Zap De vijfdelige documentaire lijkt op ‘Ik Vertrek’ met als verschil dat de nadruk hier meer ligt op de politieke motieven, schrijft onze recensent. En waarom blijft in de eerste aflevering het belaste verleden van vluchtplaats Hohenau onbenoemd?
Nederlandse kolonisten Mart en Anne in 'Wakker in Paraguay'.
Voor alle Nederlanders die niet meer tegen Nederland kunnen is er hoop in Paraguay. Daar stichten vier landgenoten de kolonie Oasis Obligado, een ‘walhalla van vrijheid’ voor mensen die vluchten voor de onderdrukking van de Nederlandse regering. Ze vluchten voor hoge belastingen, voor 5G-straling en vliegtuigsporen aan de hemel. Een van de kolonisten verlangt naar het Nederland van vroeger waar je nog gewoon „dronken op je brommer door het dorp” mocht scheuren.
Regisseurs Fleur Amesz en Gijs Swantee volgen dit emigratieproject in Wakker in Paraguay. De vijfdelige documentaire lijkt op Ik Vertrek met als verschil dat de nadruk hier meer ligt op de politieke motieven. En omdat we bij de VPRO zitten, is er een vertelstem aan toegevoegd die het emigratieverhaal brengt als een literair sprookje: „Er was eens een land…”
De migranten noemen zichzelf ‘wakker’. Andere zouden ze ‘wappie’ noemen of ‘complotdenkers’. De AIVD spreekt van ‘anti-institutioneel extremisme’. Vanaf de eerste zin is echter duidelijk dat de regisseurs enorm hun best gaan doen om niet over het gedachtengoed van hun personages te oordelen. De zorgen en angsten van de kolonisten zijn immers ‘oprecht’. Wat iets anders is dan ’terecht’. In de Volkskrant zei regisseur Swantee: „We wilden niet oordelen en niet aan waarheidsvinding doen.”
Deze tv-kijker had wat meer moeite met niet oordelen. Dat had onder meer te maken met twee grondleggers: Jeroen Pols en Jan Engel, bordeeleigenaren bekend van de strijd om de verloederde Brabantse camping Fort Oranje. Pols is ook bekend van Viruswaarheid, een groep antivaxers die streed tegen het coronabeleid. Belasting betalen vinden deze vrije jongens heel vervelend, reden waarom ze de Duitse fiscus achter zich aan hebben.
Dan gaat er bij mij nog een rood vlaggetje omhoog. De mannen vestigen zich bij Hohenau. Was dat niet het toevluchtsoord na de oorlog van Auschwitz-arts Josef Mengele en nog wat SS’ers? Even opzoeken: inderdaad. Hohenau is een Duitse kolonie die in de jaren dertig en veertig enthousiast nazistisch was. Dit verleden wordt niet genoemd in de eerste aflevering van de documentaire. Wel weet de vertelstem: „tussen de sporen van die geschiedenis” voelden de Nederlandse kolonisten „zich meteen thuis”.
Anti-institutioneel extremisme is niet hetzelfde als radicaal-rechts, maar er is wel overlap. Daarbij helpt het ook niet dat de kolonisten als redenen van vertrek „emigratie” in Nederland noemen, alsmede het vermeend inperken van de vrijheden van de „blanke man” en het verwateren van de traditionele man-vrouwverhoudingen. In Paraguay „is een man nog een man en een vrouw nog een vrouw”, zeggen ze. Willem Engel, de bekende broer van kolonist Jan Engel, zegt over de aanhoudende interesse van de Nederlandse justitie in zijn familie: „Zo hebben de Joden zich dus gevoeld.”
De documentaire volg ook Bart, een Nederlander die al langer in Paraguay woont en die de nieuwkomers online met argusogen volgt. Hopelijk komt Bart later in de reeks met de scepsis, oordelen en waarheidsvinding waar de regisseurs niet aan wilden.
Source: NRC