De grote vermogensoverdracht Wat te doen als je de komende jaren veel geld erft? Private banks staan aanstaande miljonairs graag bij. ‘Tonnairs’ moeten het meer zelf uitzoeken. „Het mooiste is als familieleden samen kunnen bespreken wat ze met dat vermogen willen bereiken.”
Voorblad van een verklaring van erfrecht, de notariële akte waarin een notaris de voor erfgenamen relevante zaken vermeldt na het overlijden van iemand, zoals het testament, als dat is gemaakt.
Een vrouw van in de dertig en haar generatiegenoten in de familie worden er door hun ouders al jaren op voorbereid: zij zijn straks de erfgenaam van honderden miljoen euro’s. Ze voelt zich er ongemakkelijk onder – ze heeft er zelf niet voor gewerkt – maar ze accepteert het geld wel. Weigeren zouden haar ouders heel erg vinden. „Mijn familie is zeer rationeel en zakelijk, voor emotie is minder ruimte. Maar regelen dat wij het allemaal heel goed hebben straks, is hun manier om voor ons te zorgen.”
Het vermogen dat de dertiger uiteindelijk zal erven, is afkomstig van een familiebedrijf. De familie heeft dat uitgebouwd tot een internationaal opererend bedrijf dat uiteindelijk is verkocht. Welk bedrijf dat is, vermeldt ze liever niet, evenmin als haar naam – die wel bekend is bij de redactie – omdat ze denkt dat het gevaarlijk kan zijn als bekend is dat ze zo veel geld heeft.
Ze wil wel haar ervaring delen. Over hoe ze wordt voorbereid op de erfenis, over hoe belangrijk het is om alles wat erbij komt kijken op tijd te bespreken in de familie. En over wat ze met het geld gaat doen: iets goeds voor de maatschappij.
En deelgenoten, daarvan komen er veel. Haar familie en zij zijn niet de enigen die de komende jaren gaan erven: er komt een enorme vermogensoverdracht aan. Van de generatie geboren in de twee decennia na de Tweede Wereldoorlog – de ‘babyboomers’ – naar de generaties geboren in de jaren zeventig, tachtig en negentig. Generatie X en millenials dus.
De Grote Vermogensoverdracht, noemen sommigen het: in de komende twintig jaar zou het wel eens om ruim 1.000 miljard euro kunnen gaan, ofwel het vermogen dat 65-plussers in Nederland nu samen hebben, aldus cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Een kwart van die 65-plussers heeft een vermogen van meer dan een half miljoen euro. Wat te doen met al dat geld?
Vermogende aanstaande erflaters – zoals de familie van de dertiger – hebben daar vaak onder leiding van hun private banker al over nagedacht. Als het om veel geld gaat, is de volgende generatie er al vroeg bij betrokken, zeker bij een familiebedrijf. Private banks organiseren daar zelf evenementen voor, next gen-avonden, waar volgende generaties onderling over hun ervaringen kunnen praten.
Maar er komen ook heel veel ‘tonnairs’ aan: waarvan de ouders wellicht net een half tot een miljoen euro aan vermogen hebben, dankzij bijvoorbeeld een koophuis dat helemaal is afbetaald. Waar dan, als er meer dan één kind is, een paar ton per persoon van overblijft.
Voor zulke tonnairs is dat extra vermogen mogelijk een verrassing. En als het geen verrassing is, zal er waarschijnlijk niet, zoals bij de vrouw van het familiebedrijf, aan vermogensplanning zijn gedaan. Hun ouders konden waarschijnlijk geen private banker bellen; de grens voor dergelijke dienstverlening ligt bij de meeste private banks op een half miljoen euro vrij vermogen, soms zelfs op een miljoen. Vermogen dat vast zit in stenen wordt niet meegeteld. Banken proberen wel via hun bankapp wat vermogensadvies te geven – ga vooral beleggen, bijvoorbeeld – maar zo proactief als een private banker aan de telefoon of fysiek op een kantoor kan zijn, is zo’n app natuurlijk niet.
Waar bestaat het advies uit van private bankers? De voornaamste les: zorg ervoor dat je er als familie op tijd over praat. Voor aanstaande tonnairs is zo vroeg als de anonieme vrouw deed die we voor dit artikel spraken wellicht niet nodig: ze was destijds namelijk nog geen dertig. Maar wachten op een plotseling ziekbed of erger, een sterfbed, is geen goed idee. „Dan ben je eigenlijk al te laat”, zegt Johan Kloeze, hoofd van ING Private Banking & Wealth Management. Beter is om er ver van te voren over te praten. „Hoe later je met een gesprek hierover begint, hoe lastiger het wordt.”
De lastigheid zit hem volgens Kloeze onder meer in fiscale planning: hoe zorg je ervoor dat er zoveel mogelijk overblijft van je erfenis. „Als je dat op tijd doet, kun je bijvoorbeeld al eerder schenken. Dat is fiscaal gunstiger dan nalaten na je overlijden.” Maar je moet er ook voor zorgen dat een deel van de erfenis liquide is: om de erfbelasting te kunnen afrekenen. Kloeze: „Als de hele erfenis uit vastgoed bestaat, kan dat anders een probleem worden. Daar moet je voor plannen, over nadenken.”
Het gesprek met een private banker gaat niet alleen over optimaal omgaan met het geld. „Het mooiste is als een familie samen over dat vermogen kan praten wat ze met dat vermogen willen bereiken”, zegt Wendy Winkelhuijzen. Zij is als bestuurslid van Van Lanschot Kempen verantwoordelijk voor private banking in Nederland en Zwitserland. „Wat wij als private bankiers doen, is het onderwerp proactief aansnijden. Hoe zien jullie de toekomst? Willen jullie het aan de volgende generatie meegeven? Wat zouden die met het geld willen?”
Statement op het Stenen Hoofd in Amsterdam.
Op tafel komt dan onder meer de mogelijkheid om investeringen te doen. Winkelhuijzen: „Natuurlijk kan beleggen vooral gericht zijn op het financieel rendement. Maar je kunt ook meer opschuiven naar sociale impact: maatschappelijk rendement bereiken met het geld. Dat zijn hele persoonlijke gesprekken. We merken dat er vaak ook een verschil zit tussen de wensen van de generatie die een vermogen heeft opgebouwd en die van de generatie die het ontvangt.”
Dat merkte de vrouw in de dertig ook: na de verkoop van het familiebedrijf zijn door de generatie boven haar allemaal beslissingen genomen om het geld snel ‘veilig’ te stellen: beschermen tegen inflatie door het niet alleen op een spaarrekening te zetten, maar te investeren in bijvoorbeeld vastgoed en private equity. „Het geld bleef daardoor voor mij nog meer op afstand staan”, vertelt ze. „Omdat we er nog niks ‘goeds’ mee deden, nog niks groens. De plannen daarvoor waren er wel, maar dat is in de eerste jaren na de verkoop niet uit de verf gekomen.”
Sinds kort heeft de familie echter een ANBI-stichting opgericht. Dat is een stichting die over ontvangen schenkingen geen belasting hoeft te betalen. De vrouw is daar bestuurslid van, samen met een ander lid van de familie. De stichting belegt het vermogen, en wat er elk jaar bijkomt, wordt afgeroomd en gaat naar de goede doelen, gericht op welzijn voor mens, dier en milieu.
Rabobank, de bank waar het familiebedrijf al bankierde, heeft haar begeleid in het opzetten van de stichting. De bank heeft daar een speciaal Expertteam Filantropie voor. Volgens Niels Kattenberg, hoofd van dat team, zijn dit soort stichtingen een goede manier voor een volgende generatie om alvast kennis te maken met vermogensbeheer en het doorgeven van familiewaarden. „Als er dan bij het overlijden van een ouder veel meer geld komt, snap je beter wat je dan met dat geld moet doen om het te behouden.”
Wat kunnen tonnairs met deze ervaring? Een eigen ANBI-stichting opzetten is bij zulke relatief bescheiden bedragen wat veel gevraagd. Kattenberg: „Maar ook duizend of tienduizend euro en zeker een ton kun je al echt actief inzetten om ergens iets te veranderen, ergens een verschil te maken.” Een keuze maken uit de 45.000 ANBI-stichtingen die er in Nederland zijn, is niet makkelijk. „Het belangrijkste is dat je samen bepaalt: wat zijn de dingen die ons als familie echt raken? Wat gaat ons aan het hart? Als je dat naar boven krijgt, krijgt schenken ook meer betekenis.”
Johan Kloeze van ING heeft nog een ander belangrijk advies, niet alleen voor toekomstige erfgenamen die al ‘oefenen’ met stichtingen: „Iedereen zou kennis van en ervaring met beleggen moeten krijgen”, vindt hij. „Financiële gezondheid bereik je beter met beleggen dan met sparen. Spaargeld verdampt alleen maar, door inflatie, door belastingen.” Nederlandse huishoudens sparen echter vooral: er staat 626 miljard euro op spaar- en betaalrekeningen, tegenover bijna 205 miljard euro die wordt belegd. Kloeze: „Dat is echt doodzonde. Dat geld op spaarrekeningen is niet aan het werk.”
Bij nadenken over beleggen hoort ook de vraag: is er nog een plek waar het geld wellicht beter ‘rendeert’? Stephan Freelink van vermogensbeheervergelijkingssite Finner: „Uiteindelijk is het doel voor iedereen: financiële rust. Grip op dat vermogen. Het belangrijkste daarbij is: breng in kaart hoe je financiële situatie nu is. En maak daarvoor een plan. Heb je schulden? Los die af. Heb je een pensioengat? Dan is wellicht bijstorting het beste. Bereken hoeveel je direct beschikbaar moet houden, om, als er wat onverwachts gebeurt, te kunnen eten, drinken, overleven. En is er daarna geld over? Ga dan kijken naar beleggen.”
De vrouw van het familiebedrijf weet nu al dat ze zich nooit zorgen hoeft te maken over geld. „Ik kan er veel mee, dat besef ik me terdege. Maar voor mij is het zo, dat het niet zo kan zijn dat alleen ik daar de vruchten van pluk.” Zij en haar familie denken er daarom over na om niet alleen het rendement van de stichting te schenken. „We zouden naast het afromen, ook de beleggingen zelf groener willen hebben. Een financiering van een duurzaam bedrijf, dat het daardoor net wel redt bijvoorbeeld. Dat is echt niet direct weggegooid geld.”
Private banks zijn druk bezig met de aanstaande Grote Vermogensoverdracht. Ze organiseren avonden voor volgende generaties en updaten hun bankapp voor private bank-klanten en andere digitale diensten: jongere generaties willen vaker zaken digitaal regelen en zijn minder gesteld op persoonlijk contact op een kantoor. Al zijn er zeker ook volgende generaties die dat juist wel willen.
De aanstaande ‘vermogensregen’ vormt voor private banks zowel een kans als een bedreiging, zegt Stephan Freelink van Finner, een website die vermogensbeheerders vergelijkt. Bankklanten, ook die bij een private bank, verschuiven hun vermogen namelijk niet snel naar een andere bank. Maar bij een erfenis kan vermogen opeens wel van bank wisselen. Freelink: „Als je ouders bij ABN Amro Meespierson zaten, en jij bankiert bij ING, dan is de kans aanwezig dat die eerste bank een klant verliest, en die tweede er een bij krijgt.”
De komende decennia laten babyboomers miljarden euro’s na – voornamelijk verdiend doordat huizen zo veel in waarde stegen. Wat zijn daarvan de gevolgen?
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC