Internationaal recht De aanval op Venezuela en de ontvoering van president Maduro is een flagrante schending van zo ongeveer álle spelregels tussen landen, vinden experts. Trump roept met zijn handelen existentiële vragen op. „Alleen zeggen ‘dit mag niet’ is misschien een beetje een te simpele reflex.”
Mannen kijken uit over de haven van La Guaira, waar rookwolken opstijgen na een aanval van de VS.
Donald Trump zei het tussen neus en lippen, en misschien was het zelfs een verspreking – maar hoofddocent Internationaal Strafrecht Marieke de Hoon staat het helder voor de geest.
De aanval op Venezuela, zo zei de Amerikaanse president zaterdag tijdens zijn persconferentie, was „een van de meest precieze aanvallen op soevereiniteit ooit”. Misschien bedoelde Trump het niet zo, zegt De Hoon, maar het was een secuur geformuleerde schuldbekentenis: „Dat is de kern van het misdrijf van ‘agressie’ – een aanval op de soevereiniteit van een andere staat.”
Niet dat de bewijsvoering in een eventuele strafzaak tegen Trump voor een internationaal tribunaal überhaupt een probleem zou zijn. Juridische experts zijn het roerend met elkaar eens: de aanval op Venezuela en de ontvoering van president Nicolás Maduro is een flagrante schending van zo ongeveer álle spelregels tussen landen.
„Schokkend”, zegt De Hoon. „Een volgende klap” zegt Anna Marhold, universitair docent internationaal recht in Leiden. „Een game changer”, vindt André Nollkaemper, die volgens de Amsterdamse hoogleraar existentiële vragen oproept over de toekomstige relaties tussen staten. „Alleen zeggen ‘dit mag niet’ is misschien een beetje een te simpele reflex.”
Over de juridische inhoud hoeft volgens de experts niet al te veel woorden worden vuilgemaakt. Operatie ‘Absolute Resolve’ was een daad van agressie, een schending van de soevereiniteit van het land Venezuela én van de immuniteit die Maduro als staatshoofd geniet. Het feit dat hij een dictator was die door een groot deel van de wereld niet werd erkend, doet er niet toe. Het feit dat hij in de VS werd gezocht voor ‘narco-terrorisme’ (een argument dat de Amerikaanse vice-president Vance naar voren bracht op X) ook niet.
Bovendien, zo zeggen de experts: Trumps aankondiging dat de VS Venezuela gaan ‘runnen’, is een grove inbreuk op het non-interventiebeginsel dat voorschrijft dat landen zich niet mogen bemoeien met de interne zaken van andere landen. „Het internationale recht is gebouwd op het concept dat álle landen in juridische zijn gelijk zijn aan elkaar”, zo zegt Marhold. „Dat de politieke realiteit vaak anders is doet niets af aan dat principe.”
Agenten in New York staan op wacht bij het Metropolitan detentiecentrum, in afwachting van de komst van de ontvoerde Venezolaanse president Maduro.
Tijdens de persconferentie zaterdag bleek maar al te duidelijk dat wat Trump betreft dat principe de prullenbak in kan. De Amerikaanse president bedreigde het autoritaire regime in Cuba en de Colombiaanse president Gustavo Petro („He should watch his ass”) en maakte duidelijk Washington beslist wat er gebeurt op het westelijk halfrond – ook als het gaat om de exploitatie van kostbare grondstoffen, zoals de enorme Venezolaanse oliereserves.
Trump verwees daarbij naar de zogeheten Monroe Doctrine, die hij meteen maar even omdoopte tot ‘Donroe Doctrine’. Deze leer gaat terug tot president James Monroe (1758-1831), die het weren van Europeaanse koloniale machten op het westelijk halfrond tot de kern maakte van het Amerikaanse buitenlandbeleid. De Trumpiaanse interpretatie hiervan gaat een paar stappen verder, zo zegt Marieke de Hoon: „De manier waarop hij de relaties met de landen in de regio uitlegt en zich hun grondstoffen toe-eigent, komen in feite neer op Amerikaans kolonialisme.”
In dat licht waren de Europese reacties lauw – of misschien beter gezegd, nogal halfhartig. EU-buitenlandvertegenwoordiger Kaja Kallas wees erop dat de EU Maduro als een „illegitiem leider” beschouwen. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zei te hopen op een „vreedzame en democratische” machtsoverdracht in Venezuela in overeenstemming met het „internationaal recht en het VN-handvest.”
Ook de Nederlandse regering durfde geen veroordeling uit te spreken. In een verklaring riep demissionair minister van Buitenlandse Zaken David van Weel (VVD) „alle partijen” op het „internationale recht te respecteren”. In de Tweede Kamer waren het alleen de progressieve partijen die stelling namen. D66-leider en mogelijk aankomend premier Rob Jetten stelde in een verklaring dat de Amerikaanse interventie „haaks op het internationaal recht” staat. Buitenlandwoordvoerders Derk Boswijk (CDA) en Eric van der Burg (VVD) hielden zich verre van dergelijke kwalificaties en lieten alleen weten de situatie ‘op de voet’ te volgen.
De juridische specialisten zijn niet te spreken over de slappe reacties uit Europa. De inval in Venezuela was bepaald niet de eerste Amerikaanse interventie in eigen achtertuin – denk maar eens aan de inval in Panama en aanhouding van dictator Noriega in 1989. „Maar nu is interventie verheven tot officieel Amerikaanse beleid”, zo zegt hoogleraar Nollkaemper. „En dat is een megagrote verandering.”
In een wereld die door grote landen wordt opgedeeld in invloedssferen zal Europa veel meer voor zichzelf moeten opkomen, zo zegt Marieke de Hoon. Niet alleen door het versterken van de eigen defensie, maar ook door bondgenoten te zoeken in Afrika, Azië en Zuid-Amerika. „De crux is: hoe zorgt Europa ervoor dat het een blok wordt dat machtig genoeg is om te opereren op basis van zijn eigen wereldvisie.”
Aanhangers van Maduro knippen een Amerikaanse vlag doormidden in Caracas, de hoofdstad van Venezuela.
Het internationaal recht staat onder zware druk, maar het is nog niet dood, zegt Anna Marhold. „Wat betreft de Wereldhandelsorganisatie gaan er ook stemmen op die zeggen: als de VS niet meer geloven in vrijhandel, dan moeten ze er maar uit. En uiteindelijk hebben zelfs de VS bondgenoten nodig in de wereld.”
Maar De Hoon is pessimistischer. „Voor de persconferentie sprak Trump met Fox News. ‘Niemand kan ons tegenhouden’, benadrukte hij: nobody can stop us. Dat is de essentie van zijn wereldvisie.”
Reconstructie: Een maandenlange voorbereiding, een ‘mol’ in Maduro’s entourage en een bliksemaanval: hoe de Venezolaanse president werd ontvoerd
Internationale analyse: Anno 2026 tekent zich een wereld af waarin grootmachten hun regio’s beheersen en imperialisme weer de norm wordt
De Zuid-Amerikaanse regio: In meer presidentiële paleizen rijst de bange vraag: kan ik ook van mijn bed worden gelicht?
Analyse over de VS: Na gevangenneming Maduro toont Trump dat het hem om olie en imperialistische macht gaat
Amerikaanse aanklacht: Gedetailleerde aanklacht tegen Maduro zet zijn vermeende jarenlange rol in drugssmokkel uiteen
Gevolgen: Wat betekent de Amerikaanse aanval op Venezuela voor de internationale rechtsorde?
Vier vragen over de olie: Trump vindt dat de VS alle recht hebben op de Venezolaanse olie: hoe belangrijk is die olie voor de wereldeconomie?
Reacties vanuit Nederland: In Gouda vinden Venezolanen: alles is beter dan president Maduro, óók Donald Trump
Commentaar: Met ontvoering Maduro scheppen de VS een gevaarlijk precedent
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC