Na de militaire operatie in Venezuela dreigt de Amerikaanse president Trump opnieuw met annexatie van Groenland. EU-leiders tonen solidariteit, maar wat is nu de juiste reactie? ‘Het is genoeg geweest.’
is correspondent in Scandinavië en Finland van de Volkskrant. Hij woont in Stockholm.
‘Genoeg is genoeg’, ‘Stop met deze absurde bedreigingen’ en: ‘fout en respectloos’. De reacties uit de Groenlandse en Deense regeringskantoren zijn feller dan ooit, nadat de Amerikaanse president Donald Trump zondag opnieuw heeft gedreigd Groenland te annexeren.
Trump heeft al vaak gezegd dat de Verenigde Staten het grondstofrijke Arctische eiland ‘moeten hebben’. Ditmaal kwamen de opmerkingen in de nasleep van de militaire operatie in Venezuela, waarbij president Nicolás Maduro werd ontvoerd en de Amerikanen volgens Trump nu het land gaan ‘runnen’.
Daarmee wierp de Amerikaanse leider zelf de vraag op: is Groenland de volgende? Dat idee werd nog eens versterkt door een bericht van Katie Miller, de vrouw van Trumps adviseur voor Binnenlandse Veiligheid Stephen Miller. Die verspreidde zondag op X een foto van Groenland in de kleuren van de Amerikaanse vlag. ‘Spoedig’, schreef ze erbij, in hoofdletters.
Twitter bericht wordt geladen...
Hoe moet je hierop reageren, als je op de stoel zit van de Deense premier Mette Frederiksen?
Ooit werd er in Groenlands hoofdstad Nuuk en in Kopenhagen gelachen om dit soort pestacties, maar die tijd is al lang voorbij. ‘Volkomen absurd’, noemde Frederiksen het zondag. ‘Zo spreek je niet tot een volk dat keer op keer verantwoordelijkheid, stabiliteit en loyaliteit heeft getoond’, aldus haar Groenlandse collega Jens-Frederik Nielsen.
De woede van de twee leiders is begrijpelijk, want de regering-Trump speculeert nu al een jaar lang openlijk over een vijandelijke overname van Groenland, dat zelfbestuur kent maar onder Denemarken valt. Trump zei dat hij een militaire operatie niet wilde uitsluiten, stuurde zijn zoon en zijn vicepresident naar het eiland en droeg inlichtendienst CIA op beïnvloedingsoperaties te beginnen om de 56 duizend Groenlanders warm te maken voor een overname.
Daar komen de pesterijtjes nog bij. Trump zegt almaar dat de Groenlandse kust ‘overspoeld’ wordt door Russische en Chinese schepen – wat niet klopt. Daarnaast zou Denemarken – forse investeringen van Kopenhagen ten spijt – niks doen aan de verdediging van het eiland. Zondag schamperde Trump: ‘Weet je wat Denemarken onlangs deed om Groenland beter te beschermen? Ze hebben één extra hondenslee ingezet. Het is echt waar, ze vonden het een geweldige zet.’
De Denen kozen tot dusver voor een fluwelen aanpak. De reacties waren beheerst, het aantal diplomaten in Washington werd vergroot en Frederiksen reisde Europa rond om een diplomatiek front te vormen. De Franse president Emmanuel Macron ging vorige zomer mee naar Groenland om zijn steun te laten zien.
Nu blijkt dat dit allemaal weinig heeft uitgehaald, is het de vraag wat de Denen nog kunnen doen. Zeker is dat het ingrijpen in Venezuela en de daaraan verbonden opmerkingen over Groenland hard zijn aangekomen. ‘Kan Donald Trump echt proberen Groenland met geweld over te nemen? Alleen al de vraag is huiveringwekkend. Maar het antwoord is nu helaas: ja’, schreef Christian Jensen, hoofredacteur van de krant Politiken.
‘Het zou totaal niet rationeel zijn om Groenland in te nemen en je bondgenoten van je te vervreemden, maar ik ben er niet zeker van dat de regering-Trump rationeel is’, aldus de Deense hoogleraar veiligheidsstudies Peter Viggo Jakobsen, doorgaans een nuchtere stem in het Deense defensiedebat.
Toch denken Jakobsen en andere experts nog altijd dat Trump niet echt van plan is om Groenland in te nemen. ‘Trump wil lucratieve mijnbouwdeals in Groenland en hij wil dat Denemarken meer doet aan beveiliging en surveillance. Het is effectieve pressiepolitiek.’
Tegelijk is dat absurd, omdat Denemarken zich als een van de meest loyale partners opstelt. Het land is een van de grootste steunpilaren van Oekraïne, stelde vorig jaar de dienstplicht open voor vrouwen en investeerde vele miljarden in defensie.
Rond kerst gaven de VS groen licht aan de Denen om bij Amerikaanse fabrikanten raketten en verkenningsvliegtuigen af te nemen. Trump beantwoordde die loyaliteit met de benoeming van een speciale Groenland-gezant, de gouverneur van Louisiana Jeff Landry. Die zei het een eer te vinden ‘om Groenland onderdeel te maken van de VS’.
Defensief kan Denemarken weinig klaarspelen tegen de VS: het is makkelijker om het dunbevolkte Groenland over te nemen dan Maduro in Caracas te kidnappen, zegt Jakobsen.
Volgens hem wordt de nieuwe Deense strategie de Amerikanen duidelijk maken wat het hun zou kosten als Trump zijn annexatiefantasie daadwerkelijk uitvoert. ‘Het vertrouwen van de andere Navo-landen zal afbrokkelen. Die zullen niet langer geloven dat de VS te hulp schieten als Poetin in de toekomst iets probeert in de Baltische staten. Denemarken zal zijn militaire orders in de VS annuleren ten faveure van de Europese defensie-industrie. En ook bondgenoten als Japan zullen zich achter de oren krabben en misschien zelf nucleaire wapens gaan ontwikkelen.’
Europese landen schoten zondag en maandag te hulp met verklaringen van solidariteit. De Fransen benadrukten dat ‘grenzen niet met geweld kunnen worden veranderd’, de Britten wezen op de autonomie van de Groenlanders en de Duitsers opperden dat de Navo zich meer zou kunnen richten op de bescherming van Groenland.
Het duidelijkst was de Groenlandse premier Nielsen, bezig aan zijn eerste regeringsjaar: ‘Het is genoeg geweest. Geen verdere druk. Geen verdere toespelingen. Geen verdere fantasieën over annexatie.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant