Met afgrijzen volgde mediamagnaat Joop van den Ende het nieuws over de forse bezuinigingen op de publieke omroep. Ons publieke omroepbestel wordt de nek omgedraaid door het slechtste kabinet dat we ooit hebben gehad, vindt hij. ‘Die bezuinigingen, dat is toch pure censuur?’
is cultuurverslaggever bij de Volkskrant.
Tweeënhalf uur lang geeft Joop van den Ende zijn hoofd alle tijd om de juiste woorden te vinden voor wat hij wil zeggen en als dat hoofd er niet uitkomt, krijgt hij hulp van Ronald Ockhuysen, voormalig hoofdredacteur van Het Parool en nu directeur van de VandenEnde Foundation. Maar als hem wordt gevraagd of het land de afgelopen jaren op andere gebieden dan de media misschien wél iets is opgeschoten met de regeringsdeelname van de PVV van Geert Wilders, knallen de zinnen opeens op mitrailleursnelheid naar buiten: ‘Niets! Ze hebben nul dingen bereikt, nul. Geert Wilders is het ergste wat Nederland is overkomen. Hij heeft twee keer de kans gehad en hij heeft die kans twee keer niet gepakt. Het is helemaal niks, alleen maar geschreeuw. Het is een gezwel.’
Het gaat goed met Joop van den Ende, ‘mediamagnaat op het gebied van televisie en musical’, zoals Wikipedia hem omschrijft. Zijn hart houdt zich alweer een tijd rustig, na zeven dotterbehandelingen, en sinds kort loopt hij met een rollator. ‘Ik heb last van neuropathie in mijn benen, daar is niks tegen te doen, het betekent dat je steeds wankeler gaat lopen. Met die rollator kan ik het hanteren, ik ben al bijna zover dat ik me niet meer schaam voor dat ding.’
In februari wordt hij 84. ‘Als ik dat haal. Op deze leeftijd denk je al snel: haal ik dat nog wel? Ik weet dat het eindigt. Maar de creativiteit in je hoofd is er nog steeds, die zorgt ook dat je bijblijft. Dus ik maak plannen voor de komende tien jaar, kan mij het schelen. Het is een beetje de kop in het zand steken.’
Al ruim een halve eeuw is Van den Ende actief op het gebied van – inderdaad – televisie en musical, maar ook van theater, beeldende kunst, vastgoed, investeringen en beleggingen. Die plannen maakt hij deels vanuit zijn huis in Blaricum en deels vanuit zijn holding Chios Media op de Amsterdamse Zuidas, waar hij drie dagen per week is te vinden. ‘Een uurtje of vijf per dag maximaal, dan gaat bij mij het licht wel uit hoor. Ik praat er met mensen en kijk iedere dag naar de kaartverkoop en naar de omzetcijfers van MediaLane, het bedrijf waar mijn dochter de leiding heeft. Ik vind het heerlijk om een idee voor een nieuwe musical te verzinnen, te kijken of ergens een script in zit, opzetjes te maken; ik doe niks liever dan dingen bedenken.’
Meedenken doet hij ook graag, bijvoorbeeld over de toekomst van de publieke omroep. Afgelopen jaar kondigde het kabinet aan dat het jaarlijkse budget van een miljard euro vanaf 2027 met bijna 160 miljoen euro wordt gekort. Afgelopen december brachten verschillende omroepen de eerste titels naar buiten van programma’s die ze vanwege die bezuinigingen zeggen te moeten opheffen, waaronder Zomergasten, Het Zondagochtendconcert, Studio Voetbal en Andere Tijden Sport.
Van den Ende heeft het nieuws met afgrijzen gevolgd. ‘En er komen nog veel meer titels aan, ik schat dat we nu een kwart hebben gehoord. Dit is het begin van de totale afbraak van ons publieke omroepbestel. Komend najaar bestaat dat 75 jaar, als je rekent vanaf de komst van de televisie. Nu wordt het de nek omgedraaid door het slechtste kabinet dat we ooit hebben gehad, een kabinet dat op tal van terreinen enorm veel schade heeft toegebracht en aan zijn laatste stuiptrekkingen bezig is.’
Twee keer plaatste Joop van den Ende het afgelopen jaar een paginagrote advertentie in bijna alle landelijke dagbladen, waarin hij de politiek verzocht te ‘stoppen met populistische kletspraat’ en pleitte voor een sterke publieke omroep die het broodnodige tegenwicht kan bieden. De laatste stond in oktober in de kranten, de eerste in februari, toen Donald Trump net was geïnaugureerd als president van de Verenigde Staten. Daarbij was, schreef Van den Ende, duidelijk geworden wie in de VS aan de touwtjes trekken: de bazen van de grote Amerikaanse techbedrijven, die ‘verkiezingen manipuleren’ en hun informatiekanalen ‘bewust vervuilen met complottheorieën en leugens, een tactiek die ook in China en Rusland wordt toegepast met als doel het ondermijnen van de stabiliteit van Europa.’
Een rondje dagbladen is duur.
‘Ruim twee ton.’
Waarom ging u niet gewoon meteen naar een talkshow?
‘Daar krijg je geen tijd om iets uit te leggen en het is zo weer voorbij. Ik dacht: ik doe een advertentie. Die hebben we samen gemaakt, hè Ronald?’
Ockhuysen: ‘Ja’.
Van den Ende: ‘Ik maak een beginnetje, daarna gaat meneer de hoofdredacteur eroverheen.’
Ockhuysen: ‘Zo is dat.’
Van den Ende: ‘Ik maak me grote zorgen over de journalistieke onafhankelijkheid: journalistieke onafhankelijkheid is heilig. In de Verenigde Staten bemoeit de president zich met de inhoud van programma’s. Dat is censuur, dat vinden we erg. Maar in Nederland is er óók censuur. Die bezuinigingen, dat is toch pure censuur? En dat allemaal door die achterlijke omroepwet van die gek die zes maanden minister is geweest, hoe heet hij ook alweer...’
Eppo Bruins?
‘Precies, Bruins (de mediaminister namens NSC die in april zijn plannen voor de hervorming van de publieke omroep presenteerde, red.). Wat een enorme... nou ja, laat maar. Het is onkunde, echt onkunde. Er ligt in een la een rapport uit 2023, dat tot stand is gekomen onder leiding van Pieter van Geel van het CDA. Dat is een heel genuanceerd rapport waarin óók kritisch naar de publieke omroep wordt gekeken. Maar dat voorstel dat Bruins ervan heeft gemaakt, is een prul.
‘Ze willen de omroepverenigingen ombouwen tot omroephuizen die vervolgens een levenslange vergunning krijgen om programma’s te produceren. Maar dat is een aanbesteding, dat mag je zo niet regelen volgens de Europese wet; de vrije ondernemers hadden in dit plan meegenomen moeten worden. Verder willen ze van de omroepleden af. Maar die leden zijn van de omroepen, die kán de overheid helemaal niet wegdoen. Het is een waardeloos plan en de mensen van de publieke omroep moeten hier vooral niet als makke schapen achteraan gaan lopen, wat sommigen helaas wel doen. Ik mis het echte verhaal: waar gaan we heen met onze publieke omroep?’
De omroepverenigingen zijn ontstaan tijdens de verzuiling. Bewijst dit gemodder niet vooral dat de publieke omroep veel drastischer moet worden gereorganiseerd?
‘Ben ik niet met je eens. Mensen denken dat de publieke omroep goedkoper wordt als je de omroepverenigingen afschaft, dat is niet waar. We hebben een uniek bestel.’
Maar u vindt wel dat er op de publieke omroep bezuinigd moet worden, zei u in oktober bij Pauw & De Wit.
‘Ja. De overheid moet bezuinigen en het is logisch dat de publieke omroep daaraan bijdraagt. Maar 160 miljoen is te schandalig voor woorden. Honderd miljoen eraf, dat kan ik begrijpen. En dat bedrag moet alleen ten koste gaan van de overhead. Bij de publieke omroep zitten veel te veel lagen, daar kunnen de komende jaren best tussen de 600 en de 800 mensen afvloeien.’
Over wat voor banen heeft u het dan?
‘Ik ga hier niet de grote bedrijfsorganisator uithangen, maar in zijn algemeenheid kun je vaststellen dat de organisatie te stroperig is, zoals bij veel bedrijven en overheidsorganisaties. Dus die 100 miljoen moet je labelen, als politiek, en zeggen: zorg maar dat het gebeurt. Zodat managers die niet de ballen hebben om het zelf te doen, gedwongen worden.
‘Maar binnen de programma’s wordt in Nederland zuinig gewerkt, als je dat vergelijkt met het buitenland, en die vergelijking kan ik maken want ik heb overal gewerkt. Wat wij in een dag maken, daar doen ze in Duitsland drie dagen over, met het dubbele aantal mensen. Al die mooie, kleine programma’s voor kleine doelgroepen die de publieke omroep zo bijzonder maken: hou ze overeind.
Op NPO 2, de zender voor kunst en cultuur, willen ze straks tot zeven, acht uur ’s avonds kinderprogramma’s zetten. Daarmee sloop je zo’n zender. Die programma’s, daar zit betekenis achter. Als je dat weghaalt, hou je alleen nog maar een algemene mix over; maar die is er al, bij RTL, die dat heel goed doet. Ik begrijp het niet. En het irriteert me enorm dat er nu zo weinig mensen opstaan. Journalisten, opiniemakers, belangrijke artiesten en kunstenaars: waarom komen ze niet in opstand? De publieke omroep is voor mij heilig. Heilig!’
Zegt de man die eind jaren tachtig met TV10 aan de wieg stond van de commerciële omroep in Nederland.
‘Ik heb altijd iets willen maken wat een ander nog niet had gemaakt. Een bedrijf bouwen, ik ben mijn hele leven een bedrijvenbouwer geweest. En iemand die het publiek wil amuseren. Met de studio’s in Aalsmeer maakten wij op een gegeven moment 90 procent van alle grote amusementsprogramma’s in Nederland, we konden ze bij de publieke omroep niet meer kwijt. Ik begon niet aan TV10 om de publieke omroep weg te vagen, er was ruimte genoeg om ze naast elkaar te laten bestaan. De publieke omroep was lui en zelfingenomen aan het worden. Concurrentie is fantastisch, dat houdt de boel scherp. Maar ik heb altijd een warm hart voor de publieke omroep gehad, ook toen.’
In 2000 werd het kijk- en luistergeld afgeschaft. Sindsdien wordt de omroep betaald uit de belastinggelden en heeft de politiek er meer invloed op.
‘Ze hadden dat nooit moeten afschaffen, want daardoor zijn de reclame-inkomsten die via de Ster binnenkomen veel te belangrijk geworden. De taal die je nu bij de publieke omroep hoort is de taal van de adverteerders. Het gaat steeds over jong, jong, jong. Maar in 2030 is de helft van de Nederlanders 50-plus. Zijn die niet meer van betekenis? Kun je die weggooien?’
Om de bezuinigingen te compenseren mag de Ster van dit kabinet weer 10 procent van de zendtijd aan reclame besteden, veel meer dan nu.
‘Vind ik fout. Er moeten wel advertenties zijn, want die mensen moeten ook bereikt kunnen worden, maar daar moet een niet te hoog plafond in zitten. Geef die ruimte maar aan de commerciëlen, die bestaan alleen van advertentie-inkomsten.’
Moet de publieke omroep nog wel amusementsprogramma’s uitzenden? Die bieden de commerciëlen ook volop.
‘Zeker moeten ze die uitzenden. Honderd procent zeker.’
Waarom dan?
‘Omdat anders je totale kijkdichtheid naar beneden loopt. Als je de Volkskrant maakt en je hebt niet een paar lekkere pittige interviews met bekende Nederlanders of andere leuke dingen, dan is die krant zo saai als de pest. Je hebt altijd een mix nodig. De publieke omroep moet divers zijn en staan voor een heel breed scala van sociaal, cultureel, informatief en journalistiek werk.’
Ook nu mensen steeds minder lineair kijken en meer streamen?
‘Ik denk niet dat lineaire televisie verdwijnt, de kijkcijfers zijn bij tijd en wijle gigantisch. Wat lineaire televisie zo mooi maakt: er is een keuze gemaakt. In de schouwburg had je aanvankelijk abonnementen, dat werden keuze-abonnementen, met als gevolg dat alleen de grote dingen vol zaten. Ik herinner me een fantastische schouwburgdirecteur in Drachten, Roel Oostra. Die ging voor het doek zitten en sprak het publiek toe: jullie hebben nu hiervoor gekozen, maar ga vooral ook naar die onbekendere voorstelling van volgende maand, ik heb hem gezien, hij is prachtig! Het is heerlijk om niet te hoeven nadenken, te weten dat je gaat kijken naar iets dat door goeie mensen geselecteerd is. Programmering is hogeschoolwerk.’
Maar er wordt dus steeds meer gestreamd.
‘Voor streaming heeft de publieke omroep NPO Plus en daar doen ze veel te weinig mee. De NPO heeft het grootste en beste archief dat er is, met een van de beste televisiemusea van de wereld, mediamuseum Beeld en Geluid: dat staat in de top 3 van de wereld. Als ik de leiding zou hebben, zou ik NPO Plus helemaal gratis maken en flink uitbouwen. Ontsluit al die oude documentaires. Als je het verleden niet kent, weet je niet hoe de toekomst werkt. Maar goed, dat is duur, met een paar miljoen ben je er niet.
‘De publieke omroep heeft nog steeds last van wat die vorige voorzitter, Frederieke Leeflang, heeft aangericht. Ze heeft alleen maar schade toegebracht: talenten eruit gewerkt, de structuur nog stroperiger gemaakt. Als een omroep nu een programma bedenkt, gaat dat eerst naar programmatafels. Daar doen allemaal mensen er een plasje over, maar daar wordt zo’n programma nooit beter van. Ik ga toch niet te hard tekeer hè, hou je het wel een beetje positief?’
Na de advertenties kreeg u bijval maar ook kritiek; zo werd gezegd dat u het alleen maar opneemt voor de publieke omroep omdat het bedrijf van uw dochter daar veel programma’s voor produceert.
‘Onze dochter bouwt sinds 2014 aan een bedrijf, MediaLane. Werkende vrouw, kind, gescheiden. Geweldige moeder. Ik ben trots op haar. Haar bedrijf produceert televisieprogramma’s, concerten, Ziggo Dome-dingen, theater. De toekomst van televisie ziet er niet waanzinnig positief uit. Televisie beslaat 30 procent van het bedrijf, een klein deel. En de invloed die ik daarop heb is minimaal.’
U was een van de investeerders, bent u nog bij MediaLane betrokken?
‘Ik ben altijd investeerder gebleven, ik ben commissaris en zo. Maar de gedachte dat ik 4,5 ton zou hebben geïnvesteerd om mijn dochter te helpen...’
Ockhuysen: ‘Je had het beter rechtstreeks aan haar kunnen overmaken.’
Van den Ende: ‘Als mensen twijfelen aan de oprechtheid van mijn bedoelingen, neem ik ze dat kwalijk. Ik geef een groot gedeelte van mijn vermogen weg. Alleen al met de VandenEnde Foundation hebben we in de afgelopen vijfentwintig jaar 240 miljoen euro weggegeven aan kunst en cultuur. Nog steeds gaat er per jaar, inclusief de investeringen die we hebben gedaan en waar we huur voor terugkrijgen, 7 miljoen uit. Toch Ronald?’
Ockhuysen: ‘Wij geven 6,8 miljoen euro per jaar uit.’
Van den Ende: ‘Dus dat is wat we doen. Dat hóéf ik niet te doen. Als je kritiek op mij hebt: ga je gang. Maar denk er even over na. Geef ik mijn geld weg om ergens een wit voetje te halen? Nee. Waarom dan wel? Vanwege mijn verleden, mijn opvoeding en mijn vrouw, die dezelfde achtergrond heeft als ik. En ik hoop dat mijn kinderen daarmee doorgaan als ik dood ben, want ik ga een keer dood.’
***
Zijn allereerste kennismaking met het fenomeen televisie herinnert Joop van den Ende zich nog precies. ‘Dat was op straat voor een winkeletalage waarin een televisie stond, en op die televisie was een kinderserie te zien... god, hoe heette die ook alweer. Wacht, ik zoek het voor je op.’ Hij pakt zijn telefoon en begint er tegenaan te mompelen.
Zit u nou met ChatGPT te praten?
‘Jajaja. Ik ben eraan verslaafd geraakt. Kijk, daar is het antwoord al. Dappere Dodo. Het was in 1955, toen was ik 13. In de straat waar wij woonden had niemand televisie, het was een volkse buurt en de meeste mensen waren zo arm als kerkratten, heel Nederland was arm. Het was een zware tijd voor mijn ouders. Ik heb dat als kind eigenlijk niet zo gevoeld, mijn vader werkte hard, mijn moeder zorgde goed voor ons, ik kom uit een keurig katholiek gezin – keurig maar eenvoudig. Die televisie was natuurlijk een wonder.’
Wat deed het met u?
‘Ik vond het wel bijzonder wat er gebeurde, maar ik was in die tijd vooral geobsedeerd door het toneel. Waar het vandaan kwam, god mag het weten, maar ik was gefascineerd door het podium. Ik werd lid van het Amsterdams Jongeren Toneel van Miek Stranger. Ze bracht kinderen uit de volksbuurten in contact met kunst en cultuur. Die liet ze Shakespeare spelen, Molière. Ze nam ons mee naar de schouwburg en liet ons de Gijsbrecht van Amstel zien. Geen idee waar het over ging, ten langen leste, weet ik veel wat er allemaal geroepen werd: maar dat licht, die mensen, het spektakel, bezéten was ik ervan. En dat is nooit meer weggegaan.
‘Je moet bedenken: ik was dyslectisch, had moeite met lezen en schrijven, ik was naar de ambachtsschool gestuurd om timmerman te worden. Ik had flaporen, O-benen, ik stotterde, noem maar op. Ik was kansloos, totaal kansloos. Ik zat op voetbal en dat vond ik verschrikkelijk. Ik was ook niet een jongen van de plaatjes en de muziek. Maar door Miek Stranger wist ik opeens wat ik wilde. Die vrouw heeft mij aangeraakt. Daarom zijn kunst en cultuur voor mij zo belangrijk.’
Zo’n magisch moment is er op het gebied van televisie nooit geweest?
‘Toen ik in militaire dienst zat en Open het dorp zag, van Mies Bouwman. Pas toen werd ik gegrepen door dat medium. Maar ervoor werken deed ik veel later. Toneel is de basis onder alles wat ik heb gedaan, en door mijn theaterwerk werd ik als het ware naar die televisie geduwd. Presentator Ted de Braak maakte een programma in het land voor de NCRV en ik ging zalen huren, een podium en stoelen neerzetten, kaartjes verkopen. Ik heb alles geleerd door het te doen. Want ik wist niks hè. Dus ik keek om me heen: oooo, dát. Ooo, zó. Ik moet met díé praten, ik moet dát doen, ik moet dáárbij zijn. Ik wilde alles leren, nog steeds, ook al die nieuwe technieken: ik wil het weten en begrijpen en leren.’
Hoe gaat het nu met de dyslexie?
‘Ik lees boeken, geen tien romans per week maar ik lees. Ik kan typen met één vinger, dan ben ik een half uur bezig en dan heb ik nog maar zo’n stukje’ (wijst een paar centimeter aan en pakt dan zijn telefoon): ‘Dit is voor mij de uitvinding van de eeuw. Dit is groter dan televisie, groter dan alles.’
De mobiele telefoon?
‘Nee, AI. Zo’n taalding als ChatGPT is voor mij heel geschikt. Ik heb altijd iemand in de buurt gehad die brieven en rapporten voor me schreef, nu kan ik dankzij Chat schrijven zonder fouten te maken. Ik produceer stukken bij de vleet. Ideeën, formules. Het is een fantastisch iets.’
AI is ook gevaarlijk en griezelig toch? U bent van de menselijke creativiteit; die wordt door AI geplunderd.
‘Het is verschrikkelijk eng. Maar ik ga even terug naar eind 19de eeuw. De krantenwereld ontstond: het grote gevaar. De gewone man ging lezen en werd beïnvloed. Toen kwam de wetgeving. Ze mochten niet zus en ze mochten niet zo. Journalistieke onafhankelijkheid, redactiestatuten: het werd allemaal vastgelegd. Waarom is dat er nog niet voor de sociale media? Waarom laat de politiek dat lopen?’
Moeten we er blij mee zijn als we straks een musical krijgen die door AI is gemaakt?
‘Er is nu een heel leuke musical in New York te zien, Maybe Happy Ending, over twee robots die in een bejaardenhuis zitten nadat ze zijn afgedankt. Fantastisch.’
Maar die is door mensen verzonnen.
‘AI heeft nog nooit iets zelf bedacht. Je vraagt en je voedt. Ik zie het als gereedschap. Maar het moet gereguleerd worden. Je kunt de ontwikkeling in de wereld niet tegenhouden maar je moet het wel structureren. Je moet er verstandig mee omgaan. We gaan nu praten over een minister van digitalisering. Die had er allang moeten zijn! Maar de politiek zat de afgelopen jaren zijn tijd te verdoen.’
U moet weinig van Wilders hebben...
‘Niks.’
Maar wat vindt u van de mensen die op hem stemmen?
‘Die mensen mag je dat niet kwalijk nemen. Ik neem het publiek nooit iets kwalijk, nooit. De mensen die verantwoordelijk zijn, die wel. Wilders is een populist. Hij raakt punten aan en de mensen denken: ja! Het wordt gezegd! Maar alleen maar zeggen, daar heb je niks aan. Je moet het oplossen. De oude politiek heeft veel te laat begrepen dat je de taal van de mensen moet spreken. De PvdA was een partij voor de arbeiders. Ik heb een paar keer op Wim Kok gestemd, goede vent vond ik dat. Nu praat die partij over genderneutrale toiletten.’
SBS6, de zender van uw voormalige Endemol-kompaan John de Mol, wordt wel het Nederlandse Fox News genoemd.
‘Toen ik in oktober bij Pauw & De Wit zei dat SBS6 een bepaalde afslag had genomen, kreeg ik de volgende dag een enorm boze hoofdredacteur aan de telefoon. Hij vond dat ik zijn nieuwsprogramma’s als onbetrouwbaar neerzette, dat was niet mijn bedoeling dus daar heb ik excuses voor aangeboden. Maar SBS6 is wel Foxerig. Met Nieuws van de Dag, met de programma’s van Johan Derksen en Hélène Hendriks en met het soort amusement dat John maakt, is de zender heel volks. Maar in de televisieprogramma’s die ik heb mogen maken, heb ik ook altijd gedacht aan de massa. Ik snap die keuze. Ik kijk zelf trouwens ook geregeld naar Derksen en Van der Gijp, en naar Hendriks, dus ik heb er niks op tegen.’
Nee?
‘Nee. Zou ik het zelf gedaan hebben: nee. John staat anders in het leven dan ik. Maar als je als SBS een plek moet veroveren naast RTL en de NPO, dan moet je een keuze maken. Je zoekt als zender je publiek.’
Twee jaar geleden heeft het SBS6-debat de PVV aan een overwinning geholpen.
‘En dit jaar was het RTL4-debat waar Rob Jetten mocht komen de gamechanger. Ik zie het gevaar wel, er worden meningen verkondigd en die zijn soms ophitserig. Maar in de Tweede Kamer gebeurt niet anders. Die verantwoordelijkheid vind ik groter dan die van een televisiezender. De PVV, JA21 en Forum voor Democratie zijn samen goed voor drieënhalf miljoen mensen, en die partijen zijn denk ik extremer dan wat we nu op SBS6 zien.’
Hebben uw advertenties effect gehad?
‘Ja. Er zijn drie politieke partijen die gereageerd hebben en een gesprek met me zijn aangegaan: wat bedoel je precies? En dat was mijn enige bedoeling. Ik hoop dat we zo snel mogelijk een nieuw kabinet krijgen dat de onafhankelijke journalistiek en de kunst en cultuur in bescherming neemt. En ik heb er wel vertrouwen in, met al die nieuwe, jonge politici. Het is toch fantastisch dat we in deze tijd van vertrutting een premier krijgen die openlijk gay is, en vrolijke foto’s van zijn vriend deelt? Er is nog van alles mogelijk.’
Op wie heeft u gestemd?
‘Dat zeg ik nooit, maar ik heb strategisch gestemd. Ik wil dat de beschaving terugkomt.’
23 februari 1942 Geboren in Amsterdam.
1954 Timmerlessen op de Don Bosco School.
1955 Lid van het Amsterdams Jongeren Toneel onder leiding van Miek Stranger.
1960 Optredens als clown Taco.
1964 Impresario van Anneke Grönloh, Ria Valk en André van Duin.
1965 Feestwinkel en impresariaat aan de Oostzanerdijk in Amsterdam.
1971 Joop van den Ende Producties, producent van televisieprogramma’s, toneelstukken, musicals en theaterrevues.
1980 Producent van de speelfilm Spetters.
1988 Huwelijk met Janine.
1989 Geboorte van dochter Iris.
1991 Eerste grote musical: Cyrano.
1992 Geboorte zoon Vincent.
1993 Opening Circustheater in Scheveningen met The Phantom of the Opera.
1994 Fusie met John de Mol: Endemol Entertainment.
1998 Oprichting Stage Entertainment.
2000 Verkoop Endemol aan het Spaanse Telefónica.
2001 Mede-oprichter en bestuursvoorzitter van de VandenEnde Foundation.
2010 Opening DeLaMar (schenking van de VandenEnde Foundation aan Amsterdam).
2011 Eredoctoraat aan Erasmus Universiteit Rotterdam.
2018 Verkoop Stage Entertainment.
2025 Creatief producent van Malle Babbe, musical over Rob de Nijs.
Dit is een interview uit Volkskrant Magazine. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant