Formatie Wéér mogen de oppositiepartijen langskomen in de formatie. D66, VVD en CDA zoeken dringend steun voor hun aanstaande minderheidskabinet. JA21-leider Eerdmans: ‘Wij zeggen niet: bekijk het maar.’
V.l.n.r.: Dilan Yesilgöz (VDV), Henri Bontenbal (CDA), Joost Eerdmans (JA21) en Rob Jetten (D66) met informateur Rianne Letschert.
CU-leider Mirjam Bikker komt op dinsdagochtend Jan Struijs van 50Plus tegen, in de gang van de Tweede Kamer. „De beste wensen, Jan.” En ook: „Ben jij op weg naar de informateur? Verkoop je huid duur, hè.”
Struijs is de eerste die langskomt bij informateur Rianne Letschert sinds D66, VVD en CDA hebben besloten dat ze met z’n drieën een minderheidskabinet gaan vormen. Dat vraagt iets „van ons allemaal”, zegt Struijs al uit zichzelf, net voordat hij bij Letschert naar binnen gaat. „We zullen állemaal water bij de wijn moeten doen.” Al wijst hij ook op zijn binnenzak. Zijn partij heeft „strepen in het zand”, en die heeft hij op papier meegenomen voor Letschert en de fractievoorzitters van D66, VVD en CDA: de AOW moet overeind blijven en bezuinigingen in de ouderenzorg zijn voor 50Plus een „héél diepe streep in het zand”.
VVD-leider Dilan Yesilgöz loopt achter hem langs en knijpt hem in zijn arm. „Hallo!” Struijs kijkt even opzij: „Dag Dilan.” Haar voornaam spreek je uit als Die-lan. Struijs, nieuw in Den Haag, lijkt dat nog niet te weten.
Hij wil „coöperatief” zijn, zegt hij tegen de verslaggevers bij de ingang. Zijn partij is niet zoals „andere”, die „vooraf zeggen: wij willen niet meedoen”. Struijs bedoelt de PVV. Geert Wilders had al in een persbericht laten weten: „Ik ga dus ook géén koffie drinken met Jetten, Yesilgoz en Bontenbal.” Wilders leek niet de moeite te hebben genomen om Yesilgöz’ naam goed te spellen. In het persbericht stond ook nog: dat de andere fractievoorzitters wél gingen koffiedrinken, moesten ze „zelf weten”. „Maar de PVV werkt op geen enkele wijze mee aan de afbraak van Nederland. Hoe korter Jetten premier is hoe beter!”
Het persbericht was daarmee vooral bedoeld voor de uiterst rechtse partijen, JA21, FVD en BBB, die wel langsgaan bij de formatie. Wilders wil hen neerzetten als meelopers.
Met het aankomende minderheidskabinet-Jetten, met maar 66 zetels in de Tweede Kamer, krijgen de oppositiepartijen de kans om zichzelf voortdurend te laten zien: ze doen mee aan plannen die hun goed uitkomen en tonen zich van hun samenwerkingskant. Of ze doen níet mee, en laten hun kiezers zien waar voor hen de grens ligt. Hun zetels doen ertoe, ze mogen heel wat eisen.
Partijen als de ChristenUnie en de SGP werken doorgaans constructief mee met zo’n beetje álle kabinetten. Deze formatie hebben zij wel duidelijke rode lijnen: ze willen niet dat er iets verandert aan de onderwijsvrijheid. En ze willen géén medisch-ethische hervorming, terwijl D66 en VVD juist liberaal aankijken tegen de kweek van embryo’s voor de wetenschap, euthanasie en abortus. Komt het kabinet wel met zulke plannen, dan zullen ChristenUnie en SGP andere voorstellen niet steunen.
Tenminste, dat is de onderhandelingspositie die ze nu nog kiezen. Want achter de schermen weten de kleine partijen ook al dat een al te starre houding ze duur kan komen te staan. Wie helemaal niet meebeweegt met het aanstaande kabinet loopt het risico om weggezet te worden als niet-constructief. Het aanstaande minderheidskabinet is voor de oppositie ingewikkeld: zij weten nog niet wat voor balans tussen meewerken en tegenstribbelen hun kiezers zullen waarderen.
De coalitiepartijen hopen dat ze alvast de basis kunnen leggen voor samenwerking. Die basis is nu nog wankel: doordat Yesilgöz GroenLinks-PvdA uitsloot is het chagrijn bij partijleider Jesse Klaver groot. Hij wachtte dagenlang met een reactie op het nieuws dat er een minderheidskabinet komt. Jetten en Bontenbal denken erover na hoe ze het met GroenLinks-PvdA weer goed krijgen, bij de VVD lijkt dat veel minder een punt te zijn: daar valt te horen dat Klaver er zelf maar overheen moet zien te komen.
JA21-leider Joost Eerdmans is „teleurgesteld”, zegt hij dinsdag net voor zijn gesprek met de informateur en de leiders van D66, VVD en CDA. Zijn partij had graag willen meedoen aan een kabinet, en nee, zegt hij, niemand had nog aan hem gevraagd: „Joost, wat zou jij willen inleveren?” Maar het is ook alsof Eerdmans alweer een beetje over zijn teleurstelling is heengestapt. Hij gaat, zegt hij, naar binnen „met een open mind”. Hij zegt ook: „Ze hoeven niet meteen een motie van wantrouwen te verwachten van JA21.” Het land „moet wel verder”. „Wij zeggen niet: bekijk het maar.”
Volgens Eerdmans is er een kans dat de oppositie „zich verenigt”, en in de wandelgangen van de Tweede Kamer is dat al duidelijk: partijen maken koffieafspraakjes met elkaar. Ze ruiken kansen. Al weten ze nog niet precies welke. Bij de aanstaande coalitie zijn ook de Kamerleden en medewerkers er al druk mee: wat wil de oppositie? Wat wil de oppositie niet?
Jetten, Yesilgöz en Bontenbal hopen dat de meeste partijen aan ‘het landsbelang’ zullen denken, al beseffen ze ook wel dat daar een andere politieke cultuur voor nodig is dan die van de afgelopen jaren. In het kerstreces had Bontenbal zich in minderheidskabinetten verdiept, op de CDA-website schrijft hij: „Een minderheidskabinet dwingt tot samenwerking en dat leidt tot andere verhoudingen.” Dat klinkt al als een zekerheid. Dat is het nog lang niet.
Jan Struijs van 50Plus vindt: „We moeten niet hebben dat het hier weer bekvechten wordt.” Hij gelooft in „een nieuw elan” en na zijn gesprek zegt hij dat hij „blij” is. Hij verwacht dat er een „hoofdlijnenakkoord” komt „met veel ruimte erin”. Hij zei dat hij „verdiepende vragen” had gekregen van de fractievoorzitters, waardoor hij denkt dat ze al ver zijn met hun plannen.
Eerdmans zegt na zijn gesprek dat hij niet weet hoe het nu verder gaat, en of hij nog eens mag langskomen. Wat hij wel weet: „Dit wordt een middenkabinet, met een linksige signatuur.”
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag
Source: NRC