is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Vanaf vandaag, 11 januari 2026, duurt Ruslands agressieoorlog tegen Oekraïne langer dan die van Hitler tegen de Sovjet-Unie. Het roept de vraag op of we terug zijn in de tijd dat autoritair of totalitair bestuurde landen orgies van geweld op hun eigen bevolking en de wereld loslaten die, uiteindelijk, niet onbeantwoord kunnen blijven.
Zeker is dat de Russische agressie de bakens verzet – al heeft het Afrikaanse continent ook recent nog grote geweldsuitbarstingen gekend. De Amerikaanse bemoeienis met de Vietnamoorlog duurde langer, maar leidde tot intens debat en hevige protesten. Dat bijna 60 duizend Amerikanen stierven, leverde de VS een trauma op dat de inzet van Amerikaans militair geweld ingrijpend veranderde.
Na 9/11 ging Amerika weer groots op oorlogspad, in Irak en Afghanistan. Dat kostte in die landen zeer veel levens en in totaal iets meer dan tienduizend Amerikaanse en geallieerde gesneuvelden. Zo gek als in Vietnam zou Amerika het nooit meer maken.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In de Sovjet-invasie van Afghanistan (1979-’89) sneuvelden circa 15 duizend Sovjetsoldaten. Vergelijk dat met Poetins desastreuze oorlog om Oekraïne van de aardbodem te vegen: tot dusver, volgens serieuze schattingen, tussen de 243 duizend en 352 duizend Russische doden in vier jaar: per jaar zo’n vijftig keer dodelijker dan Afghanistan. Dit is gigantisch. Catastrofaal. Megalomaan. En met zulk gering succes: reden om te stoppen, of juist (zie Vietnam, Afghanistan) om door te gaan. Zeker met Poetin.
Met de opkomst van de autoritaire verlokking in democratische landen, in Europa en vooral Trumps Amerika, lijkt het onderscheid tussen democratisch en autocratisch bestuurde landen te vervagen. Ook internationaal, nu Trump vaker militaire middelen inzet, zij het zo kort mogelijk, liefst van afstand, en zonder boots on the ground. En zelfs Groenland wil hebben. Gezaghebbend analist Ian Bremmer schrijft over Trumps Amerika: ‘De VS kunnen dit jaar niet gezien worden als representatieve democratie – niet omdat ze richting dictatoriaal bewind gaan, maar omdat ze midden in een politieke revolutie zitten waarvan de uitkomst nog jaren onduidelijk zal zijn.’
Zorgvuldig gekozen woorden. In die context is het goed te waarschuwen voor ‘fascisme’ of een politiestaat in Amerika: je wil tenslotte niet dat het daarin uitmondt. En het optreden van ICE-agenten schokt allang het geweten. Maar doen alsof het nu al zover is, gaat tien stappen te ver. Buitenlandminister David van Weel zei donderdag dat ook als Europa zich met succes kan oprichten, de Amerikanen over twintig jaar nog steeds nodig zijn als vrienden. Dat kun je afwijzen, maar kijk eens voorbij de emotie van de dag.
Dan is de opkomst van het autoritaire China de enige zekerheid. Moet je wanhopen over de almacht van Amerika, of juist over zijn zwakte? De conservatief Dan Caldwell spreekt in de Wall Street Journal over wat Trumps buitenlandbeleid beweegt: een torenhoge staatsschuld, lege munitiedepots, ‘en een buitenlandbeleid dat ons de afgelopen dertig jaar niet sterker of rijker heeft gemaakt’. Amerika moet dingen anders doen ‘om geen grote nationale veiligheidscatastrofe te riskeren.’
Niet kracht, maar zwakte als voedingsbodem voor Trumps beleid. Bremmer noemt het Amerika’s late Gorbatsjov-periode: ‘Voor miljoenen Amerikanen zijn de risico’s van een onzekere revolutie beter dan de zekerheid van voortgaand verval onder een systeem dat niet voor hen werkt.’ Dat klinkt herkenbaar vanuit Europa, waar ook steeds meer mensen radicale oplossingen willen.
Je hoort het schuren van de geopolitieke tektonische platen. Dit is de politiek van relatieve achteruitgang. Wellicht bevredigend om Amerika ‘fascistisch’ of ‘autoritair’ te noemen, of vrijelijk te fantaseren over een Europese reactiemacht die Groenland van Trump ‘redt’, maar het getuigt ook van postmoderne verwendheid en militaire onnozelheid. Het verschil tussen een democratische rechtsstaat onder druk en een dictatuur die de Goelag opnieuw uitvindt en een miljoen mensen opoffert aan haar imperiale droom, is te groot.
In onze wereld heeft autoritair Rusland de wereld teruggevoerd naar grootschalige oorlog met immense aantallen doden. Met steun van autoritair China, dat als het Taiwan aanvalt de mensheid voor ongekende gevolgen kan plaatsen. De crisis in Amerika is diep, die in Europa weinig minder, maar in zo’n wereld kunnen we uiteindelijk méér op elkaar zijn aangewezen dan ooit tevoren. Dit is een wereld waarin je, zeker zolang je geen eigen kernwapens hebt, je knopen moet tellen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant