is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over natuur en biodiversiteit.
Na de dood van probleemwolf Bram diende zich een nieuw zielig dier aan: ‘Brillie’, een verdwaalde brileidereend. De massale fixatie op één dier roept vragen op.
Precies een jaar geleden, op 13 januari 2025, keek Elian Hijne haar ogen uit. Samen met haar vriend Maurice ontdekte ze een bijzondere vogel aan de Waddenkant van Texel: een brileidereend. De vogel, met een clowneske witte ‘bril’ rond zijn ogen, leeft in het noorden van Siberië en Alaska, waar hij lastig te zien valt. Neergestreken bij Texel was hij dus zwaar de weg kwijt.
Het leek de dwaalgast er prima te bevallen: maandenlang dobberde hij (buiten een kortstondige afwezigheid) prinsheerlijk rond voor Texel, waar hij zich de aandacht van duizenden (vanuit heel Europa) toegesnelde vogelaars liet welgevallen. Zo werd hij een van de meest gemelde vogels op waarneming.nl: 6.816 vogelaars meldden trots hun waarneming op de site.
Eind van afgelopen jaar sloeg de feeststemming om: de vogel werd in zorgwekkende toestand opgenomen in opvangcentrum Ecomare. Vogelgriep was niet uitgesloten, maar de signalen leken er niet op. Mogelijk was de eend verzwakt door de rui en het eten van verkeerde krabben vol parasieten of bacteriën die de vreemdeling niet verdraagt. Ook moest hij ontwormd.
Toen ging het hard: er ontstond online massale bijval voor ‘Brillie’, zoals de pechvogel werd gedoopt op sociale media. Er volgden korte livestreams vanuit de ziekenboeg, Ecomare verzorgde dagelijkse updates: ‘Voor vandaag kunnen wij melden dat de Brileider nog in leven is. Hij eet en neemt veel rust.’ En: ‘De afgelopen dagen laat hij afwisselend actiever gedrag zien, maar tegelijkertijd blijft zijn situatie kwetsbaar en onzeker.’
De toon is die van perscommuniqués over een staatshoofd dat op sterven ligt. Ze worden van meelevend commentaar voorzien door volgers: ‘Zet em op Brillie, je kunt het!’
In deze rubriek geeft Jean-Pierre Geelen, natuurredacteur van de Volkskrant, zijn persoonlijke commentaar op opmerkelijke confrontaties tussen mens en natuur.
Het zullen restjes kerstgedachte zijn geweest, maar dankzij een donatiepagina van Ecomare transformeerde de eend tot kip met gouden eieren: na een week was al meer dan 10.000 euro opgebracht. Mooi. Opvang van zieke en gewonde dieren is een goede zaak, een morele plicht zelfs wanneer de mens schuld heeft aan hun leed (wat nogal vaak het geval is).
Tegelijk dringt zich een gevoel van ongemak op over bedoelingen en betekenis. Zo hopen meelevenden op sociale media dat Brillie snel weer kan worden teruggezet in zee bij Texel, ‘waar hij hoort’. Als Brillie nou ergens juist níét hoorde, is het daar.
Ook de massale fixatie op één dier in problemen roept vragen op. Dat de verzwakte Brillie de strijd vroeg of laat gaat verliezen, stond bij voorbaat al vast. Dat heet natuur. Als hij hier al zou overleven, zou het in eenzaamheid zijn: nageslacht is uitgesloten. Zoals veel dwaalgasten betreft het vermoedelijk een dier dat ergens de verkeerde afslag nam, misschien omdat-ie toch al verzwakt was. Wie zich blindstaart op een bijzondere dwaalgast, staat zich vaak ook te vergapen aan de naderende dood van een zielig pietje. Dat oplappen hooguit een doekje voor het bloeden zou zijn, is een onverteerbare gedachte geworden voor de bijzondere species homo sapiens.
Die was nog maar net bekomen van de tranen om de doodgeschoten wolf ‘Bram’, die heel andere problemen had. De politie moest eind december ingrijpen bij een rouwbetuiging in Renswoude, waar buurtbewoners zich tegen de demonstranten keerden.
Van Bram naar Brillie: de lijn tussen die twee symbooldieren tekent de voortschrijdende disneyficering van de dierenwereld. Een dier met een verhaal gaat op het voetstuk, de tienduizenden kippen en kalkoenen die in de strijd tegen vogelgriep anoniem vergast in grijpers belandden om de pluimveehouderij overeind te houden, leveren geen demonstraties op.
Iedereen is de weg kwijt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns