Wekelijks vertelt de hoofdredactie van NU.nl over wat zich op de redactie afspeelt. Deze week: adjunct-hoofdredacteur Thomas Moerman over het twijfelen over beeldmateriaal, AI en marketingtrucs.
We trapten deze week in een promotiestunt. Op een groot spandoek dat aan het Philips Stadion in Eindhoven hing, stond geen PSV, maar PVS. Een blunder, kopten we. Het bleek te gaan om een marketingstunt van een verzekeraar. En nee, ik krijg het niet over mijn hart om de naam van die verzekeraar hier te noemen. Noem me bitter.
Dit soort dingen zijn ontzettend irritant als journalist. Over het algemeen nemen journalisten hun werk erg serieus, en schermen we graag met termen als 'waarheidsvinding' en 'hoeders van de democratie' - ik erken meteen dat dat misschien wat hoogdravend overkomt. Als een of andere jolige marketeer je dan te slim af is met een zogenaamde ludieke actie, ja, dan baal je.
Dit soort dingen komen al heel lang voor, en dat zullen helaas ze ook wel blijven doen. Iets dat nieuwer was in onze journalistieke werkwijze, was dat we in eerste instantie het beeldmateriaal van het spandoek niet vertrouwden. "Zou het photoshop zijn, of AI?", was een van de eerste vragen die hier op de redactie rondging. En dus ging een van onze journalisten die in de buurt woonde even kijken. En ja hoor, er stond echt PVS in plaats van PSV.
Diezelfde gedachte hadden we bij het nieuws over de Domtoren in Utrecht, waarvan de minutenwijzer naar beneden is gevallen. Zou dit wel echt zijn? Terwijl we de gemeente Utrecht belden, gingen we zelf ook even kijken. En ja, het was echt zo (en in dit geval geen promotiestunt).
In dit geval ging het over twee relatief kleine gebeurtenissen. Maar de verschillende foto's die de ronde deden rond de ontvoering van de Venezolaanse leider Maduro illustreerden het probleem kraakhelder. Op sociale media deden talloze AI-foto's van de ontvoering de ronde, die dus niet echt bleken te zijn. Iets later publiceerde Donald Trump ook een foto. Omdat Trump wel vaker nepbeelden plaatst, wist niemand in eerste instantie écht zeker of dit beeld wel te vertrouwen was. Dat bleek uiteindelijk wel het geval.
Onze techverslaggever Rutger Otto schreef hier gisteren al over in zijn rubriek Schermtijd: "Nu AI-beelden zó realistisch zijn, weten mensen straks niet meer wat wel en wat niet waar is."
In één week hadden we dus drie voorbeelden van gebeurtenissen die we niet helemaal vertrouwden. In één geval twijfelden we over de echtheid van het beeld, maar bleek het echt (Trumps foto over Maduro). In een ander geval bleek het nieuws gewoon te kloppen (de Domtoren). In het derde geval vertrouwden we het niet, dachten we dat het klopte (we zagen het immers met onze eigen ogen), maar bleek het een grap.
Het goede nieuws is misschien dat we ons niet hebben laten foppen door AI-beeld. En marketeers? Die kunnen we nog altijd niet vertrouwen.