Astrid Roemer (1947-2026), schrijver Ze schreef al in de jaren zeventig over dekolonisatie, racisme en de achtergestelde positie van zwarte vrouwen en was daarmee een literaire pionier.
Astrid Roemer, afgelopen zomer in het huis van de Braziliaanse schrijver Conceicao Evaristo's in Little Africa, Rio de Janeiro.
„Ik hou zo veel van woorden”, zei Astrid Roemer tien jaar geleden in NRC. „Als ik sterf zal ik de taal het meest missen.” De schrijver was toen net onderscheiden met de P.C. Hooftprijs, die de opmaat bleek voor een hernieuwde waardering van haar werk. Daarin gingen volgens de jury „politiek engagement en literair experiment” hand in hand. Na de toekenning van de prijs werd haar werk ontdekt door een nieuwe generatie, waarna een reeks vertalingen en nieuwe prijzen volgden. Roemer overleed donderdag op 78-jarige leeftijd in Paramaribo.
Inmiddels geldt Roemer als een literaire pionier, die al in de jaren zeventig schreef over dekolonisatie, racisme en de achtergestelde positie van zwarte vrouwen. De vertaling van haar roman Over de gekte van een vrouw (1982) haalde in 2025 de longlist van de International Man Booker Prize en werd in het Verenigd Koninkrijk onthaald als „a classic in queer literature”.
Roemer was niet bang voor complexe literaire constructies, wat haar de lof van critici en de bewondering van collega-auteurs opleverde. Ze raakte echter ook enkele malen verzeild in controverses door politieke uitspraken. Toen haar in 2021 de Prijs der Nederlandse Letteren werd toegekend wegens haar werk dat „onconventioneel, poëtisch en doorleefd” was, bleek Roemers onconventionaliteit voor problemen te zorgen. De prijsuitreiking door de Belgische koning werd afgelast omdat ze zich lovend had uitgelaten over Desi Bouterse, en ook na zijn veroordeling wegens de Decembermoorden weigerde hem een moordenaar te noemen. Zelf beschouwde ze de affaire als „een actie van diaspora-Surinamers, bedoeld om mij wat mij gelukkig maakt, te ontzeggen”.
Roemer werd op 27 april 1947 in Paramaribo geboren. In 2016 vertelde ze hoe ze als kind in Suriname liedjes van Annie M.G. Schmidt op de radio hoorde en zo gefascineerd raakte door taal. „Ik luisterde graag naar volwassenen en vond het bijzonder wat taalgebruik deed. Dat die geluiden en tekens betekenis hadden, dat ze mensen raakten.” Ze werd een veellezer, een kind dat bij de boekhandel in Paramaribo zelf boeken bestelde waarover ze recensies had gelezen.
Op haar twintigste vertrok ze naar Nederland, waar ze doorbrak als schrijver, al weigerde ze zich in een hokje te laten stoppen: „Met Suriname ben ik getrouwd, Nederland is mijn minnaar, met Afrika heb ik een homofiele relatie en met elk ander land ben ik geneigd slippertjes te maken.”
Over de gekte van een vrouw maakte haar tot een rolmodel voor veel vrouwen en vestigde haar reputatie als een van de belangrijkste Surinaams-Nederlandse auteurs. Roemers meest ambitieuze project was de trilogie Gewaagd leven (1996), Lijken op liefde (1997) en Was getekend (1999) waarin ze in ruim duizend pagina’s de problematische Surinaams-Nederlandse verhoudingen onder de loep nam. Ze wilde, zei ze, de patronen laten zien die in de Surinaamse geschiedenis steeds terugkeren. „Ik bedoel daarmee niet dat Suriname vastzit in een vicieuze cirkel, dat zou mij veel te fatalistisch zijn. Het gaat erom dat je niet aan je eigen geschiedenis kunt ontsnappen, maar dat je er wel een nieuwe verhouding toe kunt vinden”, zei ze in NRC.
Daarna werd het geruime tijd stil rondom Roemer, die ook nog kortstondig gemeenteraadslid was voor GroenLinks in Den Haag. Ze voelde zich jarenlang opgejaagd, zei ze, door inbrekers en stalkers, door mensen die zich voor haar uitgaven en ook door de politie. Na de toekenning van de P.C. Hooftprijs ging Roemer weer meer publiceren; in 2024 werd DealersDochter genomineerd voor de grote Belgische literatuurprijs De Boon.
Inmiddels woonde Roemer weer in Suriname, in het huis van haar in 2019 overleden moeder. Ze wilde er niet meer weg, vertelde ze NRC in 2021. „Ik ben op doorreis in de overdrachtelijke zin, richting de laatste twintig jaar van mijn bestaan.” Ze had nog zeker acht boeken te schrijven, liet ze weten. Enkele weken voor haar dood voltooide ze haar laatste roman. In 2016 had ze al gezegd dat ze alleen nog autobiografisch wilde schrijven. „Voordat je plotseling sterft en anderen over je gaan schrijven op basis van roddel en leugens. Ik heb niets tegen biografen, maar je kunt beter eerst zelf je eigen ding onder woorden brengen.”
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC