Geopolitiek De Tweede Kamer debatteert donderdag over de veiligheidssituatie in Venezuela en het Caribisch gebied. De formerende partijen hebben moeite een gezamenlijk standpunt in te nemen over het optreden van de Verenigde Staten.
Anti-Trump graffiti in Caracas, op 6 januari.
Buitenlandse politiek speelt niet vaak een hoofdrol in Den Haag, maar de wilde capriolen van de regering-Trump leidden deze week tot gespannen reacties op het Binnenhof.
Donderdag komt de vaste Kamercommissie voor Buitenlandse Zaken terug van het kerstreces voor een debat over de Amerikaanse militaire acties in Venezuela, „het grootste buurland van het Koninkrijk”, zoals demissionair minister van Buitenlandse Zaken David van Weel (VVD) schreef aan de Tweede Kamer. En intussen gaat het gesprek alweer over de volgende geopolitieke dreiging: de aanhoudende Amerikaanse ambitie om Groenland te annexeren.
De Nederlandse politici hadden deze week nog duidelijk moeite om een gezamenlijke positie in te nemen tegenover de imperialistische taal uit Washington.
De Venezolaanse leider Nicolás Maduro zal in de federale rechtbank in New York verschijnen op beschuldiging van narcoterrorisme.
Afgelopen weekend had D66-leider Rob Jetten in een lange verklaring duidelijk positie gekozen. Nicolás Maduro mag dan een „wrede dictator” zijn geweest, zo liet Jetten weten, de Amerikaanse gevangenneming van de Venezolaanse president staat „haaks op het internationale recht” en „schept een gevaarlijk precedent”.
Door Washington openlijk te kapittelen, ging Jetten een flinke stap verder dan demissionair premier Schoof en minister Van Weel, die niet verder wilden gaan dan de oproep aan „alle partijen” zich aan het internationale recht te houden. Toen Jetten daar dinsdag vragen over kreeg van journalisten, herhaalde hij zijn standpunt: „Ik heb de afgelopen dagen naar zo’n beetje elke expert op dit gebied geluisterd en ik kom tot dezelfde conclusie als zij.”
Henri Bontenbal koos dinsdag een hele andere lijn: de pragmatische. Volgens de CDA-leider moet Nederland „niet alleen naar […] principes kijken”, maar ook naar „de gevolgen in de praktijk” van al te openlijke kritiek aan het adres van de regering-Trump. Europa is afhankelijk van de VS voor het formeren van een geloofwaardige stabilisatiemacht in Oekraïne als het daar tot een bestand komt. Afgelopen dinsdag vergaderde een ‘coalition of the willing‘ hierover in Parijs. „Dan moet je niet met heel grote woorden Oekraïne onveiliger maken”, zei Bontenbal.
Nog dezelfde dag leek Bontenbals realpolitik alweer achterhaald en moest Nederland opnieuw een standpunt innemen over Washington – ditmaal vanwege Trumps uitspraken over Groenland. Onderweg in de Airforce One had president Trump tegen journalisten opnieuw benadrukt dat de VS het arctische gebied – onderdeel van het Koninkrijk Denemarken – koste wat kost wil inlijven. Tegenover CNN weigerde Trumps vicestafchef Stephen Miller vervolgens de inzet van Amerikaanse troepen uit te sluiten, wat het Witte Huis later nog eens officieel bevestigde.
Muurschildering in Caracas van de ontvoerde Venezolaanse president Nicolás Maduro.
Ditmaal kwam Europa meteen in actie. In een gezamenlijke verklaring trokken regeringsleiders van zes grote landen (Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Italië, Spanje en Polen) een streep in de sneeuw. „Groenland behoort toe aan zijn bevolking”, schreven ze. „Het is aan Denemarken en Groenland, en aan hen alleen, om beslissingen te nemen over Denemarken en Groenland.”
De handtekening van premier Schoof stond niet onder de verklaring – mogelijk een teken van het statusverlies van Nederland sinds zijn aantreden. Minister Van Weel liet er echter geen twijfel over bestaan dat Den Haag de verklaring van de zes volledig steunt. „Denemarken en Groenland moeten beslissen”, schreef hij op X. „Nederland staat volledig achter onze Deense vrienden.”
CDA-buitenlandwoordvoerder Derk Boswijk liet dinsdag via X weten de regering te zullen oproepen Denemarken zo veel mogelijk te steunen. Dezelfde dag twitterde Boswijk een foto met de Deense ambassadeur Ulf Melgaard, met wie hij een gesprek had gehad over „het belang van arctische veiligheid en Groenland”.
Boswijks oproep zal kunnen rekenen op instemming in de Tweede Kamer en van de zijde van het kabinet, maar daarmee is de Nederlandse positie tegenover de VS nog lang niet uitgekristalliseerd. De VVD heeft sinds Trumps aantreden slechts met moeite afstand kunnen nemen van haar traditionele pro-Atlantische standpunt en haar afkeer van Europese militaire samenwerking. Eventuele deelname van JA21 aan een coalitie zal het kabinet verder richting Washington sturen: JA21-leider Joost Eerdmans heeft vaker laten blijken sympathie te hebben voor de regering-Trump.
Intussen brokkelt de trans-Atlantische samenwerking in hoog tempo af – ook tussen Den Haag en Washington. Zo heeft de crisis rond Venezuela geleid tot een voorlopig einde aan de Amerikaans-Nederlandse samenwerking bij de drugsbestrijding in het Caribische gebied, zo liet minister van Defensie Ruben Brekelmans (VVD) dinsdag weten tijdens een bezoek aan de Antillen. In de afgelopen decennia werkte de Nederlandse marine nauw samen met de Amerikaanse kustwacht bij het onderscheppen van drugstransporten op zee.
Nu de VS verdachte speedboten zijn gaan bombarderen, waarbij al zo’n honderd slachtoffers zijn gevallen, kan Nederland de gezamenlijke operatie moeilijk voortzetten. Wel koos Brekelmans omzichtige woorden om het einde van de samenwerking aan kondigen. De VS hadden een andere „route” gekozen, zei Brekelmans tegen de NOS (het liquideren van veronderstelde drugssmokkelaars zonder vorm van proces): „Dat is echt aan hen om dat te doen, daar maken wij geen deel van uit.”
Kamerleden zullen donderdag vragen stellen over het einde van deze samenwerking met de VS. Ook bij de formatie zullen de gevolgen van de schuivende wereldorde aan bod komen. Om de VS aan boord te houden, stemden de Europese NAVO-landen afgelopen zomer in met een dramatische verhoging van de defensie-uitgaven van 2 tot 3,5 procent van het bbp van de NAVO-lidstaten. De komende weken moeten Jetten, Bontenbal en VVD-leider Dilan Yesilgöz het eens worden over waar de circa 15 miljard euro die dit kost vandaan moet komen.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC