Federal Reserve De Amerikaanse centrale bank is gedagvaard door een openbaar aanklager die door president Trump werd benoemd. De onafhankelijkheid van de Fed staat nu nog sterker onder druk, kort voordat de termijn van voorzitter Jerome Powell afloopt.
De Amerikaanse president Donald Trump (midden) en de voorzitter van de Federal Reserve, Jerome Powell (rechts), tijdens een rondleiding door het Fed-gebouw afgelopen zomer in Washington.
Wanneer de baas van de Amerikaanse centrale bank onverwacht een verklaring afgeeft op een zondag, dan weet je: er is iets belangrijks aan de hand. In het verleden kondigde de Federal Reserve alleen in tijden van crisis in het weekend noodmaatregelen aan, zoals de financiële crisis (2008) of de coronapandemie (2020). Afgelopen zondag verscheen plots op de site van de Fed een videoboodschap van voorzitter Jerome Powell die ging over iets heel anders: de positie van de centrale bank zelf.
De Fed, zo kondigde Powell aan, is afgelopen vrijdag door het Amerikaanse ministerie van Justitie gedagvaard, iets wat, zoals Powell correct stelde, „zonder precedent” is. Volgens Amerikaanse media is Powell persoonlijk gedagvaard. Openbaar aanklager Jeanine Pirro, die door Trump in mei werd benoemd in het District of Columbia, dreigt de Fed met een strafrechtelijke aanklacht naar aanleiding van Powells optreden tijdens een hoorzitting van de Amerikaanse senaat, in juni. De Fed-baas had daar uitleg gegeven over kostenoverschrijdingen bij de renovatie van het Fed-hoofdkantoor in Washington. Onduidelijk is waarvan justitie Powell precies verdenkt.
Volgens Powell gaat de dagvaarding over iets heel anders. Die hoorzitting en die verbouwing zijn slechts „voorwendselen”, zei hij. Waar het daadwerkelijk om gaat, zo suggereerde Powell, is Trumps streven om de onafhankelijkheid van de centrale bank te ondergraven en zélf de rentestand te bepalen. In de scherp getoonzette verklaring sprak Powell van „dreigementen” en „intimidatie”, waarvoor hij niet zal buigen.
Al lang, ook al tijdens zijn eerste termijn van 2017 tot 2021, zet Trump de centrale bank onder druk om de rente te verlagen. Hij beschouwt lage rentes als goed voor de economie, goed voor de beurs, goed voor de huizenmarkt en goed voor zijn eigen vastgoed-en cryptovermogen.
Onafhankelijkheid van centrale banken van de politiek geldt onder beleggers en economen als belangrijke pijler onder het financiële systeem: de centrale bank moet in alle vrijheid de rentestand kunnen bepalen, om zo de inflatie in toom te houden. Trump heeft hier geen oog voor en is altijd gefixeerd geweest op lage rentes.
Trumps aanval op de Fed had maandag een zichtbaar maar mild effect op de financiële markten. De Amerikaanse dollar verzwakte ten opzichte van andere valuta; ten opzichte van de de euro gaf de dollar 0,42 procent prijs. De rente op Amerikaanse staatsobligaties met een looptijd van tien jaar liep op van 4,17 naar 4,19 procent – een teken dat beleggers wat meer rekening houden met hogere inflatie in de toekomst. De Amerikaanse aandelenindex S&P 500 opende maandagmiddag 0,36 procent lager. De prijs van goud – altijd een ‘veilige haven’ voor beleggers – steeg maandag met zo’n 2 procent.
De videoboodschap van Fed-voorzitter Jerome Powell, waarin hij stelt dat de regering-Trump hem heeft gedreigd met een strafrechtelijke aanklacht, op 11 januari.
De relatief milde marktreactie duidt erop dat aantasting van de onafhankelijkheid van de centrale bank onder beleggers (nog) niet als een enorm of acuut risico wordt gezien. Op de markten geldt mogelijk de inschatting dat Powell en het Fed-bestuur zich niet zullen laten afleiden door de dagvaarding, of dat de dagvaarding niet zal leiden tot een strafrechtelijke aanklacht, schreef ING-valuta-analist Francesco Pesole maandag in een analyse.
De Fed kreeg in de Federal Reserve Act (1913) van het Amerikaanse Congres het mandaat om de rentestand te bepalen. Hoewel andere presidenten, onder wie Harry Truman, Richard Nixon en Lyndon Johnson, desondanks ook probeerden het monetair beleid van de Fed te beïnvloeden, is inzet van het strafrecht tegen de centrale bank niet eerder vertoond.
De dagvaarding werpt licht op de politisering van het strafrecht onder Trump-II. Pirro is bondgenoot van de president (en oud-presentator van tv-zender Fox). Trump zei zondag „niets” te weten van de dagvaarding, maar vorige maand nog had hij gezegd: „We denken aan een rechtszaak tegen Powell wegens incompetentie.”
De dagvaarding is een stap op de escalatieladder in Trumps campagne tegen Powell, die altijd onwrikbaar is gebleven. De afgelopen maanden liet de Fed de rente stapsgewijs zakken, omdat de economie afkoelt. Maar vanwege het blijvend hoge inflatierisico wijzen de meeste Fed-bestuurders de snelle en drastische renteverlagingen die Trump wil af.
In juli had Trump in besloten kring al gezwaaid met een ontslagbrief voor Powell, hoewel hij deze brief nooit verstuurde. Het Hooggerechtshof bepaalde in 1935 dat de president de Fed-baas alleen mag ontslaan „for cause”, dat wil zeggen: bij grove nalatigheid. Zo’n grond lijkt de Trump-regering te zoeken in de verbouwing van het Fed-hoofdkantoor in Washington, die flink duurder uit zal pakken dan begroot (2,5 miljard dollar, in plaats van 1,8 miljard). Trump zinspeelt op excessieve luxe en op fraude, dingen die Powell en de Fed stellig ontkennen.
Trump probeert sinds augustus ook Fed-bestuurslid Lisa Cook te ontslaan, op grond van vermeende malversaties van haar bij de aanvraag van een hypotheek, maar tot dusver vocht Cook dit ontslag met succes aan. Binnenkort buigt het Hooggerechtshof zich over deze zaak.
De dagvaarding past kortom in een patroon, maar de timing van de escalatie is opvallend: Powells termijn als Fed-voorzitter loopt af in mei dit jaar. Mogelijk probeert Trump Powells opvolger – die hij nog moet benoemen – alvast onder druk te zetten om een lage rentebeleid te voeren. De nieuwe Fed-voorzitter, zei Trump in december, moet iemand worden „die gelooft in lagere rentes, een stuk lager”.
Mogelijk wil Trump ook Powell onder druk zetten om, behalve zijn Fed-voorzitterschap, ook het lidmaatschap van de Fed-directie op te geven. Powell blijft na zijn afscheid als Fed-baas in mei directielid tot begin 2028, wat betekent dat hij binnen het twaalfkoppige monetaire comité van de Fed kan blijven meebeslissen bij rentevergaderingen. Gebruikelijk is dat oud-Fed-voorzitters ook het bestuur direct verlaten, maar verplicht is dit niet.
Of de dagvaarding van de Fed een strategisch slimme zet is van de Trump-regering, valt nog te bezien. De benoeming van een ‘lage rente’-Fed-baas lijkt er juist door te zijn gecompliceerd. De Senaat moet goedkeuring verlenen aan Trumps kandidaat voor de opvolging van Powell. Eerst moet de Senaatscommissie voor het Bankwezen erover stemmen. De Republikeinen hebben binnen deze commissie een krappe meerderheid hebben van 13 tegen 11 stemmen.
De Republikeinse voorzitter van de commissie, Thom Tillis, reageerde op X scherp afwijzend op het besluit van justitie. Er kan nu „geen twijfel” meer over bestaan dat „adviseurs binnen de Trump-regering actief de onafhankelijkheid van de centrale bank willen ondermijnen”. Hij zegt benoemingen van Fed-bestuurders „inclusief de aankomende vacature van voorzitter” te zullen tegenhouden.
Met nog drie jaar Trump voor de boeg is de felle machtsstrijd over controle over het monetaire beleid in de VS voorlopig nog niet ten einde. De Fed is de belangrijkste centrale bank ter wereld: zij is hoeder van de belangrijkste wereldwijde reservemunt, de dollar, en vormt daarmee een spilfunctie binnen de wereldeconomie. Of de Fed onafhankelijk blijft, wordt een van de thema’s in het financiële jaar 2026.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC