‘Angstcultuur gaat vooral over gevoelens, en die zijn erg subjectief’, schreef opiniemaker Gabriël van den Brink. Volkskrant-lezers reageren.
Gabriël van den Brink schrijft in zijn column dat het hoog tijd wordt om eens afscheid te nemen van de term angstcultuur. Het gaat over medewerkers op de werkvloer die klagen over grensoverschrijdend optreden van hun leidinggevenden.
Van den Brink noemt drie ontwikkelingen die daar aan hebben bijgedragen. Ten eerste de democratisering vanaf de jaren zestig, die de menselijke gelijkwaardigheid omarmden om ons niet langer te laten onderwerpen aan machthebbers.
Ten tweede moralisering. De neiging om bij intermenselijke conflicten of spanningen partij te kiezen voor het slachtoffer. Het oude christelijke medeleven met zwakkeren.
Ten derde de feminisering. De toename van vrouwen in het publieke leven, met name in de zorg en het onderwijs, waar je een zekere gevoeligheid voor de ervaring van anderen moet opbrengen.
Allemaal doorgeschoten, vindt Van den Brink. Er is geen waardering meer voor het harde zakelijke, hiërarchische gedrag dat zo kenmerkend is voor een klassieke mannelijke cultuur. Onze klassieke mannelijke vaardigheden voor het incasseren van tegenslagen.
Degenen die het slachtoffer werden van seksuele intimidatie weten wat hen te doen staat. Incasseren. Iedereen die gepest wordt op het werk. Incasseren. Een pleidooi ook voor wereldleiders als Poetin en Trump, die hun mannelijke vaardigheden tentoonspreiden door honderdduizenden jonge mannen de dood in te sturen voor een lap grond, of te graaien wat er te graaien valt in andere werelddelen en de rijken fiscaal te bevoordelen.
Dan liever de voormalige president van de VS, Barack Obama, die juist pleitte voor meer vrouwelijke bestuurders. En gelijk heeft hij. Wat mij betreft mag het er nog wat feministischer aan toegaan in de wereld.
Anton de Bruin. Delft
De column van Gabriel van den Brink over een angstcultuur op de werkvloer kan zo in de MAGA-trend van Donald Trump worden geplaatst. Met hetzelfde dedain zet hij een hele groep mensen weg die beschadigd zijn door de harde, zakelijke en mannelijke cultuur waar hij zo hoog van opgeeft.
Wat hij vergeet is dat meldingen van een angstcultuur luide signalen zijn dat het maar moeilijk lukt om de relatie tussen leidinggevenden en medewerkers gelijkwaardiger te krijgen. Die hiërarchisch is, wat betekent dat een leidinggevende een medewerker het leven zuur kan maken, een promotie of beloning kan onthouden of een prestatie claimt die deze heeft geleverd. Vaak vanuit die erg subjectieve gevoelens die weinig van doen hebben met zijn taak.
Juist in deze tijd, waar het risico van groeiend autocratisch leiderschap op de loer ligt, verwacht ik meer empathie voor een zorgelijke maatschappelijke trend.
Robbert Masselink, Veeningen
In zijn column bagatelliseert Gabriël van den Brink angstcultuur tot een subjectief gegeven. Heel bijzonder, want als schrijver van De actualiteit van het archaïsche (2025) zou hij beter moeten weten. Daarin beschrijft hij dat wij naast culturele bagage, opgestapeld in slechts een paar duizend jaar, ook beschikken over in miljoenen jaren evolutie in de genen vastgelegde biologische bagage.
Die bagage maakt dat wij angst koppelen aan gevaar en egaliteit in onze sociale structuur nastreven. Dat bracht ons evolutionair voordeel. Die genen hebben we nog steeds. We kunnen ze niet negeren. Niks subjectief dus en beter niet bagatelliseren. Wel eerlijk en rechtvaardig mee omgaan. Ook dat staat in de genen. Lees zijn boek er maar op na.
Jaap van der Mei, Utrecht
Gabriël van den Brink schrijft dat de term ‘angstcultuur’ mede oorzaak is van het ontslag van Matthijs van Nieuwkerk en wil daarom afscheid nemen van de term. Als je kijkt naar de ziekmeldingen en de getuigenissen van medewerkers (en zelfs naar Matthijs’ eigen verdediging) lijkt vooral zijn eigen gedrag de oorzaak van zijn ontslag. Het vernederen van mensen, ze onder druk zetten of uitschelden zijn gewoon geen kenmerken van goed leiderschap. En leidinggevenden zijn zeer bepalend voor het ‘klimaat’.
De rest van zijn column suggereert dat het toegenomen klagen komt door onder meer de toename van het aantal vrouwen in organisaties. Ergernis aan de ‘oude mannen’ zou op mysterieuze wijze omgezet worden in een ‘angstcultuur’. Apart, omdat twee van zijn drie voorbeelden juist vrouwen zijn, en geen ‘hoekige mannen’.
Ik ben het helemaal met hem eens dat weerbaarheid belangrijk is, slachtofferschap slecht voor goede open gesprekken en dat zorgvuldig onderzoek naar meldingen, inclusief hoor- (eigen aandeel) en wederhoor wezenlijk is bij oordeelsvorming. Een leidinggevende moet ook kritisch zijn en lastige gesprekken kunnen voeren. Maar een term cancellen, gaat niet helpen tegen het cancellen van leidinggevenden.
Gelukkig is er oorlogsdreiging, die alle feminiene empathie snel zal omvormen naar waardering voor de mannen, met hun vaardigheid om het hoofd te bieden aan gevaar en onzekerheid. Daar zijn vrouwen natuurlijk niet geschikt voor.
Anne Numan, Hooghalen
Volgens Gabriël van den Brink zal bij oorlogsdreiging onze waardering voor klassiek mannelijke vaardigheden ongetwijfeld toenemen. Wie dreigen er eigenlijk met oorlogen?
Rien Boot, Amersfoort
Gabriel van den Brink sluit zijn column over angstgevoelens af met de constatering dat het hoofd bieden aan angst, gevaren en onzekerheid een typisch klassieke mannelijke vaardigheid is. Lees ik dit echt goed? Het hoofd bieden aan angst en onzekerheid is niet typisch mannelijk, maar menselijk.
Dat het vaak als ‘mannelijk’ wordt gezien, komt door culturele verwachtingen waarin moed en doorzettingsvermogen aan mannen worden gekoppeld. Biologisch ervaart iedereen angst en iedereen kan leren om zich er toe te verhouden. Het label ‘mannelijk’ kan zelfs schadelijk zijn, omdat het druk legt op mannen (wees stoer) én vrouwen onderschat (kunnen niet met angst en onzekerheid omgaan, zijn te irrationeel).
Moed betekent: doen wat belangrijk is, ondanks angst — los van gender.
Ria Pool Meeuwsen, Hattem
Gabriël van den Brink stelt dat we afscheid moeten nemen van de ‘angstcultuur’ omdat die term te ‘populair’ geworden is. Dat is juist een denklijn waar ik graag afscheid van zou willen nemen.
Het collectieve gesprek over angstcultuur gaat over wat een prettig werkklimaat behelst, en over het structureel aankaarten van ongelijkheid en intimidatie. Dat draagt juist bij aan een weerbare samenleving.
Leidinggevenden kunnen prima eigenzinnig, ongeduldig en veeleisend zijn, maar moeten daarnaast óók respectvol met hun ondergeschikten om kunnen gaan. Als je dat niet kunt (omdat je bijvoorbeeld regelmatig tegen je collega’s schreeuwt), ben je ongeschikt.
Roepen dat moralisering toeneemt, en insinueren dat dat slecht is, is gevaarlijk. Sommige daders profileren zich onterecht als slachtoffer van “moralisme”. Trap er niet in.
Tot slot is het insinueren van een verband tussen feminisering en het afgenomen incasseringsvermogen compleet misplaatst. Door de geschiedenis heen hebben vrouwen genoeg tegenslagen moeten incasseren, en gebeurt dat nog steeds. Ik heb ook nog nooit een legioen vrouwen een binnenstad zien vernielen omdat hun voetbalclub verloren had (uiterst emotioneel en dysfunctioneel gedrag).
Stop met vrouwen tekort doen, en stop met denken dat mannen geschikter zijn om het hoofd te bieden aan angsten, gevaren en onzekerheden. Deze parabel heeft in het verleden hele foute mannen in het zadel geholpen, en onlangs gebeurde dit weer in de VS. Neem signalen van intimidatie en geweld serieus, en doe het gesprek daarover niet af als een ‘populaire’ trend. Alleen in een samenleving waar mensen zich onderling veilig voelen en er breed respect is, kan echte weerbaarheid ontstaan.
Vera Nies, Utrecht
Angstcultuur gaat vooral over gevoelens en die zijn erg subjectief, aldus opiniemaker Gabriël van den Brink. Alsof die cultuur alleen te vinden is in de hoofden van angstige mensen. Alsof er geen feitelijke gedragingen aan ten grondslag liggen. Ik adviseer de Volkskrant om Van den Brink per omgaande de wacht aan te zeggen. Maakt hij zich nog eenmaal schuldig aan de verkoop van deze prietpraat, deze feitelijke onzin, dan kan hij zijn biezen pakken. Dat zal hem misschien leren wat angstcultuur is.
Hans Dammingh, Hoevelaken
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant