DEN HAAG - Een hele nieuwe stad met 25.000 woningen voor maar liefst honderdduizend mensen. Het was een geheim plan dat nooit van de grond kwam. In 1950 dienden twee architecten, waaronder de Haagse architect Zwaagstra, het plan in bij het Rijk. Ze wilden de stad bouwen op het eiland Rozenburg. Het geheime plan kon vrijdag voor het eerst worden ingezien tijdens Openbaarheidsdag in het Nationaal Archief in Den Haag.
De woningnood is groot, het is vijf jaar na de Tweede Wereldoorlog. De Rijksdienst voor het Nationale Plan roept architecten op om een plan te bedenken voor de woningnood. Eén van die plannen komt van de architecten Zwaagstra (uit Den Haag) en Bakker (uit Rotterdam).
Zwaagstra dient het plan in. In de begeleidende brief schrijft hij allereerst dat zijn plan qua bouw heel anders is dan de traditionele aanpak met bakstenen, hout en pannen.
Hoewel de eerste flat ooit in Nederland in 1926 is gebouwd, is het plan dat hij met Bakker heeft ontworpen revolutionair. Een complete stad, met veel hoogbouw, dat is nogal wat. Zwaagstra is de man die inzet op nieuwe, betonnen constructies.
Maar het is nodig. Nederland groeit na de Tweede Wereldoorlog. Het tekort aan huizen is groot. Jonge stellen trekken vaak bij gebrek aan beter eerst bij familie in. 'Dat heeft morele en fysieke invloed op het volk. We kunnen spreken over een noodtoestand', beschrijft Zwaagstra de situatie.
Nederland komt ook niet uit die noodtoestand als er niet op een andere manier wordt gebouwd, vindt Zwaagstra. Een huis is duur, er is geen geld, er zijn geen arbeiders en er zijn geen grondstoffen.
Daarom pleit hij met de anderen voor een andere aanpak: massa bouwen in fabriekshallen, oftewel: prefab. Het is goedkoper en het kan sneller, is de stelling.
Marten Zwaagstra (1895-1988) groeit op in Mildam in Friesland. Na de oorlog duikt hij als architect in Den Haag in de wederopbouw. Hij werkt samen met Schokbeton in de NV Raatbouw. Het bedrijf produceert woningen van gewapend beton die in tien dagen kunnen worden neergezet (1972).
Ook zijn er te veel regels die de boel vertragen. Daarom is voor de uitvoering een nationale aanpak nodig, waarbij de bestaande regels niet gelden.
De stad krijgt volgens het plan 25.000 woningen. Het gaat om honderd blokken van 250 gestapelde woningen, uit te voeren in montagebouw.
'Het zal blijken dat via deze weg van massa-fabricage, op snelle wijze goedkope, maar ook goede woningen zullen worden gebouwd. Bovendien kan op deze wijze door concentratie van krachten het bewijs worden geleverd hoe de woningnood in Nederland kan worden gelenigd.'
Als locatie hebben de planmakers gekozen voor het westelijk gedeelte van het eiland Rozenburg. Het is zandgrond die net vrij is gekomen na het indammen van de Oude Maas. Een gebied dat heel snel en goedkoop een verbinding kan krijgen via een weg met Rotterdam.
Maar, beseffen de ontwerpers, het ligt ook naast natuurgebied en kroondomein De Beer. Daarom moet niet zo stellig aan die locatie worden vastgehouden. 'Misschien zijn wel soortgelijke gebieden die ook de voordelen, maar niet de nadelen hebben', is in de brief te lezen.
Het plan van Zwaagstra en Bakker voor een woongebied met vooral flats krijgt vijftien jaar later alsnog z'n vervolg. Lotte Stam-Beese ontwerpt Ommoord, waarvoor in 1965 de eerste paal wordt geslagen.
Mogelijk heeft de kwetsbare locatie een rol gespeeld in het niet doorgaan van het plan. Dat is niet met zekerheid te stellen. Wat er met de ingediende plannen is gebeurd, wordt uit de vrijgevallen documenten van het Kabinet van de Koningin niet duidelijk.
Source: Omroep West Den Haag