Wrakingskamer Met een zeldzaam wrakingsverzoek tegen drie rechters in de strafzaak tegen Sywert van Lienden en zijn zakenpartners stelt het OM een kernwaarde van de rechtspraak ter discussie: onpartijdigheid.
Bernd Damme (rechts op de foto) komt aan bij de Rotterdamse rechtbank voor een pro-formazitting van de strafzaak over de omstreden mondkapjesdeal.
Om te onderbouwen dat de drie Rotterdamse rechters in de mondkapjes-strafzaak wegens vooringenomenheid vervangen moeten worden, schoof het Openbaar Ministerie maandagmiddag niet de minste officier van justitie naar voren.
„Het OM heeft er geen vertrouwen meer in dat de rechtbank onpartijdig recht zal doen”, zo richtte ‘crimefighter’ Lars Stempher – de officier van justitie die Willem Holleeder tot levenslang veroordeeld kreeg – zich maandag tot de speciale wrakingskamer van de Rotterdamse rechtbank. Die moet gaan beoordelen of de rechters in het mondkapjesproces vooringenomen zijn of dat zij met hun optreden die schijn gewekt hebben.
Het OM vervolgt Sywert van Lienden en zakenpartners Bernd Damme en Camille van Gestel onder meer wegens oplichting van de Nederlandse staat door in 2020 zogenaamd zonder winstoogmerk een mondkapjesdeal te sluiten, die hun ruim 20 miljoen euro opleverde.
Tot frustratie van het OM komt het strafproces tegen de drie, dat ruim een jaar geleden begon, maar niet van de grond. Tot nog toe worden de zittingsdagen gevuld met schermutselingen over het verschoningsrecht. Dit recht van advocaten om communicatie met hun cliënten geheim te houden is volgens de verdediging mogelijk geschonden door het opsporingsteam van de FIOD die toegang had tot twee computers van hoofdverdachte Van Lienden vol vertrouwelijke communicatie met advocaten.
Om duidelijkheid te krijgen, reikte de rechtbank de verdachten de helpende hand. Nadat het OM de FIOD eerst moest laten vaststellen hoeveel vertrouwelijke bestanden zich op Van Liendens twee computers bevonden, eiste de rechtbank een proces-verbaal waarin veertien FIOD-rechercheurs onder ede zouden verklaren met welke zoektermen zij die computers hadden doorzocht. Zij bleken zich dat niet te kunnen herinneren. Rechtbankvoorzitter Jacco Janssen stak de lont in het kruitvat toen hij dit begin december „teleurstellend” noemde.
Een dag later zette het OM een uiterst zeldzame stap: het diende een wrakingsverzoek in. Niet alleen tegen rechter Janssen, maar ook tegen zijn twee collega’s, omdat zij hem niet hadden gecorrigeerd. Rechters worden in Nederland jaarlijks weliswaar honderden keren gewraakt — in 2024 gebeurde dat 704 keer, waarvan 17 met succes — maar dat het OM zelf tot wraking overgaat, is hoogst uitzonderlijk. In de afgelopen twintig jaar gebeurde dat slechts een handvol keer. Met zo’n verzoek trekt het OM namelijk de kernwaarde van de rechtspraak — onpartijdigheid — in twijfel.
Officier van justitie Stempher nam maandag liefst negen keer het woord vooringenomen in de mond. Hij ging zelfs zo ver te stellen dat de rechtbank daadwerkelijk „vooringenomen is”. Dat is een veel zwaarder verwijt dan dat de rechters de schijn van vooringenomenheid gewekt hebben – waarvan volgens het OM óók sprake is.
Hij hekelde de opmerking van Janssen in december dat Van Liendens computers „veel geheimhouderstukken” bevatten: documenten waarop het verschoningsrecht rust. De rechtbank gaat zo volgens het OM „mee in de redenering van de verdediging”.
Kwalijker nog vindt het OM dat Janssen verschillende opmerkingen maakte over de geloofwaardigheid van processen-verbaal van de FIOD. Dergelijke processen-verbaal worden onder ambtseed opgemaakt en gelden in het strafrecht als wettig bewijs dat in principe voor waar wordt aangenomen. Volgens het OM blijkt uit opmerkingen van Janssen dat hij die processen-verbaal „niet op voorhand geloofwaardig” acht.
Zo riep de rechtbankvoorzitter over de veertien FIOD-rechercheurs die zich geen zoektermen kunnen herinneren de vraag op: is dat „alleen maar onhandig of zit er een zekere mate van bewustheid in”?
Dat de drie rechters hun wraking niet accepteren en die uitgebreid hebben weerlegd, onthulde NRC vorige week op basis van processtukken. Zij vinden onder meer dat Janssens uitlatingen door het OM onjuist en niet in de goede context worden weergegeven.
Bij de wrakingskamer hoefden de rechters dit verweer niet te herhalen. Zij deden er dan ook grotendeels het zwijgen toe.
Wel volgde een scherp antwoord op de vraag van de wrakingskamer – die woensdag 28 januari uitspraak doet – wat de twee collega-rechters er van vinden dat zij ook gewraakt zijn wegens Janssens opmerkingen. „Het is inderdaad zo dat ik die opmerkingen niet heb weersproken”, antwoordde Janneke van der Klashorst. „Ik hecht er belang aan op te merken dat ik achter ieder woord sta.”
Het laatste nieuws en de beste stukken over de mooiste havenstad die er is
Source: NRC