Het beroemde tapijt, dat de slag bij Hastings verbeeldt, maakt dit jaar de oversteek naar London. Er is echter nóg een versie van het tapijt, die in het Reading Museum hangt. De veelbesproken geslachtsdelen zijn daarop echter niet te zien.
is correspondent Groot-Brittannië van de Volkskrant. Hij woont sinds 2003 in Londen.
Alejandro Gonzalez verheugt zich op de tijdelijke komst aankomende nazomer van het Tapijt van Bayeux naar het British Museum in zijn woonplaats Londen. Als voorproefje is de 49-jarige kunstliefhebber op de eerste zaterdag van het jaar naar Reading afgereisd om alvast de Engelse kopie te zien. ‘Het is werkelijk prachtig geborduurd’, zegt hij, ‘maar deze versie blijkt wel wat preutser dan het origineel te zijn. Er is geen piemel te zien.’
Tientallen Britten lopen langs het 70 meter lange wandtapijt dat al honderd jaar in het gratis te bezoeken Reading Museum hangt. ‘Sinds de bekendmaking dat het origineel naar het British Museum komt, is het druk hier’, zegt Gaby, een vrijwilliger die bij de ingang staat, naast een bord waar de hoop wordt uitgesproken dat bezoekers als gift 5 pond achterlaten. ‘Onze kopie is jarenlang een goed bewaard geheim gebleven. In Bayeux is het donkerder en is het dringen, hier kunnen mensen de tijd nemen om het tapijt goed te bekijken.’
Voor Reading is het een nieuwe attractie. De stad ten westen van Londen is vooral bekend als de plek waar de schrijver Jane Austen naar school ging en waar Oscar Wilde in de gevangenis zat. Tevens staan hier de ruïnes van de abdij die koning Hendrik I in de 12de eeuw heeft laten bouwen. Dat was een zoon van Willem de Veroveraar, de hoofdrolspeler van het tapijt. Het wandkleed toont de geschiedenis rondom de Slag bij Hastings in 1066, de oorlog waar de Engelsen werden verslagen door de Normandiërs onder leiding van Willem de Veroveraar.
Het Tapijt van Bayeux is vrijwel zeker gemaakt door bordurende nonnen in de abdij van St. Augustinus, die zich in Canterbury bevindt. Dat gebeurde waarschijnlijk in opdracht van Odo, de bisschop van Bayeux en de halfbroer van Willem de Veroveraar. Een merkwaardige geschiedenis, om een afbeelding van een triomftocht te laten maken door inwoners van een verslagen land. Odo had het laten maken voor de opening in 1077 van ‘zijn’ kathedraal, de plek waar het sindsdien het grootste deel van de tijd heeft gehangen.
Om deze ‘middeleeuwse stripcartoon’ over het ontstaan van de moderne eilandnatie te zien, moesten de Engelsen naar de Franse kathedraalstad Bayeux. Daar kwam aan het einde van de 19de eeuw verandering in dankzij Elizabeth Wardle, een naaldwerker uit Leek, een stad in het industriële hart van Engeland. Haar man Thomas, een textielmagnaat, was bevriend met William Morris, de oprichter van de arts-and-craftsbeweging. De leden van deze artistieke elite keerden zich tegen de excessen van de industriële revolutie zoals goedkope massaproductie.
Geïnspireerd door Morris en gesteund door haar echtgenoot richtte Wardle in 1879 de Leek Embroidery Society op. Tijdens een reis over het vasteland waar ze haar textielwaren probeerde te verkopen, deed ze Bayeux aan. Dat bracht haar op het idee om met het borduurgenootschap een Engelse versie te maken, gebaseerd op foto’s van het tapijt in het South Kensington Museum, het huidige Victoria and Albert Museum. Bij elke scène staat de naam geborduurd van een van de 35 vrouwen die dat deel heeft gemaakt. Het werk nam een jaar in beslag.
Het 70 meter lange borduurwerk, gemaakt van hetzelfde materiaal als het origineel, maakte een tour door Engeland, en zou ook in Duitsland en de Verenigde Staten worden tentoongesteld. In 1895, het jaar waarin Oscar Wilde in de plaatselijke gevangenis belandde, arriveerde het in het stadhuis van Reading. Het tapijt was inmiddels te koop en wethouder Arthur Hill kocht het aan, om het meteen aan de stad te geven. Deze victoriaanse weldoener wilde voorkomen dat het in privéhanden zou vallen.
‘Veertig jaar geleden ben ik in Bayeux geweest, maar dat ik in de buurt woon van een Engelse versie, dat wist ik tot voor kort niet’, zegt de 67-jarige Diane Holden. Voor haar 37-jarige dochter Olivia is het de eerste keer dat ze de ontstaansgeschiedenis van het land op deze wijze ziet afgebeeld. ‘Ik geniet van de geestige details. Neem de havik op de schouder van koning Harold. En het haar van de twee boodschappers van Willem, dat vliegt tegen de wind in. Ik verheug me erop later dit jaar het origineel te zien.’
Het geschiedenisverhaal heeft een mysterieuze scène die lijkt te duiden op een vergeten seksschandaal uit die tijd. Op het origineel is een naakte man te zien, compleet met geslachtsdeel, maar op de Engelse versie heeft hij een broekje aan. In totaal zijn er 93 mannelijke geslachtsdelen te zien op de oorspronkelijke versie, waarvan 88 overigens behoren tot de paarden uit Willems invasiemacht. De meeste van deze penissen – in elk geval alle menselijke – ontbreken op het Tapijt van Reading.
Dat is evenwel niet de schuld van de borduursters uit Leek. Op de met de hand ingekleurde foto’s waar zij zich op baseerden, waren de in het oog springende geslachtsdelen gekuist. Typisch victoriaans.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant