Literaire non-fictie In het autobiografische Uitzaaien beschrijft Robert Haasnoot dat hij te horen krijgt dat hij ernstig ziek is en dat de kans groot is dat hij snel zal overlijden. Het levert een bijzonder boek op.
Katwijk, 18 december 2024.
Robert Haasnoot: Uitzaaien. Magonia, 163 blz. € 22,95
Het is niet minder dan een klein wonder dat Robert Haasnoot (1961) erin geslaagd is om van Uitzaaien een volledig boek te maken, in plaats van een handjevol pagina’s. In het autobiografische werk krijgt hij namelijk al op de eerste pagina’s te horen dat hij ernstig ziek is en dat de kans groot is dat hij snel zal overlijden: longkanker, stadium vier. Hij schuift de romans waar hij aan werkte aan de kant en begint onmiddellijk over zijn ziekte te rapporteren. Waar collega Sander Kollaard het onderwerp enkele jaren terug in Stadium IV (2015) nog in fictie behandelde, daar is het Haasnoot bittere ernst waar haast bij geboden is.
Haasnoot, die in het verleden mooie fictie schreef die zich vooral in en rondom Katwijk afspeelde, heeft Amerikaanse wortels maar treedt de kwade tijding met een Hollandse nuchterheid tegemoet. In plaats van emotioneel te worden schiet hij in een contemplatieve modus en dwalen zijn gedachten op het lieflijke af naar zijn jeugd in de VS en naar wat andere kunstenaars allemaal over ziekte en de dood te zeggen hadden.
Die reflex komt aanvankelijk op de lezer over als een soort muur van intellect, van een doodsbericht – hoe toepasselijk – het hoofd te willen bieden in plaats van het tot het hart te laten doordringen. De tranen komen op den duur wel, maar alsnog beheerst en met mate; Haasnoot weet zich ook al snel met zijn lot te verzoenen. En als een volstrekte verrassing komt de ziekte ook niet, want hij heeft gedurende zijn leven flink wat sigaretten gerookt. Waar hij gewoon mee doorgaat, want als hij in het ziekenhuis wordt behandeld, glipt hij af en toe naar buiten om het op een paffen te zetten. Of op een „dampen”, zoals hij een of andere nieuwe manier van roken noemt. Denk aan het nummer Smokers Outside The Hospital Doors van de Editors nu we toch aan het associëren zijn.
Maar een rotziekte kan vreemde sprongen maken. Eerst speelt het verstoppertje en menen de artsen dat Haasnoot toch geen kanker heeft maar slechts een longontsteking. Daarna, als het toch echt kanker blijkt te zijn, slaan de behandelingen verrassend goed aan en dient de schrijver zich weer tot het leven te richten in plaats van een levenseinde. Voor de duidelijkheid: het is inmiddels drieënhalf jaar geleden dat Haasnoots ziekte werd geconstateerd en hij leeft nog steeds.
Uitzaaien is een bijzonder boek. Het heeft niets van de grimmigheid die je met een terminale ziekte in verband brengt en is eerder licht en levenslustig dan zwaarmoedig of berouwvol (dat roken). Haasnoot fietst door de duinen, spreekt af met familie en vrienden en slaagt erin om woorden te vinden voor de gelatenheid die bezit van hem neemt. Het ziekenhuis zet hij op zeker moment zelfs neer als een soort voorbode van de hemel. „Nee, hier zal niemand me iets verwijten. Hier wordt voor me gezorgd en over me gewaakt. Elke hartslag en ademtocht wordt geregistreerd. Nu ik eenmaal ontmaskerd ben door een röntgenapparaat en een PET-scanner kan ik alle zelfbedrog laten varen, alle verzet staken en het genot van een bevrijdende nederlaag ondergaan.”
Je zou kunnen zeggen: verstrek dit boek aan iedereen die terminaal ziek is. En misschien zijn intimi van die patiënten er nog wel meer bij gebaat. Want doodziek zijn, dat blijkt heel anders in elkaar te kunnen steken dan je zou verwachten.
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC