In het woelige Kameroen is voetbal hét bindmiddel bij uitstek, zo bleek tijdens de Afrika Cup. Oud-international Eyong Enoh prijst het werk van bondscoach David Pagou. ‘Niemand had verwacht dat ze zo ver zouden komen.’
is voetbalverslaggever van de Volkskrant.
Natuurlijk was het voor de uitstraling en sfeer van de Afrika Cup prettig dat de nationale ploeg van het organiserende Marokko in het toernooi bleef door de winst in de kwartfinale vrijdag op Kameroen. Zo blijft het in het land en de stadions een levendige bedoening.
Winst van Kameroen was welkom geweest om een heel andere reden. Het voetbal is een enorme afleiding van de onrust in het land. ‘Als Kameroen voetbalt, is er eindelijk eenheid’, zegt oud-voetballer Eyong Enoh (39), die driemaal kampioen werd met Ajax en 55 interlands voor Kameroen speelde. Hij kwam uit op twee WK’s.
In het Centraal-Afrikaanse land woedt sinds 2016 een gewapend conflict tussen verschillende partijen, dat al duizenden levens eiste en meer dan een miljoen mensen op de vlucht deed slaan. Enoh, die medicijnen, antropologie en sociologie studeerde, volgt het op de voet. In de kantine van het jeugdcomplex van NEC, alwaar zijn drie zonen in de jeugdopleiding spelen, vertelt hij er uitgebreid over. ‘Het is een erg complexe situatie, het geweld is geluwd, maar er zijn nog steeds sluimerende conflicten tussen allerlei groepen en partijen.’
Kameroen was lang een Duitse kolonie, maar werd na de Eerste Wereldoorlog opgedeeld in een groot Frans en een kleiner Engels mandaatgebied. Die zouden later samen de Republiek Kameroen gaan vormen. Het Engelstalige deel, in het noord- en zuidwesten, voelt zich achtergesteld en kwam in verzet, in het noorden is de jihadistische beweging Boko Haram actief. Enoh: ‘Iedereen wist dat dit land een tijdbom was.’
Tijdens de presidentsverkiezingen van afgelopen november laaiden de spanningen weer op. De voorbije weken gelden als uitzonderlijk kalm. De reden daarvoor volgens Enoh: voetbal. ‘Kameroeners houden van voetbal, iedereen is bezig met de nationale ploeg. Niemand had verwacht dat ze zo ver zouden komen op de Afrika Cup.’
Rond het nationale team was het tot vlak voor het toernooi ook extreem onrustig. Bondscoach Marc Brys, een Belg, werd uiteindelijk thuisgelaten; een voormalige assistent, de Kameroener David Pagou, stelde een eigen selectie samen zonder de gereputeerde spelers Vincent Aboubakar, André Onana en Eric Choupo-Moting. In Europese media wordt bondsvoorzitter en oud-topspits Samuel Eto’o afgeschilderd als de narcistische, wispelturige kwade genius achter het plan.
Enoh vindt echter dat de ingreep goed is uitgepakt. ‘De selectie telt nieuwe, jonge, onervaren spelers, iedereen was benieuwd hoe ze zich zouden houden op een groot toernooi met veel druk. De groepsfase overleven was al mooi geweest, maar niemand had verwacht dat ze ook de kwartfinale zouden halen. Iedereen gloeit van trots in Kameroen.’
Dat komt door de manier waarop de Ontembare Leeuwen zich manifesteerden. ‘De betrokkenheid, de cohesie in de ploeg is prachtig. Het zijn jongens die overal vandaan komen, met verschillende achtergronden. Maar het is een eenheid, en daarmee een voorbeeld voor het hele land.’
Kameroen won van Gabon en Mozambique, speelde gelijk tegen titelverdediger Ivoorkust en versloeg in de achtste finales Zuid-Afrika, alvorens het onderspit te delven tegen Marokko (2-0). Enoh: ‘Als Kameroen goed presteert, schuift iedere Kameroener zijn persoonlijke belangen en problemen terzijde. Dan voelt iedereen zich één. Dan is iedereen gelukkig.’
Hij prijst bondscoach Pagou, die veel ervaring heeft in de Kameroense competitie. ‘Hij heeft de filosofie dat er niet te veel sterspelers in één team moeten zitten, dat het om het team gaat, dat iedereen dezelfde verantwoordelijkheden heeft. De resultaten bewijzen zijn gelijk.’
De Kameroeners keken de wedstrijden in bars in de buitenlucht. Of in het land waar ze zich vestigden. Enoh: ‘Kameroeners berichten van over de hele wereld dat ze naar het elftal keken, ik deed dat vanuit de Nijmeegse sneeuw. Iedereen vergeet even de ellende van de laatste jaren. De Kameroeners hadden dit echt nodig, deze pauze, deze vrolijkheid.’
De winnaar van de presidentsverkiezingen, Paul Biya, is al veertig jaar aan de macht en met 92 jaar de oudste zittende president ter wereld. Enoh: ‘Hij heeft het over werk en vaderland, maar vooral over vrede. Net als de andere kandidaten dat hadden, trouwens. Maar vrede is een tricky woord. Wat betekent dat? Voor sommigen is het veiligheid, voor anderen vrijheid, voor anderen gerechtigheid. Over het algemeen zijn Kameroeners niet blij met hoe het gaat. Veel mensen hebben geliefden verloren. Ik ken ook mensen die dat overkomen is. Ze willen dat de regering dat erkent, dat ze daar verantwoordelijkheid voor neemt. Je kunt wel ‘vrede’ roepen, maar je moet er ook daden en woorden aan verbinden. Er is nog steeds op veel plekken spanning.’
Het Kameroense elftal heeft een krachtige boodschap afgegeven. ‘In korte tijd met een hoop onrust – chaos, controverses, een nieuwe coach, nieuwe spelers, wat ervaren spelers eruit – heeft dit team echt boven zijn kunnen gepresteerd. Zij zijn het voorbeeld, ze leren de regering een les. Soms leert een ouder van zijn kind.’
Enoh hoopt dat de positieve vibe in het land over de prestaties van de voetbalploeg blijft hangen. Dat het ook het voetbal in Kameroen verder helpt. ‘Voor Eto’o is dit pas het begin. Hij wil het voetbal in Kameroen opbouwen, allereerst in de breedte, met amateurvoetbal. Met meer structuur zodat er meer talent doorkomt. Door een Kameroense coach aan te stellen, laat hij zien dat wij zelf ook goede coaches hebben.’
Het verwondert Enoh niet dat steeds meer Afrikaanse bonden een landgenoot aanstellen. ‘Een Afrikaanse coach voelt meer betrokkenheid, kent de gevoeligheden. Hij zal ook niet snel verder trekken naar een volgende uitdaging. Ze laten zien dat ze kwaliteit hebben.’
Enoh is onder de indruk van het spelniveau op deze Afrika Cup. ‘Soms zie je nog ploegen die de controle verliezen, maar dat maakt het ook bijzonder. Je hebt rauwe spelers die voor het eerst meedoen en vooral met hun hart spelen. Het is entertaining, het is verrassend. Er zijn ‘Europese’ elementen, volwassenheid, maar je ziet ook dingen, acties, doelpunten die je nergens ziet. Ik vind het een mooie mix. De adrenaline, de energierush, het drama met soms keiharde consequenties, de vreugde die een heel volk kan optillen, dat vind ik typisch Afrika Cup.’
In de Europese competities spelen steeds meer Afrikaanse spelers. Maar na hun carrière duiken ze zelden op als trainers of in het management van een Europese profclub. ‘Sommigen gaan terug, sommigen zitten vast in hun hoofd, sommigen gaan failliet, sommigen missen de juiste mindset. Ik geloof niet dat ze te weinig kansen krijgen, dat er een oneerlijk speelveld is, ik geloof dat het bij de oud-spelers zelf ligt. Je moet er vol voor gaan, cursussen volgen, je netwerk aanspreken, jezelf echt pushen. Ik geloof dat de mogelijkheid er altijd ligt.’
Zijn eigen hart ligt niet zozeer bij een functie bij een club, maar bij het individueel ondersteunen van jonge sporters. ‘Ik wil niet beperkt zijn in wie ik help. Ik wil jonge spelers helpen zichzelf te ontwikkelen als voetballer, maar zeker ook als mens, dat ze leren wie ze zijn als persoon.’
Daarnaast heeft hij vijf zonen, van wie er dus drie hopen op een profcarrière, in eerste instantie bij NEC. Ook daar steekt hij veel tijd in. Zijn oudste zoon Bashan speelde eerder bij Ajax, kreeg groeipijnen, speelde minder vaak en raakte depressief. Enoh hielp zijn zoon, haalde daar voldoening uit en helpt nu ook andere jongeren via zijn organisatie 4P-baller.
Hij is met zijn vrouw van Diemen naar Nijmegen verhuisd om zijn kroost van dichtbij bij te staan. Maar Enoh is een kosmopoliet en een duizendpoot, hij organiseert trainingskampen in de Verenigde Staten en Canada, en komt ook nog veel bij Ajax als podcasthost, en in Afrika. Samen met een andere oud-Ajacied, Nwankwo Kanu, gaat hij een wedstrijd organiseren voor Afrikaanse legendarische oud-spelers. De eerste editie is in maart in Nigeria; net als Kameroen plaatste dat land zich niet voor het WK. ‘Dat is enorm jammer. Daarom wil ik ook graag zo’n legends-wedstrijd in Kameroen organiseren. Want voetbal brengt mijn land samen.’
Grote verrassingen bleven uit in de kwartfinales van de Afrika Cup. Marokko schakelde Kameroen uit (2-0) doordat Brahim Díaz voor de vijfde wedstrijd op rij scoorde (een record in de historie van de Afrika Cup) en PSV’er Ismael Saibari voor het eerst doel trof. ‘Kameroen vond ik de minste ploeg’, aldus oud-international Karim El Ahmadi. ‘Maar er staan steeds meer spelers op bij Marokko. Dat is positief.’
Het gevoel is goed voor de halve finale tegen Nigeria, dat veel te sterk was voor Algerije, waar Feyenoorder Anis Hadj Moussa ontbrak door een schorsing. Nigeria heeft de beste aanval van het toernooi met Victor Osimhen, Ademola Lookman, Akor Adams en daarachter Alex Iwobi, maar is achterin kwetsbaar. Marokko speelt graag op de counter en heeft in Díaz een aanvaller in vorm.
Aan de andere kant van het schema viel favoriet Senegal wat tegen in de kwartfinale tegen Mali (1-0). Een treffer van Iliman Ndiaye halverwege de eerste helft was genoeg voor de winst. Bij het dappere Mali kreeg aanvoerder Yves Bissouma op slag van rust rood, wat de aanvalsdrift temde.
Senegal treft nu Egypte, dat in een intense, spannende wedstrijd afrekende met titelverdediger Ivoorkust (3-2). De grote sterren Omar Marmoush (Manchester City) en Mohamed Salah (Liverpool) tekenden voor twee knappe countergoals na uitstekend voorbereidend werk van Emam Ashour. Salah slingerde tussendoor nog een hoekschop op het hoofd van Rami Rabia, waardoor de tegentreffers van Ivoorkust geen effect hadden.
Zo blijft de droom van Salah om eindelijk eens de Afrika Cup te winnen in leven. Hij debuteerde in 2011, een jaar ervoor zegevierde titelrecordhouder Egypte voor de zevende en vooralsnog laatste keer. Op de tribunes toonden Egyptische fans al acht vingers.
Woensdag om 18.00 uur speelt Egypte tegen Senegal, om 21.00 uur trapt Marokko af tegen Nigeria.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant