Zonnestroom Per 1 januari 2027 verdwijnt de salderingsregeling. Dat kan zonnepaneeleigenaren honderden euro’s per jaar kosten. Maar mét zonnepanelen ben je nog steeds goedkoper uit dan zonder – en het is beter voor het klimaat.
Salderingsregeling – wie had ooit gedacht dat dit woord tot de volksmond zou doordringen? Toch behoort deze nogal technische jargonterm inmiddels tot het algemeen bekende vocabulaire. In ieder geval bij de zonnepaneeleigenaren, ongeveer een derde van alle huishoudens in Nederland. Want de salderingsregeling, waar al jarenlang felle politieke discussie over is, raakt hun portemonnee.
Over één jaar, op 1 januari 2027, verdwijnt deze financieel gunstige regeling. Opgewekte zonnestroom die je zelf niet gebruikt en teruglevert aan het stroomnet, mag nu nog worden weggestreept tegen de elektriciteit die je afneemt bij de energieleverancier op momenten dat de zon niet schijnt; op niet-zonnige dagen, zodra het donker wordt of wanneer er een laag sneeuw op je panelen ligt, zoals de afgelopen dagen. De salderingsregeling leidde tot een flinke toename van zonne-energie in Nederland en dus tot klimaatwinst. En tot honderden euro’s besparing op de energierekening.
Wat kan je doen om ook na het afschaffen van de salderingsregeling financieel gezien het meeste uit je zonnepanelen te halen? Is het überhaupt nog financieel voordelig om over te gaan op zonnepanelen, als je ze nog niet hebt – naast dat het natuurlijk gunstig is voor het klimaat? En wat betekent dit alles voor de energietransitie?
Ed en Caty Sjoerdsma uit Castricum waren in 1989 de eersten die zonnepanelen op hun dak kregen in Nederland. De salderingsregeling liet nog even op zich wachten – die werd vijftien jaar later pas ingevoerd, als tijdelijke maatregel om mensen te stimuleren zonnepanelen te kopen. Dat, in combinatie met een dalende prijs voor zonnepanelen, heeft het aandeel zonne-energie in Nederland flink doen stijgen: van ruim onder de 1 procent in 2004 tot 17,8 procent van de netto elektriciteitsproductie in 2024, aldus het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) . Inmiddels wordt nergens in Europa per hoofd van de bevolking zo veel zonne-energie opgewekt als hier.
Concreet werkt de salderingsregeling zo. Stel: een huishouden van vier personen, met een vast energiecontract, verbruikt over een jaar 2.800 kilowattuur (kWh) aan stroom: iets meer dan gemiddeld. Dit huishouden heeft zonnepanelen op het dak die jaarlijks 3.000 kWh opwekken – dus meer dan het gezin verbruikt. Op momenten dat de zon niet schijnt en het huishouden geen eigen zonnestroom opwekt, moet het elektriciteit afnemen bij de energieleverancier. Het huishouden kan de zonnestroom zelf alleen gebruiken op momenten waarop de zon schijnt en de panelen dus iets opwekken. Op die momenten heeft het huishouden juist een overschot aan zonnestroom. Op jaarbasis kan het huishouden ongeveer een derde van de opgewekte zonnestroom zelf verbruiken. De rest, een overschot van 2.000 kWh, levert het via de meterkast automatisch terug aan het net.
Nu het salderen. Het deel van de stroom dat het huishouden van de leverancier afneemt op momenten dat de zon niet schijnt, mag het gezin ‘wegstrepen’ tegen de overtollige zonnestroom die het levert. Het gezin van vier neemt 1.800 kWh af van de leverancier (2.800 kWh jaarverbruik minus 1.000 kWh gebruikte eigen zonnestroom). Het gezin mag die 1.800 kWh afgenomen stroom wegstrepen tegen de 2.000 kWh die ze hebben opgewekt met hun zonnepanelen en zelf niet hebben verbruikt (3.000 kWh in totaal opgewekt minus 1.000 kWh zonnestroom zelf verbruikt). Door de salderingsregeling is het dus financieel voordelig om méér zonnepanelen op je dak te hebben dan dat je zelf direct kunt gebruiken: een enorme stimulans om over te stappen op zonne-energie.
Voor de fijnproever: wat gebeurt er dan met de 200 kWh die het gezin heeft opgewekt maar niet hoefde te salderen? Daarvoor krijgt een huishouden een relatief kleine vergoeding van de energieleverancier. Maar: huishoudens moeten sinds een paar jaar ook een bedrag betalen aan de leverancier om stroom terug te kunnen leveren – de zogenoemde terugleververgoeding.
De salderingsregeling is zo succesvol, dat die aan zijn eigen succes ten onder is gegaan. Op zonnige dagen leveren zonnepaneeleigenaren soms zo veel energie terug dat het elektriciteitsnet overbelast raakt. Terwijl al die huishoudens met panelen op het dak op grijze dagen daar juist veel stroom voor terugvragen. Dat kost de leveranciers geld: zij moeten, als de zon niet schijnt, relatief dure stroom weggeven terwijl ze er op zonnige dagen goedkope stroom voor terugkrijgen. Immers: stroom is meer waard als er minder aanbod is en meer vraag – en vice versa.
Vandaar dat terugleverkosten zijn ingevoerd. Enkele energieleveranciers rekenen geen terugleverkosten maar hanteren een hogere stroomprijs, ook voor hun klanten zónder zonnepanelen. Dat vond het kabinet oneerlijk. Dus zet het per 2027 een streep door de salderingsregeling.
Wat het afschaffen van de salderingsregeling precies voor de portemonnee betekent, hangt af van hoeveel zonne-energie een huishouden opwekt en zelf verbruikt. Maar, zegt Robert Harmsen, onderzoeker energiebeleid aan de Universiteit Utrecht: „Aan het terugleveren van stroom zal netto weinig meer verdiend worden.”
Volgens een berekening van Erik Snitselaar van de Consumentenbond kost dit een huishouden met zonnepanelen al snel honderden euro’s per jaar, in vergelijking tot in de salderingsjaren. Milieu Centraal komt uit op vergelijkbare cijfers.
Onderzoeker Harmsen zou het logisch vinden als energieleveranciers de terugleverkosten die zonnepaneeleigenaren betalen na het afschaffen van de salderingsregeling weer zouden verlagen. Zij hoeven immers geen kosten meer te maken voor het salderen. Maar de Autoriteit Consument & Markt (ACM) ziet dat anders. „De hoeveelheid stroom die zonnepanelen het net op sturen is moeilijk te voorspellen, wat een onbalans veroorzaakt in vraag en aanbod. Daarvoor maken leveranciers nog steeds kosten”, zegt een ACM-woordvoerder.
Het korte antwoord is: ja, als je niet veel meer panelen installeert dan je voor je eigen gebruik nodig hebt. Over het algemeen is zelf opgewekte zonne-energie goedkoper dan de energie die je afneemt van een leverancier. Wie ervan uitgaat dat de zonnepanelen 25 jaar meegaan en de investeringskosten uitsmeert over die periode, komt uit op gemiddelde kosten van 5 cent per opgewekte kWh zonnestroom, zegt directeur Wijnand van Hooff van de brancheorganisatie voor de zonne-energiesector Holland Solar. Een kWh van de energieleverancier kost al gauw rond de 26 cent.
Zo veel mogelijk zelf gebruiken van goedkope zonnestroom, om minder relatief dure stroom te hoeven afnemen: dáár zit nu dus de winst.
Allereerst natuurlijk door je apparaten zo veel mogelijk te gebruiken op de momenten waarop de zon schijnt. Het zonnetje schijnt: vaatwasser aan, auto in de lader. Maar je kunt ook proberen om de momenten waarop je zonnestroom opwekt aan te passen aan de momenten waarop je de meeste energie nodig hebt. Je kunt natuurlijk niet beïnvloeden wanneer de zon schijnt, maar wel wanneer je zonne-energie opvangt.
„We zien steeds vaker dat mensen hun zonnepanelen naar het oosten en westen richten, in plaats van naar het gangbare zuiden”, legt Van Hooff uit. Zonnepanelen op het zuiden gericht leveren vaak de meeste stroom, met een piek in de middag. Wie zijn zonnepanelen op het oosten richt, krijgt juist in de ochtend veel zonnestroom: het moment waarop het koffieapparaat aangaat. Zonnepanelen richting het westen produceren in de avond, wanneer elektrisch wordt gekookt en de tv aangaat.
Een ander trucje, voor wie zijn zonnepanelen al op het zuiden gericht heeft staan: met een batterij of elektrische boiler kun je stroom efficiënter gebruiken. Zo kun je in de middag opgewekte energie opslaan en ’s avonds gebruiken. Op dit moment verdienen thuisbatterijen zich nog niet terug, zegt Snitselaar van de Consumentenbond, maar ze worden wel steeds goedkoper.
Fabrikanten zitten intussen ook niet stil. Bij Solarix in Weesp bijvoorbeeld, bouwen ze zonnepanelen die subtiel in gevels van gebouwen zoals appartementencomplexen en kantoorpanden verwerkt worden. Dat kan een voordeel zijn voor wie de eigen zonnestroom vooral in de ochtend en avond wil gebruiken. Verticale zonnepanelen wekken stroom op wanneer de zon laag staat: in het voor- en najaar en ook in de avond en ochtend.
Overigens, voor wie zonnepanelen lelijk vindt: fabrikanten werken aan alternatieve panelen voor de starre, donkere vlakken. Solarix maakt ze bijvoorbeeld in lichtgrijs. Dat zorgt wel voor een verlies in efficiëntie van zo’n 10 tot 15 procent, zeggen ze bij het bedrijf. Bij fel rood is dat al rond de 40 procent. Je kunt zelfs een heel kunstwerk maken van verschillende kleuren. Bij onderzoeksinstituut TNO werken ingenieurs aan dunne, buigbare zonnecellen. Deze dunne ‘zonnefolies’ waar Nederland voorloper in wil zijn, kunnen meegolven op dakpannen of vangrails en zijn daardoor onherkenbaar.
Ook hier geldt: zonne-energie blijft goedkoper dan energie die je van de energieleverancier koopt. En wek je te veel stroom op, dan verdien je daar in veel gevallen nauwelijks meer op, maar onderaan de streep kost dat je ook geen geld – als je die zonnepanelen al hebt geïnstalleerd, zegt emeritus hoogleraar Martien Visser. Let er dan wel op dat in je contract de terugleverkosten niet hoger zijn dan de terugleververgoeding.
Hoe dan ook, het financiële voordeel wordt voor zonnepaneeleigenaren kleiner. „Vroeger was je een dief van je portemonnee als je geen zonnepanelen nam”, zegt hij. „Dat is vanaf 2027 niet meer zo. Profiteren doe je nog steeds, maar minder dan in de salderingsjaren.” Onderzoeker Harmsen verwoordt het als volgt: „Mensen zijn gewend geraakt aan goedkope elektriciteit door de saldering en zijn het als een verworven recht gaan beschouwen. Dat aan dat recht nu gemorreld wordt, vinden mensen niet fijn. Het voordeel is niet meer automatisch na afschaf van de regeling, mensen zullen er wat voor moeten doen.”
En dan is er natuurlijk nog een ander argument voor zonnepanelen: het klimaat. Daarvoor is zonne-energie altijd gunstiger dan fossiele energie – salderingsregeling of niet.
Sinds het afschaffen van de salderingsregeling in de lucht hing, verkeert de Nederlandse zonnepanelenmarkt in zwaar weer. Er worden veel minder zonnepanelen geïnstalleerd op daken; installateurs zitten zelfs zonder werk. Emeritus hoogleraar Scheffer noemt dat slecht nieuws voor de energietransitie.
Goed nieuws voor de energietransitie is dan weer dat het afschaffen van de salderingsregeling huishoudens stimuleert om klimaatvriendelijke zonnestroom ook echt zelf te gebruiken – dus door te douchen of te wassen op momenten dat de zon schijnt, in plaats van dat te doen op minder klimaatvriendelijke stroom van fossiele brandstoffen. Dat leidt ook tot minder overbelasting van het net. Onderzoeker Harmsen ziet het afschaffen van de salderingsregeling dan ook als een stap in een groenere richting. „Door het ontbreken van een prikkel om slim met stroom om te gaan, is de regeling de energietransitie in de weg gaan zitten. We hebben dankzij de salderingsregeling al heel veel zonne-elektriciteit in Nederland. Nu is het tijd dat we die zonnestroom slim gaan gebruiken.”
Hoogleraar natuurbranden en koolstofcyclus aan de Wageningen Universiteit, dynamisch contract (waarmee de stroomtarieven per uur wisselen).
„Op dit moment salderen wij ongeveer 3.000 kWh per jaar. Als dat straks niet meer kan, besparen wij naar verwachting een paar tientjes minder per maand. Maar ik ben blij dat de salderingsregeling eraf gaat. De regeling was oneerlijk en het werkte de energietransitie tegen, terwijl het doel van de zonnepanelen is om juist je klimaatvoetafdruk te verkleinen.
„Wij kunnen niet veel extra maatregelen nemen om de hoeveelheid zonnestroom die wij zelf gebruiken te verhogen. We hebben al een warmtepomp en batterij. Wel zou het mooi zijn als we straks onze elektrische auto op zonnige middagen voor de deur kunnen laden met onze eigen zonnestroom. Die staat nu nog in een garage.”
Werkt in de IT-sector, dynamisch contract.
„Volgend jaar moet ik slimmer met mijn verbruik omgaan. Onze autoladers kunnen al inspelen op het overschot aan zonnestroom door dan te gaan laden. Ik heb al accu’s toegevoegd.
„Dat de salderingsregeling weggaat vind ik eerlijk, maar ik had liever een geleidelijke afbouw gezien om mensen wat meer de tijd te geven om in te spelen op de nieuwe situatie. En dat de saldering gedeeltelijk zou blijven bestaan. Je ziet al dat zonnepaneelinstallateurs het moeilijk hebben van het ene op de andere moment, omdat de vraag ernaar afneemt.”
Met medewerking van Laura Wismans.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC