Een gezellig mannetje met een wortelneus en een oude hoed op, zo kennen we de sneeuwpop. Hoe werd hij het herkenbare personage dat opduikt in winterse films, verhalen en liedjes?
‘Ik ben Olaf en ik hou van warme knuffels!’ Met deze introductie huppelt de bekendste sneeuwpop van de afgelopen jaren de wereld binnen. Olaf uit de Disneyfilm Frozen (2013) dagdroomt onbekommerd over warmte, zonneschijn en zomerse temperaturen, ook al zou al die warmte hem theoretisch gezien fataal worden.
En Olaf is zeker niet de enige beminnelijke man van sneeuw. Lang voordat hij de harten van kinderen en menig volwassene veroverde, stond de sneeuwpop al symbool voor warmte en positiviteit tijdens de koude winter. Al eeuwenlang hangen sneeuwpoppen en andere winterse tradities samen met kinderlijk vertier, ontlading en het moedig doorkomen van de koudste tijd van het jaar.
In de tijd dat de winter een periode van overleven was, werd de sneeuwpop daarentegen soms ook neergezet als onheilspellend en kwaadaardig monster, refererend aan de koude en soms gevaarlijke wintermaanden. De strenge winter was een natuurfenomeen waarop men geen grip had.
Maar in tijden van nood bleek de sneeuwpop het moreel juist ook hoog te kunnen houden. Tijdens de beruchte winter van 1511, toen Brussel verstijfd was door een zes weken durende vrieskou, besloten inwoners van de stad sneeuwpoppen te bouwen. Wat volgde was geen kinderfeestje, maar iets wat later bekend werd als het ‘wonder van 1511’: de inwoners hadden de gelegenheid aangegrepen om satirische figuren van de sneeuw te maken als aanklacht tegen het bewind. Ze bouwden 110 karikaturen die samen de misstanden en corruptie in de lage landen aan de kaak stelden.
En zelfs op het slagveld dook de sneeuwpop op. Tijdens de Frans-Pruisische oorlog in 1870 maakten Franse soldaten een sneeuwsculptuur, bekend als La statue de la Résistance, om de moed hoog te houden en als vorm van het Franse verzet tegen de Pruisen.
Hoewel niemand precies weet wanneer de eerste sneeuwpop werd geboetseerd, duikt hij al vroeg op in de geschiedenis. De oudste bekende afbeelding dateert uit 1380 en staat in een Nederlands getijdenboek, een christelijk gebedenboek waarin de vaste gebeden waren genoteerd voor de verschillende momenten (getijden) van de dag.
De maker van de illustratie is onbekend, maar dat de sneeuwpop werd afgebeeld in een religieuze context suggereert dat de sneeuwpop toen al onderdeel was van het dagelijkse leven.
Met de opkomst van de fotografie werd de sneeuwpop definitief vastgelegd. In 1845 richtte de Welshe Mary Dillwyn haar camera op een sneeuwpop. Het werd een van de eerste foto’s van een sneeuwpop.
Met de verminderde dreiging van de strenge kou en de groei van welvaart werd de winter simpelweg een seizoen, in plaats van een periode van overleven en ontbering. Steeds vaker stond de sneeuwpop symbool voor het gezellig samenzijn met familie tijdens de feestelijke decembermaand, hoewel de twee gezichten van de sneeuwpop nog lang naast elkaar zouden bestaan.
De sneeuwpop is door de jaren heen nog weleens het doelwit van spot geworden, bijvoorbeeld op oude geïllustreerde kerstkaarten, waarop een sneeuwpop te zien is die wordt overreden door een slee.
In de jaren daarna ontwikkelde de sneeuwpop zich vooral verder als vriendelijk figuur en commercieel personage in kinderboeken en illustraties, totdat hij na de Tweede Wereldoorlog definitief een icoon werd. De Amerikaanse Frosty the Snowman, bekend uit kerstliedjes en animaties vanaf 1950, werd volgens de liedtekst door kinderen gecreëerd en kwam daarna tot leven door een magische hoge hoed.
Het verhaal eindigt met een doorbrekende zon, waardoor Frosty smelt. Maar hij belooft het volgende jaar weer terug te keren. Het korte leven van Frosty wordt ook wel geïnterpreteerd als symbool voor het optimisme van de Amerikaanse wederopbouw: vrolijk, onschuldig en uiteindelijk stevig verbonden met het Amerikaanse kerstgevoel.
Het Britse verhaal The Snowman (1978) van Raymond Briggs gaat over een sneeuwpop die tot leven komt en zijn jonge maker op muzikale en magische reis voert naar de noordpool. In de cultklassieker Jack Frost (1997) wordt de sneeuwpop juist weer als monster afgebeeld, mogelijk als echo van de oude angst voor de winterse kou.
Ook ver buiten het Westen duikt de sneeuwpop op. De Japanse sneeuwpop yuki-daruma (yuki = sneeuw, daruma = pop) bestaat uit twee bollen, heeft geen armen en is geïnspireerd op de traditionele daruma – ronde, holle poppen van papier-maché. Er is zelfs een yuki-darumafestival, waarbij de sneeuwpoppen symbool staan voor doorzettingsvermogen en geluk.
De vele betekenissen en gezichten van de sneeuwpop maken hem in de huidige tijd bijzonder geschikt voor satire. Bijvoorbeeld in de laatste Naked Gun-film (2025), met Liam Neeson en Pamela Anderson. Tijdens een zoetsappige liefdesscène bouwt het stel samen een sneeuwpop, die tot leven komt.
Op het eerste gezicht lijkt de sneeuwpop een vrolijk figuur, tot hij door het verliefde duo wordt buitengesloten en verandert in een vijandige, wrede gedaante. Gelukkig weet Anderson de horrorpop te verslaan. Maar de scène leert: raak niet gewend aan het idee dat een sneeuwpop altijd veilig en gezellig is. Achter de vriendelijke knoopoogjes schuilt nog steeds een eeuwenoude duistere dreiging.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant