en interviews gezegd dat hij een opleiding in hypnose heeft voltooid. In 2024 meldde de tekenaar in zijn videopodcast dat hij ChatGPT had geleerd om hem in hypnose te brengen. Het effect was sterker dan het gebruik van geestverruimende middelen, aldus Adams.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant