Terwijl in Iran honderden burgers zijn gedood, is het land door een internet- en telefoonblokkade al dagen van de buitenwereld afgesloten. Vier vragen en antwoorden over de black-out.
is verslaggever van de Volkskrant.
Hoe werkt dat, internet en telefoonverkeer afsluiten?
Dat het Iraanse regime het voor elkaar krijgt om een land 40 keer zo groot als Nederland en met ruim 90 miljoen inwoners af te sluiten van internet- en telefoonverkeer, heeft te maken met de centralisatie van telecomdiensten. Die zijn in Iran deels eigendom van de overheid en wettelijk verplicht haar orders op te volgen. In dit geval: schort uw diensten op.
De machthebbers bedienen zich met enige regelmaat van die tactiek, zoals ook tijdens de grootschalige protesten in 2019 en 2022. Of tijdens de 12-daagse oorlog met Israël in juni vorig jaar. In totaal waren Iraniërs sinds 2018 ruim 30 duizend uur verstoken van internationale communicatie, berekende voorvechter van vrije webtoegang Internet Society.
Ligt dan ook het hele land stil?
Dat is onduidelijk: er is nauwelijks contact te krijgen met Iraniërs, zegt politiek socioloog Ladan Rahbari, die aan de Universiteit van Amsterdam onderzoek doet naar onder meer activisme in Iran en de Iraanse diaspora. ‘Ik heb normaal gesproken geregeld contact met onderzoeksdeelnemers, maar nu al vier dagen niemand in Iran gesproken. Het is voor het eerst dat de blokkade zo waterdicht is.’
Het afgelopen decennium heeft de Iraanse overheid een eigen online-ecosysteem opgetuigd, genaamd National Information Network, dat losstaat van het wereldwijde web. Daardoor is cruciale infrastructuur in Iran minder verknoopt met het globale internet dan bijvoorbeeld in Nederland. Zo hielden providers het National Information Network tijdens de zesdaagse internetblokkade in 2019 wél in de lucht, waardoor bijvoorbeeld overheidsdiensten en banken niet werden geraakt.
‘Zo’n eigen online-omgeving lijkt nog het meest op het intranet dat veel bedrijven hebben’, zegt Rob Smets, onderzoeker op het gebied van netwerktechnologie bij onderzoeksinstituut TNO. Tijdens de blokkade in 2019 waren daarbinnen ook diensten als de lokale taxi-app, berichtendienst en navigatietool toegankelijk, aldus de mensenrechtenorganisatie Article 19 in een reconstructie.
Die blokkade richtte zich dus specifiek op contact met de buitenwereld. ‘Alsof pakketjes wel in het binnenland, maar niet in het buitenland worden bezorgd’, zegt Smets. Of Iraniërs ook nu met elkaar kunnen communiceren via binnenlandse berichtendiensten is onduidelijk. Maar het lijkt erop dat ook de binnenlandse communicatie dit keer is opgeschort, schrijft IranWire, een nieuwssite gerund door Iraanse journalisten in de diaspora.
Zijn er alternatieve communicatielijnen voor burgers?
Onderzoeker Smets: ‘Voor de gewone burger is het lastig om alternatieven te vinden. Radioamateurs kunnen hun apparatuur gebruiken om te communiceren, maar dat is wel te traceren door het regime. Je zou dan steeds van locatie moeten wisselen.’
Wie in de buurt van de landsgrens woont, kan proberen te verbinden met het netwerk van een buurland. ‘Maar als de machthebbers grondig te werk gaan, maken ze dataroaming ook onmogelijk.’
Dan zijn er nog satelliettelefoons en de Starlink-terminals van Elon Musk. Maar zelfs dat signaal lijkt te worden verstoord, zegt Rahbari. ‘Veel activisten die die apparatuur aanschaften in de hoop die bij de volgende blokkade te kunnen gebruiken, zijn niet bereikbaar.’
Een Starlink-satelliet hangt relatief dicht bij de aarde en heeft een sterke verbinding met de terminal: er is flink wat vermogen nodig om die te verstoren. Dat gebeurt met behulp van militaire ‘jammers’, zegt de Iraanse internetonderzoeker Amir Rashidi tegen de Britse krant The Guardian: apparaten die een signaal uitzenden om de satellietverbinding te verstoren en die volgens de onderzoeker door het hele land zijn verspreid. Op plekken waar minder jammers staan, werkt Starlink beter – maar nog altijd slecht. Volgens IranWire worden de terminals bovendien opgespoord en in beslag genomen.
De Amerikaanse president Donald Trump zegt dat hij ‘met Elon Musk gaat praten’, zodat die Iran via zijn Starlink-satellieten van internet kan voorzien. Is dat realistisch?
‘Technisch is dat mogelijk’, zegt Smets. ‘Oekraïne maakt ook gebruik van het netwerk van Musk. Maar dan moet hij die spullen wel Iran in zien te krijgen. En het regime zal daar een stokje voor proberen te steken.’ Als de apparatuur er al komt, is het bovendien de vraag of het signaal niet door de jammers wordt overstemd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant