Cafébrand Zwitserland Drie dagen na de grootste ramp uit de recente geschiedenis, met zeker 40 doden en ruim honderd gewonden, probeert het getroffen skioord Crans-Montana beduusd weer op te krabbelen. Het dorp draait op toerisme. „Ik wil er niet meer over spreken, het was te erg.”
Mensen lopen zondag langs een gedenkplaats met bloemen en kaarsen nabij bar Le Constellation in het Zwitserse Crans-Montana.
Wie op zaterdagochtend vroeg vanuit het Zwitserse Sierre de berg richting Crans-Montana oprijdt, merkt niet veel van het drama dat zich er drie dagen eerder heeft afgespeeld. Veel verkeer de berg af, weinig verkeer de berg op. Er rijdt een lijnbus, die op afgelegen haltes een enkele passagier in ski-outfit oppikt. Verder is het stil.
Op Oudejaarsnacht, rond half 2, brak een verwoestende brand uit in de volgepakte kelder van café Le Constellation in het centrum van het Crans-gedeelte van het dorp. Zeker veertig jongeren verbrandden levend. Nog eens ruim honderd bezoekers raakten ernstig gewond – voor het leven van velen wordt nog gevreesd. Ze waren gekomen om feestelijk het nieuwe jaar in te luiden – en belandden in een hel.
Het eerste teken van de ramp is een grote Zwitserse vlag die halfstok hangt op het kleine eilandje middenin het meertje Grenon, dat Crans van Montana scheidt. Het immense rode doek wappert zachtjes in een kille winterse bries.
Op deze zaterdag – wisseldag voor de meeste wintersporters – is het opvallend rustig in het mondaine Crans. Veel animo om te gaan skiën is er niet. Volgepakte auto’s en busjes, veelal met internationale nummerplaten – Italianen, Fransen, Nederlanders, een enkele Brit – rijden terug het dal in op weg naar huis. Bergop is er aanmerkelijk minder verkeer. Hebben mensen hun wintersport afgeblazen? Of is het gewoon veel rustiger nu de kerstvakantie is afgelopen?
„We hebben nog geen berichten van annulering”, zegt een medewerker van het Office du tourisme, de lokale VVV, op nog geen 500 meter lopen van de rampplek. Wel kreeg het bureau de afgelopen dagen veel telefoontjes en mails van verontruste toeristen. Of ze nog wel gewoon kunnen komen wintersporten? Of skiliften en restaurants door de ramp niet gesloten zijn?
De jonge medewerker, eind twintig hooguit, is terughoudend om met journalisten te spreken en wil zijn naam niet geven. Wel wil hij nog kwijt wat hij op al die vragen antwoordt: dat iedereen gewoon naar het bergdorp kan blijven komen. „Het is verschrikkelijk wat er is gebeurd”, zegt hij, „maar we zullen er aan moeten wennen.”
Crans-Montana probeert het normale leven op te pakken. Het dorp is samengesteld uit vijf dorpen waarvan Crans-sur-Sierre en Montana de grootste zijn. Er wonen ruim tienduizend inwoners. Hun leven draait op toerisme: ’s winters wintersporters, ’s zomers wandelaars en golfers – naar schatting 3 miljoen bezoekers per jaar, die in enkele maanden de economie moeten voeden. Als toeristen wegblijven, zegt de VVV-medewerker, kunnen ze wel opdoeken. „We zullen door moeten met ons leven, de winkels en café’s zullen weer open gaan, en wij dus ook.”
Mensen rouwen zondag bij een gedenkplaats nabij bar Le Constellation in het Zwitserse Crans-Montana om de slachtoffers van de brand tijdens Oudjaarsnacht.
In het dorp zelf is het sereen rustig. De mensen die er rondlopen zijn muisstil. Zwijgend doen ze boodschappen in de Migros, roken een sigaret op straat, pakken een tafeltje voor koffie of lunch in een van de vele kroegjes van het Station de Haut-Plateau, iets onder de centrale skilift. Ook de vele luxewinkels – modezaken, de grote Zwitserse horlogemerken – zijn open maar hebben nauwelijks klandizie.
Waar in een gemiddeld skioord overal muziek klinkt, uit cafeetjes, vanaf terrassen, en toeristen enthousiast kakelen op weg naar de piste, is het in Crans-Montana nu vrijwel geruisloos. De bij Nederlanders populaire après-skibar Zerodix, pal naast de centrale skilift, zet om 14 uur zachtjes een eerste plaatje op, Dancing in the moonlight. Het café-restaurant werd ooit opgericht door de Rotterdamse ondernemer Michel Perridon – Zerodix verwijst naar zijn kengetal.
De meeste horeca besloot op Nieuwjaarsdag dicht te blijven, uit respect voor de slachtoffers en om het verschrikkelijke drama te verwerken. Veel medewerkers van de café’s rondom Le Constellation waren getuige van de ramp en zagen verschrikkelijke taferelen – gillende mensen, brandende mensen, doden. Veel van hen niet ouder dan 20 jaar. Zaterdag zijn de deuren weer geopend.
Op de gezichten van velen zijn de verschrikkingen nog te lezen. Zoals de ober van Café 1900, een jonge twintiger met donker vlasbaardje. Stilzwijgend brengt hij cappuccino rond en bij sommige tafeltjes ook een stuk taart. Ja, hij was erbij op Oudejaarsnacht. Maar nee, zegt hij zachtjes, „als u het niet erg vindt, wil ik er niet meer over spreken. Het was te erg.” Even later komt een vriend van hem langs, slaat z’n armen om hem heen – ze beginnen beiden te snikken.
Volgens een ooggetuige met wie de BBC op Nieuwjaarsdag sprak, stuurde Café 1900, recht tegenover de rampplek, kort na het uitbreken van de brand de eigen klanten weg om ruimte te maken voor eerste hulp aan slachtoffers die soms nog half brandend nog uit Le Constellation werden gedragen.
Vlak voor de ingang van het dorp zijn met oranje borden enkele omleidingen aangegeven, maar de toegangswegen naar het centrum zijn niet langer afgezet. Op 1 januari was het tot noodgebied uitgeroepen waar alleen hulpdiensten in en uit konden. Alleen het pleintje voor en een klein deel van de straten rondom de rampplek zijn zaterdag nog afgesloten voor verkeer. Voetgangers kunnen er inmiddels over de stoep weer langs lopen.
De ingang van bar Le Constellation in Crans-Montana is omgeven door hoge hekken met wit zeildoek, zondag.
Ze staan stil, houden hun adem in, omhelzen elkaar, huilen, zwijgen en maken foto’s. Over een lengte van honderden meters is het gebouw afgezet met rood-wit lint en hoge hekken, voorzien van wit zeildoek. Functionarissen van politie en justitie komen af en aan om onderzoek te doen naar de oorzaak van de apocalyptische brand.
Naar alle waarschijnlijkheid, zo bevestigde het Openbaar Ministerie van het kanton Valais, ontstond die door feestelijk spuitvuur bevestigd aan champagneflessen die te dicht bij de geluiddempende schuimrubberen platen aan het plafond werden gehouden. Het OM houdt de eigenaren van Le Constellation – een Frans stel dat in het nabijgelegen Lens woont – verantwoordelijk voor de ramp. De politie is een strafrechtelijk onderzoek gestart. De uitbaters worden verdacht van doodslag door nalatigheid, lichamelijk letsel door nalatigheid en het veroorzaken van brand door nalatigheid.
Vooralsnog is nog maar een deel van alle slachtoffers – de veertig doden en 119 gewonden – geïdentificeerd. Op de voorlopige lijst staan vooral Zwitsers (71 gewonden, 8 doden), gevolgd door Fransen (14) en Italianen (11) en enkelen uit andere landen als België, Portugal en Servië. Voor zover bekend waren er geen Nederlanders.
De 26-jarige Frans uit Haarlem, die met zijn gezin al jaren in Crans-Montana komt, heeft daar wel een verklaring voor. De meeste Nederlanders kiezen voor de après-ski of nachtelijke feestjes als op Oudjaar voor Zerodix. „In Le Constellation komen volgens mij alleen maar locals, Fransen en Italianen.”
Ook hij was met zijn zus op Oudejaarsavond in Zerodix – kaartjes hadden ze in september al online kunnen kopen. Rond half 3 werd hen duidelijk dat er iets ernstigs was gebeurd, elders in het dorp. Een explosie in een ander café, ergens in het centrum. Ambulances reden af en aan, door lucht zoemden helikopters. De eerste geruchten waren dat het om een aanslag ging of een groot gaslek, waardoor ook andere plekken konden worden getroffen. Alle bezoekers van Zerodix werden gesommeerd te vertrekken. Voor hun eigen veiligheid, hoorden ze van het personeel. Frans wist zijn vader te bereiken, die hem en zijn zus rond half 4 in veiligheid bracht.
Dat niet veel mensen in Crans-Montana zo kort na de dodelijke ravage er publiekelijk over willen spreken, kan Ruud Hendriksen wel verklaren. De Nederlander is al tientallen jaren eigenaar van restaurant La Rôtisserie, op zo’n vijf minuten lopen van de rampplek, en vreest dat veel mensen slechts wild gaan speculeren zolang niet alle feiten bekend zijn. „Ik hoor hier aan mijn tafeltjes heel veel verschillende verhalen.”
Daarbij kreeg hij net als andere horecabazen in het dorp van zowel de lokale als nationale brancheorganisatie een mail met de nadrukkelijke instructie niet met de media te spreken. „Wees feitelijk en terughoudend”, luidde de oproep, „en ga niet inhoudelijk in op een ongeluk dat nog onderwerp van onderzoek is.” De mail naar alle aangesloten hotel- en restauranthouders in Crans-Montana ging gepaard met een drietal instructies over hoe te handelen in geval van brand en andere noodsituaties.
Een politie-auto staat zondag bij de ingang van bar Le Constellation in het Zwitserse Crans-Montana.
Wie wel iets over de gebeurtenis van woensdagnacht wil vertellen is de 53-jarige Nicolas Masserey. De directeur van de École Suisse de Ski Crans-Montana spreekt zacht en heeft moeite zijn ogen droog te houden. Als baas van de grootste skischool in dit gebied – vierhonderd leraren, op hoogtijdagen wel tweeduizend leerlingen – stond hij op Nieuwsjaarsdag voor wat hij noemt „de zwaarste beslissing in mijn leven”.
Die ochtend opende hij rond 7 uur zoals gebruikelijk het hoofdkantoor van zijn skischool, nabij de lift in Montana. Ja, hij had gehoord dat er een brand had gewoed in een populaire bar in het centrum van Crans, met mogelijk dodelijke slachtoffers. Twee, drie?, waren de eerste geruchten. „Niemand wist nog de immense omvang van de ramp.” Dus Masserey besloot zijn skischool die dag gewoon te openen.
Maar wat pas in de loop van de ochtend duidelijk werd: er waren mogelijk tientallen doden, en nog een veelvoud aan zwaar gewonden. Daarbij wist Masserey dat Le Constellation ook een gangbare uitgaansplek is voor veel van zijn medewerkers. Een aantal van hen was die ochtend niet komen opdagen. Niet ongebruikelijk voor jonge skileraren die vaak tot ’s avonds laat uitgaan – zeker met Oud en Nieuw.
Inmiddels weet de directeur meer. „Er zijn nog altijd collega’s van mijn skischool vermist”, snikt hij. Hij vreest het ergste maar kan en wil er niets meer over zeggen. „Zodra duidelijk is dat zij tot de slachtoffers behoren, zal eerst hun familie moeten worden geïnformeerd.”
Nog zag Masserey geen reden zijn skischool te sluiten. Hij dacht daarbij vooral aan de kleine kinderen die met veel plezier vaak hun eerste skilessen hebben gehad en traditioneel de week afsluiten met een medaille. Die medaille kregen ze vrijdag en zaterdag wel, vertelt de directeur met een brok in zijn keel, maar „No party.”
De skischool kreeg van de autoriteiten niet het advies of de opdracht hun deuren te sluiten. Wel een opmerkelijke instructie, vertelt Masserey tenslotte. Of hij extra voorzichtig wil zijn met zijn leerlingen en in godsnaam valpartijen wil voorkomen. „Tja, ik wist meteen wat men hiermee bedoelde: de ziekenhuizen hier in de buurt hebben door de vele gewonden van de ramp simpelweg geen capaciteit om ski-ongelukken te behandelen.”
Source: NRC