Sterrenkundigen hebben een kolossale gaswolk ontdekt waar gek genoeg nooit sterren in zijn ontstaan. Het ‘mislukte’ sterrenstelsel, Cloud 9 genaamd, vormt een welkome bevestiging van de standaardideeën over de samenstelling en de evolutie van het heelal.
is wetenschapsjournalist. Hij schrijft voor de Volkskrant over sterrenkunde.
Gooi voldoende gas op een hoop, en de zwaartekracht doet de rest. Dat is het bekende verhaal over de geboorte van sterrenstelsels zoals ons eigen Melkwegstelsel. De gaswolk stort onder zijn eigen gewicht in elkaar en valt uiteen in steeds kleinere wolkjes. Uiteindelijk kunnen op die manier vele miljarden afzonderlijke sterren geboren worden.
Maar op ruim 14 miljoen lichtjaar afstand van de aarde hebben sterrenkundigen nu een gaswolk gevonden waarin geen ster te bekennen is. ‘Een beetje als een leeg huis waar nooit iemand is komen wonen,’ aldus Rachael Beaton van het Space Telescope Science Institute in Baltimore.
De wolk is ontdekt met de 500 meter grote Fast-radiotelescoop in China. Het was nummer 9 in een lijst van nieuw ontdekte gaswolken, vandaar de naam Cloud 9 – een term die in het Westen ook wordt gebruikt om een staat van opperste gelukzaligheid aan te duiden.
Cloud 9 meet een kleine 5.000 lichtjaar in diameter, en bevat voldoende koud waterstofgas voor de vorming van één miljoen sterren zoals de zon. Daarnaast zit hij vermoedelijk vol met nog eens vijf keer zoveel donkere materie – mysterieus spul dat geen enkele vorm van straling uitzendt.
Normaal gesproken zou er uit zo’n wolk een klein dwergsterrenstelsel ontstaan. Maar toen Beaton en haar collega’s de wolk bestudeerden met de Hubble Space Telescope, vonden ze zegge en schrijve één zwak sterretje, in plaats van een paar honderdduizend. ‘Om de een of andere reden is het geboorteproces van sterren hier nooit op gang gekomen,’ aldus Beaton op een persconferentie van de American Astronomical Society in Phoenix. ‘De wolk is volmaakt gelukkig zoals-ie is.’
Volgens Rick Perley van het Amerikaanse National Radio Astronomy Observatory, zelf niet bij het onderzoek betrokken, is het een ‘compleet verrassende’ ontdekking. ‘In zo’n zware wolk verwacht je sterren aan te treffen,’ zegt hij. ‘Zoiets als dit is nog nooit eerder gezien.’
Kosmologen zijn ook in de wolken met de ontdekking, die deze week is gepubliceerd in The Astrophysical Journal. Volgens de standaardideeën over de samenstelling en de evolutie van het heelal moeten er kort na de oerknal talloze kleine klompjes donkere materie zijn ontstaan. Die trokken vervolgens met hun zwaartekracht waterstofgas aan, en vormden zo de bouwstenen voor latere sterrenstelsels.
Tot nu toe zijn die zogeheten donkere-materiehalo’s echter nooit gevonden. Cloud 9 is nu mogelijk het eerst ontdekte exemplaar. En dan blijkbaar met precies de juiste massa: als hij veel zwaarder was geweest, was er zeker een sterrenstelsel uit ontstaan, terwijl een veel lichtere wolk al lang ‘opgelost’ zou zijn in de ruimte.
Volgens mede-ontdekker Andrew Fox biedt de sterloze wolk dan ook ‘een venster op het donkere heelal’. De volgende uitdaging, aldus Beaton: de ontdekking van een donkere-materiehalo die ook geen waterstofgas bevat. Maar dat zal niet meevallen, omdat er dan geen enkele vorm van straling vrijkomt. ‘Wie weet komen we zulke klompjes donkere materie een keer op het spoor via de zwaartekrachtverstoringen op hun omgeving.’
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant