Reza Pahlavi heeft de rol van oppositieleider op zich genomen. Donderdag riep hij Iraniërs op de straat op te gaan, vrijdag deed hij dat opnieuw. Maar het is niet duidelijk hoeveel aanhang de oudste zoon van de vroegere leider van Iran heeft.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Donderdag waren er veel demonstranten op de been in Iran. Of dat vrijdag weer zo was is niet bekend: het internet is geblokkeerd. Ook is onduidelijk of al die duizenden mensen de straat opgaan omdat Pahlavi daartoe heeft opgeroepen of dat ze zelf al van plan waren.
De populariteit van Pahlavi, oudste zoon en troonopvolger van de in 1979 afgezette shah van Iran, is bij Iran-watchers namelijk een grote onbekende factor. Reza Pahlavi, die naar zijn vader is vernoemd, lijkt bekender in het buitenland dan in zijn geboorteland; hij wordt vanwege zijn afkomst door buitenlandse media nauwlettend gevolgd.
The Guardian haalt hem vrijdag opnieuw aan als oppositieleider die, net als donderdag, de bevolking oproept om ’s avonds de straat op te gaan. In deze krant wordt ook vermeld dat hij Donald Trump heeft opgeroepen de demonstranten te helpen. De Iraanse leider, ayatollah Ali Khamenei, wil volgens hem ‘de internet-blackout gebruiken om deze jonge helden te vermoorden’.
Reza Pahlevi was 19 toen zijn vader, shah (koning) Reza Pahlevi, uit Iran werd verdreven door aanhangers van ayatollah Ruhollah Khomeini. Zijn vader overleed een jaar later. Op 31 oktober 1980 volgde de jonge Reza Pahlavi hem op en riep zichzelf in het buitenland uit tot shah.
Hij vestigde zich in Amerika. Volgens Politico leeft hij daar hoofdzakelijk van wat er over is van het vermogen van zijn familie, en is zijn enige voltijdse bezigheid ‘praten over Iran’.
Als kind en kroonprins heeft hij nooit veel geleerd, behalve vliegen. Hij was 11 jaar toen hij zijn eerste solovlucht uitvoerde, en 12 toen hij zijn eerste licentie kreeg. Dat was in de jaren dat olierijkdom niet op kon en zijn vader probeerde van Iran het voortvarendste en modernste land ter wereld te maken, indachtig het grote Perzische rijk dat Iran ooit was geweest.
Niets had de jonge Reza dus voorbereid op een bestaan in ballingschap. De laatste jaren is de stemming in Iran echter omgeslagen en heeft Pahlavi de gelegenheid aangegrepen om zijn naam in de strijd te gooien. Hij noemt zich geen koning meer, maar ‘kroonprins’ en werpt zich op als een voorvechter van democratie, liberalisme en een scheiding van religie en staat.
Hij houdt met steeds grotere regelmaat redevoeringen en spreekbeurten. The New York Times spreekt van ‘een stortvloed’. Hij toont zich daarin een groot tegenstander van de radicale islam, de stroming die in 1979 zijn vader van de troon stootte. Hij waarschuwt dat de ayatollahs deze radicale islam verspreiden in het Midden-Oosten en in het Westen.
Vorig jaar noemde hij de dodelijke Israëlische bombardementen die twaalf dagen lang op Iran neerregenden ‘een kans’ voor een volksopstand. Hij pleitte ervoor de Iraanse Revolutionaire Garde tot ‘terroristische organisatie’ te bestempelen omdat die Hezbollah, Hamas en de Houthi’s financiert. Reza Pahlavi ziet ook de Israëlische invasie van Gaza als ‘een kans’ om het bewind van de huidige ayatollah Khamenei omver te werpen.
De oppositie in Iran neemt hem die standpunten niet in dank af. Schrijver Sahar Delijani zegt bijvoorbeeld: ‘Mensen die zeggen dat oorlog tot regime-wisseling zal leiden, zijn niet geïnteresseerd in democratie.’ Pahlavi wordt volgens Al Jazeera zelfs een ‘verrader’ genoemd.
Toch blijkt Reza Pahlavi in eigen land een zekere populariteit te hebben opgebouwd. Die lijkt grotendeels te berusten op zijn aanwezigheid op internet, waarmee hij vooral jongeren aanspreekt. Maar hoe groot die aanhang onder de jeugd werkelijk is, is niet bekend.
De laatste tijd voorspelt Pahlavi steeds nadrukkelijker de val van het Iraanse regime. ‘Dit is ons Berlijnse Muurmoment’, zegt hij. Europa en de VS moeten zich volgens hem voorbereiden op ‘de ineenstorting van de regering in Teheran’. De internet-blackout van vrijdag is daarvan volgens hem ook een aankondiging: die is ‘geen teken van kracht, maar juist van zwakte’. Het regime is bang, zegt hij. En uiteindelijk zal de val van de ayatollahs ‘de weg bereiden voor vrede in het hele Midden-Oosten’.
Zonder internet kwam er vrijdag niets naar buiten; de enige beelden die de media haalden waren filmpjes van donderdag, toen het internet nog werkte. Daarop zijn vele duizenden demonstranten te zien en brandende auto’s en overheidsgebouwen.
Mededelingen van de autoriteiten kwamen wel naar buiten. Op de staatstelevisie werd vrijdag voor het eerst melding gemaakt van de protesten. De nieuwslezer noemde de betogers ‘terroristische vertegenwoordigers’ van Israël en de VS. De Iraanse leider Khamenei zei in een toespraak ‘niet te zullen buigen’.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant